Securityewropanyň täze howpsuzlyk doktrinasy: strengthB öz güýjüne esaslanýar - SÖ COMGI

ABŞ bilen Europeanewropa Bileleşiginiň (EUB) arasyndaky gatnaşyklar ençeme ýyl bäri global syýasatyň esasy sütünlerinden biri hasaplanýar. Umumy demokratik gymmatlyklar, howpsuzlyk gyzyklanmalary we ykdysady hyzmatdaşlyk taraplary strategiki hyzmatdaşlar hökmünde birleşdirýän hem bolsa, soňky ýyllarda birnäçe meseleler boýunça düşünişmezlikler dartgynlylygyň täze elementlerini döretdi. Çemeleşme, esasanam Ukraina urşy, söwda syýasaty, goranyş çykdajylary, energiýa howpsuzlygy we geosyýasy ileri tutulýan ugurlardaky tapawutlar Waşington bilen Brýusseliň arasyndaky gatnaşyklaryň geljekdäki ugry barada sorag döredýär. SoftB uzak wagtdan bäri "ýumşak güýç" syýasaty arkaly halkara gatnaşyklaryna täsir etmäge synanyşsa-da, soňky ýyllarda geosyýasy bäsleşigiň güýçlenmegi we harby faktoryň meşhurlygy bu çemeleşmäniň täsirini peseltdi Ukrainadaky söweş theB-niň häzirki mümkinçilikleriniň çäkliligini görkezýän esasy mysallardan biridir. Gurama Kiýewe uly maliýe we ynsanperwerlik kömegini beren hem bolsa, konflikti çözmek boýunça gepleşiklerde aýgytly rol oýnap bilmedi. Urşuň gidişine täsir edýän esasy kararlar esasan ABŞ, Russiýa we beýleki esasy güýçleriň arasynda emele gelýär. ProcessesB prosesleri maliýeleşdirmekde möhüm rol oýnasa-da, syýasy ugry kesgitlemekde yzda galýar. Bu ýagdaýyň esasy sebäplerinden biri, foreignB-de ýeke-täk daşary syýasat mehanizminiň doly bolmazlygydyr. Bileleşige agza ýurtlaryň howpsuzlyk, goranmak we daşary syýasat meselelerinde dürli gyzyklanmalarynyň bolmagy umumy kararlary kabul etmegi kynlaşdyrýar. Netijede, EUB köplenç çalt we çeýe karar bermek kyn bolýar. Şeýle-de bolsa, global krizisler çeýe jogap bermegi we gyssagly çäreleri talap edýär Şeýle hem, Eastakyn Gündogardaky wakalar ABŞ bilen Europeewropanyň arasyndaky pozisiýalaryň tapawudyna sebäp bolýar. Bileleşik sebitde parahatçylygyň we durnuklylygyň tarapdary hökmünde çykyş etse-de, esasy geosyýasy proseslere täsir etmek üçin hakyky güýji ýok. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Grenlandiýa bolan gyzyklanmasy we adany dolandyrmak niýeti Waşington bilen Europeanewropa Bileleşiginiň arasynda düýpli düşünişmezliklere sebäp boldy. Netijede, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Grenlandiýany dolandyrmak niýeti diňe bir sebit meselesine däl, eýsem transatlantik gatnaşyklaryň geljegine täsir edýän möhüm geosyýasy meselä öwrüldi SecurityB Howpsuzlyk Geňeşi - Europeewropanyň strategiki özbaşdaklygy gözlemeginiň täze tapgyry DefenseB häzirki goranmak we howpsuzlyk syýasatyna täzeden garamak bilen häzirki ýagdaýdan çykmak üçin täze pikir oýlap tapýar. Mysal üçin, bu kontekstde "EUB Howpsuzlyk Geňeşi" ideýasy gün tertibine getirildi. Inisiatiwanyň taryhy geçen asyryň 80-nji ýyllaryna degişlidir. Şeýle dar formatyň emele gelmegi, 27 agza ýurduň gönüden-göni gatnaşmagy we weto hukugyny ýatyrmak bilen ylalaşyga esaslanýan kararlar kabul etmegiň zerurlygyny aradan aýyrmaga mümkinçilik berer. Bu pikir Europeewropanyň strategiki özbaşdaklygyny ýokarlandyrmagy, kararlary çaltlaşdyrmagy we yklymyň howpsuzlyk bähbitlerini has netijeli goramagy maksat edinýär. Goldaýanlar bu başlangyjy Europeewropanyň global aktýor roluny güýçlendirmek üçin möhüm ädim hasaplaýandyklaryna garamazdan, durmuşa geçirilmegi bilen baglanyşykly syýasy, hukuk we institusional soraglar henizem açyklygyna galýar. Häzirki wagtda theB-niň daşary syýasaty we howpsuzlyk meseleleri esasan agza döwletleriň ylalaşygyna esaslanýar. Bu köplenç karar kabul etmegi haýalladýar