Azerbaýjan energiýa howpsuzlygynyň esasy ugurlarynyň birine - syýasy analitige öwrülýär

Syýasy analitik Azer Garaýew Trend-a beren interwýusynda BAKU, Azerbaýjan, 3-nji iýun Bakuwda geçirilen 31-nji Bakuw energiýa hepdeliginiň Azerbaýjanyň global energiýa gün tertibindäki ornuny we ösýän geo-ykdysady ähmiýetini ýene bir gezek görkezendigini aýtdy. Hökümet wekillerini, halkara guramalarynyň ýolbaşçylaryny, energiýa kompaniýalarynyň ýolbaşçylaryny we dünýäniň dürli ýurtlaryndan maýa goýujylary birleşdirýän bu çäre diňe bir energiýa pudagyna bagyşlanan adaty forum däl, eýsem global energiýa syýasatyny ara alyp maslahatlaşmak üçin möhüm platforma bolup hyzmat edýär 46 ýurtdan 276 kompaniýa gatnaşan Baku Energetika hepdeliginde öňe sürlen pikirler, gol çekilen resminamalar we gazanylan şertnamalar Azerbaýjanyň indi diňe bir nebit we gaz eksport edýän ýurt däldigini görkezýär. Energyurt energiýa howpsuzlygy, ýaşyl energiýa geçişi, halkara maýa goýumlary we sebit hyzmatdaşlygy ugurlarynda ýüze çykýan täze geosyýasy hakykatlara möhüm gatnaşyjy boldy Azerbaýjanyň energiýa üstünlikleriniň düýbi 1994-nji ýylda gol çekilen we ýurduň häzirki taryhynyň öwrülişik nokatlarynyň biri hasaplanýan “Asyr şertnamasy” bilen guruldy. Şol döwürde esasy maksat uglewodorod baýlyklaryny dünýä bazarlaryna çykarmak we ýurda daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmekdi. Ondan soňky ýyllarda Baku-Tbilisi-Jeýhan nebit geçirijisi, Baku-Tbilisi-Erzurum gaz geçirijisi, Günorta Gaz Koridory we TANAP ýaly ägirt uly taslamalar Azerbaýjanyň energiýa kartasyndaky roluny düýpgöter üýtgetdi. Bu taslamalar diňe bir ýurduň ykdysadyýetine milliardlarça dollar girdeji getirmän, eýsem Azerbaýjany Europeewropa bilen Aziýanyň arasyndaky energiýa köprüsine öwürdi "-diýdi Onuň sözlerine görä, häzirki wagtda ýurt täze tapgyra gadam basýar. Öň esasy mesele energiýa çeşmeleriniň eksporty bolan bolsa, indi gün tertibinde energiýa howpsuzlygy, ýaşyl energiýa, tehnologiki täzelikler we täze energiýa bazarlaryny döretmek ýaly meseleler bar "Baku Energetika hepdeliginiň açylyş dabarasynda eden çykyşynda Prezident Ylham Alyýew şu gün Azerbaýjanyň ykdysady işjeňliginiň diýseň oňyn bolandygyny aýtdy. Döwlet baştutany öňdebaryjy halkara baha beriş guramalaryndaky reýtingimiziň ýylsaýyn ýokarlanýandygyny aýtdy. Nebit we gaz beýleki ýurtlar ýaly nebit we gaz bolany üçin ýurtlary günäkärlemeli däl. Her bir ýurt ösmek üçin topragynyň aşagynda ýa-da deňiz düýbünde bar bolan zatlary ulanýar. Garaşsyzlygymyzyň başynda Azerbaýjan üçin şeýle boldy. Nebit we gaz garaşsyz ýurt hökmünde ýaşamagyň ýeke-täk ýolydy. Şeýlelik bilen ýurtlara nebitiň bardygyny ýa-da ýokdugyny däl-de, eýsem girdejilerini nähili ulanýandyklary bilen baha bermeli "-diýdi. Bu pikir, hakykatdanam, soňky üç onýyllykda Azerbaýjanyň geçen ösüş ýolunyň gysgaça mazmuny ýaly bolup görünýär. Energetika girdejileriniň hasabyna ýurtda uly infrastruktura taslamalary amala aşyryldy, transport ulgamlary giňeldi we daşarky walýuta ätiýaçlyklary bolup durýar. Maliýe