Climateewropa dünýäniň beýleki ýurtlaryndan iki esse çalt gyzýar: Ine, täze howa hasabatynyň gorkunç jikme-jiklikleri

Global ýylylyk planetamyzyň deňagramlylygyny bozmagy dowam etdirýärkä, Europeanewropa yklymy bu howply üýtgeşmäniň merkezinde durýar Iň soňky neşir edilen klimat hasabatynda Europeewropadaky temperaturanyň ýokarlanmagynyň dünýädäki ortaça iki esse ýokarlanandygy mälim edildi Soňky 30 ýyla seretseň, planetanyň ortaça temperaturasy on ýylda 0,27 dereje ýokarlandy Şeýle-de bolsa, Climateewropanyň Howa ýagdaýy baradaky hasabatyna görä, kontinentde ýylylygyň derejesi her 10 ýylda 0,56 dereje bolýar Bütin dünýäde temperatura senagatdan öňki derejeden 1,4 dereje ýokarlanan bolsa, bu tapawut Europeewropada 2,5 dereje ýetdi Alymlar bu çalt ýylylygyň aşa howa hadysalaryna we tutuş kontinentde tokaý ýangynlaryna sebäp bolýandygyny aýdýarlar Tokaý ýangynlary köpelýär, TEMPERATURALAR BELLIKLERI Geçen ýyl Europeewropada bir million gektardan gowrak ýer ot bilen weýran boldy Bu gorkunç san, taryhda iň uly tokaý ýangyn sebiti hökmünde taryha girdi Orta aralyk howa çaklamalary boýunça Europeanewropa merkeziniň işgärlerinden Samanta Bürgess bu surata garşy subutnamalaryň jedelsiz derejä ýetendigini aýdýar Hünärmen, howanyň üýtgemeginiň geljege howp salman, häzirki döwürde hakykatdygyny nygtaýar Kopernik howanyň üýtgemegi gullugy tarapyndan toplanan maglumatlar 2025-nji ýylyň Europeewropadaky üçünji ýyly ýylydygyny tassyklaýar Kontinentde ortaça temperatura 10.41 dereje ýokarlandy we 2024-nji ýyldaky rekorddan pes boldy Okuw uniwersitetiniň professory Hanna Klok Europeewropanyň 95 göteriminiň bir ýylda ortaça temperaturadan ýokary bolandygyny belleýär Klok bu ýagdaýyň diňe bir ýa-da iki sebit bilen çäklenmeýändigini, howanyň esasy liniýasynyň düýbünden üýtgändigini aýdýar NYME ÜÇIN UREWROPA TERJIME EDIP BOL? AR? Hünärmenler Europeewropada görlüp-eşidilmedik ýylylygy geografiýa we adam faktorlarynyň utgaşmasy bilen baglanyşdyrýarlar Kontinentiň dünýäniň iň çalt gyzýan sebiti bolan Arktika tegelegine ýakynlygy, temperaturanyň ýokarlanmagyna gönüden-göni ýangyç berýär Soňky 30 ýylda Arktika sebiti her 10 ýylda ortaça 0,75 dereje gyzýar we Europeewropanyň howasyna uly täsir edýär Beýleki tarapdan, ilkinji seredişde garşylyksyz ýaly görünse-de, howanyň hapalanmagyny azaltmak boýunça edilýän tagallalar hem bu çalt gyzmagynda möhüm rol oýnaýar Aerozollar diýlip atlandyrylýan howadaky kiçijik bölejikler, gün şöhlesini kosmosa şöhlelendirip, planetany sowuk saklamak üçin işleýär 1980-nji ýyllardan bäri Europeewropada durmuşa geçirilýän berk daşky gurşaw syýasaty howanyň hapalanmagyny azaltdy we şol bir wagtyň özünde bu şöhlelendiriji täsiri aradan aýyrdy Hapalanmak azalansoň, materige ýetýän gün radiasiýasy köpeldi we ýylylygy hasam çaltlaşdyrdy Adam tarapyndan döredilen howanyň üýtgemeginiň täsiri, yzygiderli ýylylyga sebäp bolýan seslenme halkasyny döretdi Contentylylyk tolkunlary tutuş kontinentde ýygy-ýygydan bolýar, az gar örtügi bolsa bu howply aýlawy güýçlendirýär Gar örtügi adatça şöhlelendiriji termiki ýorgan bolup, göni kosmosa radiasiýa iberýär Şeýle-de bolsa, geçen ýylyň mart aýynda Europeewropada gar örtügi 1983-nji ýyldan bäri iň pes derejä düşdi Bu faktorlaryň hemmesi bir ýere jemlenende, materigiň dünýä derejesinden has ýokary tizlikde gyzmagy gutulgysyz bolýar GÜLLER MELT, ÖLÜMLER artýar Howanyň bu üýtgemegi, adatça salkyn bolýan ýokary giňişliklerde-de uly zyýan ýetirýär Skandinawiýanyň aşaky polýar sebitlerinde üç hepdelik yssy tolkun 30 gradusdan ýokary boldy Okuw uniwersitetiniň lukmany Akşaý Deoras bu tendensiýany gaty alada goýýandyklaryny aýtdy Yklymdaky buzluklaryň çalt yza çekilýändigini mälim eden Deoras, Islandiýanyň ikinji uly buzluk ýitgisini başdan geçirendigini ýatladýar Diňe Grenlandiýanyň buz örtügi geçen ýyl 139 milliard tonna buz ýitirdi we deňiz derejesiniň ýokarlanmagyna gönüden-göni goşant goşdy Kontinentiň ýarysynda diýen ýaly 32 gradusdan ýokary bolan gyzgyn tolkunlar ortaça derejeden ýokarydy Ispaniýa bu krizisiň iň uly pidalarynyň biri boldy, ortaça garanyňda elli gün güýçli yssy tolkunlara sezewar boldy Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň maglumatlaryna görä, dünýädäki howa bilen baglanyşykly ölümleriň aşa yssy stresidir Geçen ýyl Ispaniýada, Kiprde, Angliýada, Gollandiýada we Germaniýada ölüm howply ýangyn boldy Bu aýylganç ýangynda üç adam ölse-de, betbagtçylyga 500 adam göni täsir etdi Has köp Yssy atmosfera has köp suw saklaýandygy sebäpli, tupanlaryň ýygylygy we intensiwligi şol bir tizlikde ýokarlanýar Diňe 2025-nji ýylda bolup geçen suw joşmalary we tupanlar 21 adamyň ölmegine we 14 müňden gowrak adamyň pidasyna sebäp boldy Lukman Deoras Europeewropanyň beýleki yklymlara garanyňda has çalt gyzýandygyny we netijelerine indi üns berilmejekdigini aýtdy Hünärmenler howa krizisiniň gün-günden çaltlaşýandygyny we adamzadyň gyssagly çäre görmelidigini dünýä duýdurýarlar