we bileleşigiň halkara krizislerine gyssagly jogap bermegini kynlaşdyrýar Hususan-da, Ukraina söweşi, Eastakyn Gündogardaky konfliktler we migrasiýa krizisi EUB-niň karar kabul etmegiň has çeýe we täsirli mehanizmlerine mätäçdigini görkezdi. Şol sebäpli käbir Europeanewropa liderleri kärdeşler arkalaşygynyň içinde hemişelik işleýän we howpsuzlyk meselelerini haýal etmän çözýän ýörite edara - SecurityB Howpsuzlyk Geňeşini döretmegi teklip edýär. Şeýle gurluşyň maksady howpsuzlyk we goranmak pudagynda strategiki kararlaryň has çalt kabul edilmegini üpjün etmek. Bu pikir, Europeewropanyň howpsuzlyk meseleleri boýunça ABŞ-a we NATO-a doly garaşly bolmazdan işlemegine mümkinçilik berýän "strategiki özbaşdaklyk" düşünjesi bilen ýakyndan baglanyşyklydyr Kallas-Leýen konflikti - EUB-de güýç göreşi EUB-ABŞ gapma-garşylyklarynyň fonunda tapawutlanýan meseleleriň biri, Europeanewropa Komissiýasynyň prezidenti Ursula fon der Leýen bilen ForeignB-niň Daşary gatnaşyklar we howpsuzlyk syýasaty boýunça ýokary wekili Kaýa Kallasyň arasynda görlen pikir we güýç göreşidir. Bu gapma-garşylyk diňe iki syýasatçynyň arasyndaky şahsy bäsdeşlik däl, eýsem EUB-niň geljekki daşary syýasat modeliniň nähili emele geljekdigi barada has giňişleýin institusional jedeliň beýanydyr. Mysal üçin, Kallas öz söhbetdeşlikleriniň birinde özi bilen Europeanewropa Komissiýasynyň prezidenti Ursula fon der Leýeniň arasyndaky düşünişmezlikleriň theB-niň iki edarasynyň arasyndaky gatnaşyklara degişlidigini we şahsy gatnaşyklaryna täsir etmeýändigini aýtdy. "Özüm barada aýtsam, Lleýn bilen gowy gatnaşygym bar. Habar beriş serişdeleri hemme zady aýallaryň arasyndaky dawa hökmünde görkezmek isleýär. Aslynda Europeanewropa Komissiýasy meniň ýolbaşçylyk edýän edaramy halamady. Bu pudagara bir zat. Bilelikde bir zat etsek, hemmeleriň ýeňjekdigini subut etjek bolýaryn. Europeewropanyň şol wagt güýçlidigini" aýtdy Onuň sözlerine görä, bu theB-iň esasy şertnamalaryna girizilen konfliktden has köp. Günbatar metbugatynyň habar berşi ýaly, soňky döwürde fon der Leýen bilen Kallasyň arasyndaky dawa hasam güýçlendi. Hususan-da, galplyk derňewiniň çäginde Callasyň ozalky, EUB diplomatik gullugynyň öňki başlygy Frederika Mogherini tussag edilendigi baradaky habarlar Şeýle hem, Kallasyň fon der Leýeniň esasy garşydaşlaryndan birini Brýusselde gaýdyp almaga synanyşandygy, ýöne muny amala aşyrmandygy habar berildi Polit Politicalewropa häkimiýetleriniň çeşmelerine salgylanyp, "Politico" neşiri Kallasa tabyn bolan diplomatik edaranyň işgärleriniň jedelde fon der Leýeniň tarapyny tutýandygyny belläp geçdi TheB-niň häzirki institusional gurluşyna görä, daşary syýasaty utgaşdyrmak we diplomatik işleri durmuşa geçirmek esasan theokary wekiliň ygtyýaryna girýär. Şeýle-de bolsa, soňky ýyllarda Lýaýen halkara krizisleri, ukrain urşy, Eastakyn Gündogar wakalary we ABŞ bilen gatnaşyklar ýaly meselelerde has işjeň pozisiýa alyp, daşary syýasatda möhüm şahsyýet bolmaga synanyşdy. Bu Europeanewropanyň käbir paýtagtlarynda we diplomatik toparlarda alada döretdi. Esasanam Eýran krizisinde we Eastakyn Gündogarda bolup geçen wakalarda fon der Leýeniň aýdanlary we diplomatik gatnaşyklary Callasyň häkimiýetine gatyşmak hökmünde baha berildi. Birnäçe bilermen, komissiýanyň başlygynyň EUB-niň daşary syýasat enjamlaryny öz gözegçiligine aljak bolýandygyna ynanýar Kaya Kallas Europeewropanyň has garaşsyz we prinsipial daşary syýasatynyň tarapdary. ABŞ-EUB gatnaşyklarynda bolup geçýän üýtgeşmeleriň wagtlaýyn däl-de, gurluşlydygyny, Europeewropanyň howpsuzlyk we goranmak pudagynda has köp jogapkärçiligiň