ätiýaçlyklary durmuşa geçirilýän syýasatyň netijesi hasaplanýar "-diýdi Garaýew, soňky ýyllarda dünýäde bolup geçýän geosyýasy prosesleriň energiýa howpsuzlygy meselesini halkara gün tertibiniň esasy meseleleriniň birine öwürendigini aýtdy. Hususan-da, Europeanewropa ýurtlary energiýa çeşmeleriniň diwersifikasiýasyna has köp üns berip başladylar "Hut şu şertlerde Azerbaýjanyň roly ep-esli ýokarlandy. Prezident Ylham Alyýewiň yglan eden sanlary muny ýene bir gezek tassyklaýar. Döwlet baştutanynyň sözlerine görä, geçen ýylda Azerbaýjanyň gaz eksport edýän ýurtlarynyň sany 12-den 16-a çenli artdy. Bu ýurtlaryň 10-synyň Europeanewropa Bileleşiginiň agzasydygyny görkezýär. energyurduň energiýa potensialy uzak möhletleýin perspektiwalar üçin ýeterlikdir: "Iň azyndan 100 ýyl diňe bir biziň üçin däl, müşderilerimiz üçinem ýeterlik gaz ätiýaçlyklarymyz bilen, aslynda elektrik energiýasynyň öndürilmeginiň başga çeşmesine mätäçligimiz ýok." geljekde güýçlenmegini dowam etdiriň "-diýdi Analitik Bakuwyň energiýa hepdeliginiň iň görnükli wakalarynyň biri bolan Azeri-Çirag-Gunaşli (ACG) ýatak blokundan ilkinji mugt tebigy gaz önümçiliginiň başlandygyny aýtdy "Azerbaýjanyň esasy nebit taslamasy hökmünde tanalýan ACG indi köp ýyl bäri gaz öndürmek meselesinde täze mümkinçilikler döredýär. Bu hem ýurduň eksport potensialyny ýokarlandyrýar we bar bolan energiýa infrastrukturasyny has netijeli ulanmak üçin şert döredýär. Täze gaz mukdary Azerbaýjanyň Europeewropa üpjünçilik mümkinçiliklerini giňeldip biler we şol bir wagtyň özünde geljekdäki energiýa taslamalary üçin goşmaça esas döredip biler. ACG taslamasynda başlanan täze etap, Azerbaýjanyň energiýa pudagynyň uzak möhletleýin ösüş strategiýasynyň möhüm bölegidir "-diýdi Onuň sözlerine görä, Bakuwyň energiýa hepdeliginiň halkara abraýy bu waka mynasybetli iberilen ýokary derejeli ýüzlenmelerde-de öz beýanyny tapdy "ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump öz çykyşynda Azerbaýjanyň energiýa howpsuzlygyna goşan goşandyna ýokary baha berdi we ýurduň sebit üçin strategiki ähmiýetine ünsi çekdi. Waşingtonyň Baku bilen energiýa hyzmatdaşlygyny giňeltmek isleýändigini aýtdy. Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan, Azerbaýjan bilen Türkiýäniň energiýa pudagynda döredilen strategiki hyzmatdaşlygyň sebitiň energiýa kartasyny üýtgedendigini aýtdy. Baku-Tbilisi-Jeýhan, Baku-Tbilisi-Erzurum we TANAP ýaly taslamalaryň diňe iki ýurt üçin däl, eýsem umuman asewraziýa giňişligi üçinem möhümdigini aýtdy. Angliýanyň premýer-ministri Keir Starmer hem öz çykyşynda Azerbaýjanyň energiýa howpsuzlygy we ýaşyl energiýa pudagynda barha artýan roluna ünsi çekdi. Renewurduň täzelenip bilýän energiýa taslamalaryna maýa goýumlarynyň halkara hyzmatdaşlygy üçin täze mümkinçilikler döredýändigini aýtdy. ABŞ, Türkiye we Angliýanyň liderleriniň Bakuw Energetika hepdeligine ýörite ýüzlenmeler bilen ýüzlenmegi forumyň diňe sebitleýin däl, eýsem bütin dünýäde üns merkezinde bolandygyny görkezdi "-diýdi Garaýew, çäräniň iň köp ara alnyp maslahatlaşylan temalarynyň biriniň ýaşyl energiýa bolandygyny aýtdy "Azerbaýjan soňky ýyllarda gaýtadan dikeldilýän energiýa pudagynda iri taslamalary durmuşa geçirip başlady. Hazar deňziniň baý ýel potensialy, ýurduň gün energiýasy mümkinçilikleri we daşary ýurt maýadarlarynyň artýan gyzyklanmasy bu ugurda täze geljegi açýar. Prezident Ylham Alyýewiň pikiriçe, indiki ýylyň ahyryna çenli ýurduň gün we ýel energiýasy öndürmek kuwwatynyň 2 gigawata ýetmegine garaşylýar. 2032-nji ýyla çenli bu görkeziji 8 gigawata çenli ýokarlandyrylmagy meýilleşdirilýär Şeýle hem Azerbaýjan, Gara deňziň üsti bilen Europeewropa ýaşyl energiýanyň eksport edilmegini göz öňünde tutýan halkara taslamalaryň üstünde işleýär. Merkezi Aziýa ýurtlary bilen durmuşa geçirilýän energiýa başlangyçlary hem bu strategiýanyň bir bölegidir. COP29-ny kabul eden ýurt hökmünde Azerbaýjanyň ýaşyl energiýa gün tertibine aýratyn üns bermegi tötänden däldir. Baku indi diňe bir uglewodorod öndürijisi hökmünde däl, eýsem energiýa geçişine işjeň gatnaşýan hökmünde hem özüni görkezýär "-diýdi Analitik, Bakuwyň energiýa hepdeliginiň esasy netijeleriniň biri gol çekilen köp sanly hyzmatdaşlyk resminamalarynyň bardygyny aýtdy "SOCAR dünýäniň dürli ugurlaryndaky öňdebaryjy energiýa we maliýe kompaniýalary bilen hyzmatdaşlyk şertnamalaryny baglaşdy. “Shell”, “Chevron”, “Comstock Resources”, J.P. Morgan we “Apollo Capital Management” ýaly kompaniýalar bilen gol çekilen resminamalar Azerbaýjanyň energiýa pudagyna halkara gyzyklanmasynyň dowam edýändigini görkezýär. Abşeron ýatagyndan gaz satmak, Serbiýadaky gaz turbinaly elektrik stansiýasy taslamasy, energiýa pudagynda emeli intellekt tehnologiýalaryny ulanmak baradaky resminamalar we halkara uniwersitetler bilen hyzmatdaşlyk baradaky täze şertnamalar forumyň amaly netijeleriniň biri boldy Aýratyn ünsi çeken ugurlaryň biri möhüm minerallar we seýrek toprak elementleri boýunça hyzmatdaşlykdy. Bu sebit soňky ýyllarda dünýä ykdysadyýetiniň iň strategiki ugurlaryndan biri hasaplanýar. Azerbaýjanyň bu ugurdaky hyzmatdaşlygyny giňeltmegi, ýurduň geljekde energiýa pudagyndan daşgary strategiki ähmiýetli çeşme bazarlarynda rol oýnamak niýetini görkezýär "-diýdi Onuň sözlerine görä, 31-nji Bakuw energiýa hepdeligi Azerbaýjanyň indi diňe energiýa öndürýän we eksport edýän ýurt hökmünde kabul edilmeýändigini görkezýär. Formurt, emele gelýän proseslere möhüm gatnaşyjylaryň birine öwrüldi energiýa howpsuzlygy, halkara ulag ýollary, ýaşyl energiýa geçişi we täze tehnologiýalar "Häzirki wagtda Baku dürli gyzyklanmalar we hyzmatdaşlyk kesişýän platforma roluny ýerine ýetirýär. Bu ýerde diňe bir energiýa şertnamalaryna gol çekilmän, eýsem geljegiň energiýa kartasynda hem ara alnyp maslahatlaşylýar. Dünýä energiýa bazarlarynda näbellilikleriň dowam edýän we energiýa howpsuzlygynyň halkara syýasatynyň esasy meseleleriniň biri bolmagynda galýan bir döwürde Bakuwyň habary aç-açan ýüze çykýar: Azerbaýjan ygtybarly energiýa üpjünçisi, strategiki hyzmatdaş hökmünde öz pozisiýasyny güýçlendirýär