Jorji Meloniniň saparynyň öňüsyrasynda Azerbaýjan we Italiýa Europeewropa bilen Aziýanyň arasynda ykdysady baglanyşyk merkezini emele getirýär

BAKU, Azerbaýjan, 4-nji maý. Geosyýasy tolgunyşyklaryň güýçlenmegi we global howpsuzlyk we ykdysady binagärligiň üýtgemegi fonunda Europeanewropanyň ýokary derejeli ýolbaşçylary Azerbaýjana birin-birin sapar edýärler. Bu, Europeewropa üçin ygtybarly we strategiki taýdan möhüm hyzmatdaş hökmünde ýurduň barha artýan rolunyň görkezijisi bolup hyzmat edýär. Bu nukdaýnazardan, Italiýanyň premýer-ministri Jorjia Meloniniň ýakyn wagtda boljak sapary diňe bir ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň durnuklylygyny däl-de, eýsem energiýa, ulag, maýa goýumlary, sanly ykdysadyýet we gumanitar sferany öz içine alýan köptaraplaýyn strategiki hyzmatdaşlyga kem-kemden öwrülmegini görkezýän aýratyn ähmiýete eýe Energetika hyzmatdaşlygy, beýleki ugurlar üçin depgini kesgitläp, ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň esasyny saklaýar. Trans-Adriatik Turbageçiriji (TAP) arkaly Italiýa azerbaýjan gaz üpjünçiligi 2025-nji ýylda 9,5 milliard kub metre ýetdi we bu Italiýanyň gaz importynyň 16 göterimini düzýär. TAP işe girizileli bäri, umumy üpjünçilik 42 milliard kub metrden geçdi, bu Azerbaýjanyň Europeewropanyň energiýa arhitekturasyna ýokary derejede goşulyşandygyny görkezdi. Mundan başga-da, 2025-nji ýylda Europeanewropa Bileleşigine azerbaýjan gaz eksporty 12,5 milliard kub metre ýetdi, bu 2021-nji ýyl bilen deňeşdirilende 53,8 göterim ýokarlandy, bu Europeewropanyň täze energiýa balans şertlerine çalt uýgunlaşmagyny görkezýär 22B bilen Azerbaýjanyň arasynda 2022-nji ýylyň iýulynda Ursula fon der Leýeniň gatnaşmagynda gol çekilen strategiki energiýa hyzmatdaşlygy baradaky memorandum bu hyzmatdaşlygy gurmakda möhüm rol oýnady. Resminama 2027-nji ýyla çenli Europeewropa gaz üpjünçiligini her ýylda 20 milliard kub metre çenli iki esse artdyrmak maksadyny kesgitledi. Amaly durmuşa geçirmek eýýäm dowam edýär: 2026-njy ýylyň ýanwar aýynda işe girizilen TAP giňelişiniň birinji tapgyry goşmaça 1,2 milliard kub metr kuwwatlylygy üpjün etdi we 1 milliard Italiýa ugradyldy. Bu hil üýtgemesi Italiýanyň Günorta Europeewropa üçin esasy energiýa merkezi hökmünde roluny güýçlendirýär Azerbaýjan gazynyň Italiýa üçin ähmiýeti dünýä bazaryndaky durnuksyzlyk döwründe ösýär. Kataryň üpjünçiliginiň togtadylmagyndan soň Rimiň ABŞ, Azerbaýjan we Al Algerir ýaly üpjün edijiler bilen geçiren gepleşikleri diwersifikasiýa itergi berýär. Azerbaýjan üznüksiz üpjünçiligi üpjün etmäge ukyply iň ygtybarly hyzmatdaşlardan biri hökmünde kabul edilýär. Italiýa tarapynyň Hazar sebitini Europeanewropa bazarlary bilen gönüden-göni baglanyşdyrýan infrastruktura hökmünde TAP-nyň strategiki häsiýetine ünsi çekmegi tötänden däldir Energetika hyzmatdaşlygynyň giňelmegi pan-Europeanewropa ähmiýetine eýe bolýar. 