alynmagynyň möhümdigini aýtdy Callasyň diplomatik çemeleşmesi EUB-ne agza ýurtlaryň ylalaşygyny we bar bolan şertnamalaryň çäginde hereket etmegi goldaýar. Bu fon der Leýeniň has merkezleşdirilen we çeýe karar kabul ediş modeli baradaky pikirlerine doly gabat gelenok B-iň içinde soňky başlangyç bilen baglanyşykly dürli meseleler we gapma-garşylyklar bar. Inisiatiwalar ähli agza döwletler bilen deň derejede goldanylmaýar. Birnäçe ýurt şeýle gurluşyň uly güýçleriň güýjüni artdyryp, karar kabul etmekde kiçi agzalaryň roluny azaldar öýdüp gorkýarlar. Soňky ýyllarda esasanam daşary syýasat, howpsuzlyk, energiýa we migrasiýa meselelerinde EUB-de düşünişmezlikler hasam çuňlaşdy. UkraineB-nyň Ukraina goldaw syýasaty agza döwletleriň arasynda çynlakaý düşünişmezlikleri döretdi. Hususan-da, Ukraina berilýän maliýe kömegi, Russiýa garşy sanksiýalar we Kiýewiň EUB-ne agza bolmak prosesi bilen baglanyşykly kararlara weto goýdy ýa-da yza süýşürdi. LeadershipB ýolbaşçylygy munuň guramanyň bitewi daşary syýasatyna ýaramaz täsir edendigini aýtdy. Germaniýa we Fransiýa ýaly ýurtlar daşary syýasatda agzybirlik ýörelgesiniň ýatyrylmagyny we hünärli köplük ulgamyna geçmegini goldaýarlar. Munuň öwezine Wengriýa, Slowakiýa we käbir beýleki ýurtlar milli özygtyýarlylygy goramak üçin weto hukugyny saklamagy talap edýärler 2024-nji ýylda kabul edilen täze Migrasiýa şertnamasy Polşanyň, Wengriýanyň we Slowakiýanyň garşylygy bilen garşylandy. Slowakiýanyň premýer-ministri Robert Fiko öz ýurdunyň EUB migrasiýa düzgünlerini ulanmajakdygyny mälim etdi. Bu mesele Gündogar we Günbatar Europeanewropa ýurtlarynyň arasyndaky tapawudy hasam artdyrdy. Russiýadan energiýa importyny azaltmak meýilnamasy agza döwletleri iki lagere böldi. Wengriýa we Slowakiýa ykdysady bähbitlerine salgylanyp bu kararlara garşy, beýleki agzalar Russiýadan energiýa garaşlylygyny azaltmagy strategiki zerurlyk hasaplaýarlar. Ukraina, Moldowa we Günbatar Balkan ýurtlarynyň agzalygy meselesinde bitewi pozisiýa ýok. Germaniýa, Fransiýa, Gollandiýa, Belgiýa we Lýuksemburg täze agzalar üçin goşmaça gözegçilik mehanizmlerini we belli bir döwürde çäklendirilen weto hukuklaryny teklip etdi. Bu ulalmak prosesiniň geljegi barada täze çekişmelere sebäp boldy. Disagreements within the EU remain one of the main problems of the institution's decision-making mechanism. Daşary syýasat, migrasiýa, energiýa howpsuzlygy we ulalmak ýaly strategiki meseleler boýunça milli gyzyklanmalar köplenç umumy Europeanewropa pozisiýasyny düzmegi kynlaşdyrýar. Şol sebäpli theB-de weto hukugynyň geljegi we karar bermek mehanizmini özgertmek häzirki wagtda iň möhüm syýasy jedelleriň biridir Birnäçe synçy Brýusseldäki daşary syýasaty kimiň dolandyrjakdygy baradaky näbelliligiň EUB-iň global abraýyna ýaramaz täsir edýändigine ynanýar. Callas-Laýen konflikti diňe bir Europeanewropa Bileleşiginiň iki sany ýokary derejeli syýasatçysynyň arasyndaky düşünişmezlik däl. Bu göreş theB-niň geljekde nähili dolandyryljakdygy, haýsy institutyň daşary syýasaty emele geljekdigi we Europeewropanyň global güýç hökmünde hereket etjekdigi barada düýpli soraglary döredýär. Bu bäsleşigiň geljek döwürde ösjek ugry Europeanewropa Bileleşiginiň geosyýasy roluna we halkara abraýyna gönüden-göni täsir eder Netijede, EUB-niň çylşyrymly döwri başdan geçirýändigini belläp bileris. ABŞ bilen konfliktleri barha artýar we halkara konfliktleriň çözgüdinden daşda. Bu ýagdaýdan çykmak üçin täze başlangyçlar we pikirler girizilýär. Bularyň hemmesi "Köne dünýäni" halas edermi? Wagt görkezer Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr