Asewraziýa giňişliginde syýasy güýç merkezi - Türk döwletleriniň guramasy

Gazagystanyň Türküstanda geçirilen Türk döwletleri guramasynyň resmi däl sammitinde Prezident Ylham Alyýewiň çykyşy, türk dünýäsiniň integrasiýa bileleşigini döretmek pikiriniň Azerbaýjan döwleti tarapyndan döredilendigini ýene bir gezek tassyklady. Häzirki wagtda dünýäde bolup geçýän gapma-garşylyklar we uruşlar, energiýa çeşmeleri ugrundaky söweş täze dünýä tertibiniň döremegine sebäp bolýar. Şeýle çylşyrymly we dartgynly geosyýasy şertlerde TDT indi ykdysady we ynsanperwer platforma däl-de, asewraziýa giňişliginde syýasy güýç merkezine öwrüldi Prezident jenap Ylham Alyýew, eýýäm däbe öwrülen TDT-nyň resmi däl sammitiniň başlangyjydy. 2024-nji ýylda ilkinji duşuşyk Şuşa şäherinde geçirildi. Şuşa şäherinde Garabag jarnamasyna gol çekilmegi, azerbaýjanyň territorial bitewiligini we özygtyýarlylygyny we sebitde döredilen hakykatlary goldaýan türk döwletleriniň mysalydyr. Sammitiň resmi we resmi däl ýygnaklarynyň guramany has-da berkitmäge we gatnaşyklary giňeltmäge hyzmat edýändigi aýdylýar Bu gezek resmi däl sammitiň Türküstanda geçirilmegi tötänden däldir. Türküstan türk dünýäsiniň siwilizasiýasynyň ruhy paýtagty hasaplanýar. Bu şäheriň we Şuşanyň dogan şäherler bolmagy türk halklarynyň umumy taryh, medeniýet we umumy ata-babalara ygrarlydygyny görkezýär. Azerbaýjan, türk dünýäsini geografiki taýdan birleşdirýän strategiki merkez hasaplanýar. Prezident Ylham Alyýewiň Azerbaýjanda köptaraply ulag we logistika taslamalarynyň durmuşa geçirilmegi netijesinde Orta Aziýanyň esasy bölegi bolan Zangezur koridory açylar, bu bolsa Merkezi Aziýanyň Türkiýe bilen baglanyşygyna sebäp bolar. Zangezur koridory Hytaý-Merkezi Aziýa-Türkiýäni Europeewropa bilen birleşdirýän möhüm transport ýoludyr. Şübhesiz, bu ýerde Azerbaýjan döwletiniň roly ornuny tutup bilmez Türk dünýäsiniň birleşmeginiň düýbi 1926-njy ýylda Bakuwda geçirilen ilkinji türkologiýa kongresinde goýuldy. Gurultaýyň 100 ýyllygyna bagyşlanan çäre şu ýyl Bakuwda geçiriler Türk dilli ýurtlaryň umumy elipbiýini döretmek karary taryhy ähmiýete eýe. Azerbaýjan bu meselede öňdebaryjy döwlet hökmünde çykyş edýär. Şeýlelikde, Azerbaýjan latyn ýazuwyna doly geçen ilkinji ýurt boldy. Türk dünýäsiniň umumy elipbiý toparynyň 2024-nji ýylda Bakuwda geçirilmegi Azerbaýjanyň bu ugurda ädýän ädiminiň bahasyna ýetip bolmajakdygyny subut edýär. Umumy elipbiý, ýeke-täk maglumat we aragatnaşyk ulgamyna, medeni we bilim infrastrukturasyna geçmek üçin uly mümkinçilikler döreder. Türküstanda geçirilen resmi däl sammitiň esasy mowzuklaryndan biri bolan "Emeli intellekt we sanly ösüş" aýratyn ünsi çekýär. Bu temanyň çynlakaý ara alnyp maslahatlaşylmagy, TDT-iň dünýädäki tehnologiki we emeli intellekt bäsleşiginde öňdebaryjy gurama öwrülmegi maksat edinýändigini görkezýär. Häzirki zaman dünýäsinde döwletleriň güýji diňe bir syýasy, ykdysady we harby güýç bilen däl, eýsem sanly we emeli intellektiň ösmegi bilen hem ölçelýär. Bu ugurda Azerbaýjan TDT-de öňde barýar. Soňky ýyllarda Bakuwda sanly hökümet ulgamynyň, elektron hyzmatlarynyň, şeýle hem emeli intellekt akademiýasynyň döredilmegi Azerbaýjanda bu ugurda örän çynlakaý ädimleriň ädilendigini görkezýär. Sanly we emeli intellekt ulgamynda bilelikdäki hyzmatdaşlyk TDT-ä halkara dünýäsinde uly abraý getirer. Edilen işler, Türk döwletleriniň guramasynyň biziň asyrymyzyň iň güýçli we iň güýçli guramasyna öwrüljekdigini görkezýär Baku döwlet uniwersitetiniň kafedrasynyň müdiri, professor