2026-njy ýylyň ýanwar aýynda Awstriýa we Germaniýa Azerbaýjan gaz üpjünçiligi Italiýanyň üsti bilen başlandy we Italiýanyň tranzit merkezi hökmünde roluny tassyklady. Şol bir wagtyň özünde, gepleşik "ýaşyl" gün tertibine geçýär. Energiýa balansyny diwersifikasiýa etmek strategiýasyny durmuşa geçirýän Azerbaýjanda gaýtadan dikeldilýän energiýa boýunça italýan tejribesi zerur. CESI SpA-nyň "Hazar - Gara deňiz - Europeewropa" we "Merkezi Aziýa - Azerbaýjan" ýaşyl koridorlary üçin tehniki-ykdysady esaslandyryşlara gatnaşmagy täze energiýa geografiýasyna yşarat edýär Maýa goýum ölçegi hil üýtgemelerini hem görkezýär. Azerbaýjanyň Döwlet nebit gaznasy (SOFAZ) Italiýada taslamalara girdi, şol sanda “Enfinity Global” -yň gün portfeliniň 49 göterim paýy, özara maýa goýum modeline tarap hereketi görkezýär. Italo - Nuovo Trasporto Viaggiatori S.p. transport kompaniýasyna goýlan maýa goýumlary ykdysady garaşlylygy çuňlaşdyrmagy hasam görkezýär Bu, elbetde, Orta Koridorda ýerleşýän transport we logistika degişlidir. Italiýa Azerbaýjanyň "Europeewropa derwezesi" bolsa, Azerbaýjan Rimiň Merkezi Aziýa strategiki giriş nokadydyr. Italiýanyň bu ugura bolan gyzyklanmasy Europeewropa bilen Aziýanyň arasyndaky transport ýollaryny diwersifikasiýa etmekde has giň Europeanewropa tendensiýasyny görkezýär. Mundan başga-da, Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky gatnaşyklaryň kadalaşmagyna Italiýanyň berýän goldawy sebit howpsuzlygy bilen ykdysady gülläp ösmegiň arasyndaky baglanyşygy görkezýär Ykdysady görkezijiler bu ýokarlanmany tassyklaýar. 2025-nji ýylda söwda dolanyşygy 4,1 göterim ýokarlap, 11,86 milliard dollara ýetdi. Italiýa Azerbaýjanyň iň uly eksport nokady bolmagynda galýar. Italiýanyň Azerbaýjana göni maýa goýumlary üç esse artdy, Azerbaýjanyň Italiýa maýa goýumlary 125,1 million dollara ýetdi. Azerbaýjanyň Merkezi Banky bilen Numia we Bancomat ýaly italýan kompaniýalarynyň arasynda çekişmeler arkaly hyzmatdaşlyk fintech we sanly ykdysadyýete hem giňelýär Netijede, gumanitar ölçeg gatnaşyklara çuňluk goşýar. Watikan bilen hyzmatdaşlyk, 2012-nji ýylda başlanan, keramatly Marselinusyň we Piteriň katakombalaryny we keramatly Sebastýanyň katakombalaryny dikeltmegi öz içine aldy. Haýdar Alyýew gaznasy dikeldiş taslamalary, Watikanyň resul kitaphanasy bilen golýazmalary sanlaşdyrmak boýunça mukaddes arheologiýa boýunça Pontifika topary bilen hyzmatdaşlyk edýär we Watikan muzeýlerinde we Sankt-Peterburgyň Bazilika bölüminde işleýär Şeýlelik bilen, Jorjiýa Meloniniň sapary ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň täze derejä ýetmegi bilen amala aşyrylýar. Energetika esasy bolup galsa-da, energiýa, ulag, maýa goýum we gumanitar gatnaşyklaryň utgaşmasy bu hyzmatdaşlygy hakykatdanam köptaraply edýär we Europeewropa bilen Aziýanyň arasynda durnukly baglanyşyk gurmagyň has giň maksadyna goşant goşýar