Aşgabat forumy: Hytaý we Türkmenistan ykdysady hyzmatdaşlygyň täze modelini öwrenýärler

BAKU, Azerbaýjan, 1-nji maý. 28-30-njy aprelde Aşgabatda geçirilen türkmen-hytaý işewür forumy gol çekilen şertnamalaryň göwrümi we hytaý kärhanalarynyň Türkmen bazaryna girýän anyk teklipleri bilen tapawutlandy. Söwda şertnamalarynyň giňişleýin sanawy entek yglan edilmese-de, ara alyp maslahatlaşmagyň we yglan edilen başlangyçlaryň manysy ykdysady hyzmatdaşlygyň döreýän gurluşy üçin ýeterlik derejede aç-açan esas döredýär Hytaý delegasiýasy foruma we Aşgabatda geçiriljek sergä gatnaşýan 200-den gowrak kompaniýany öz içine aldy. Sergide gurluşyk, oba hojalygy tehnologiýalary, telekommunikasiýa we senagat enjamlary ýaly pudaklary görkezýän 70-den gowrak stend görkezildi. Umuman alanyňda, çärä 48 spiker goşmak bilen 400-den gowrak gatnaşyjy gatnaşdy. Hytaýlylaryň gatnaşmagyny guramaçylyk taýdan utgaşdyrmak, Hytaýyň Daşary ýurt Ösüş Assosiasiýasy (CODA) tarapyndan amala aşyryldy, bu forum türkmen guramalary bilen birlikde forumyň esasy guramaçylarynyň biri bolup hyzmat etdi CODA-nyň başlygy He Zhenweýiň pikiriçe, hytaýly maýadarlar Türkmenistanda gatnaşmak üçin üç sany ileri tutulýan ugry kesgitlediler. Ekologiýa taýdan arassa energiýa pudagynda hyzmatdaşlygyň gün elektrik stansiýalaryny gurmakda hytaý tejribesini ulanmagyna gönükdiriler diýlip garaşylýar. Oba hojalygynda ösen tehnologiýalaryň geçirilmegine aýratyn üns berler, gaz himiýasy pudagy çig mal eksportyndan gaz gaýtadan işlemäge we has gymmatly önüm öndürmäge gönükdirilen strategiki ileri tutulýan ugur hökmünde kesgitlenildi Şeýle hem, forumyň ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň çäginde döredilen amatly şertler bilen goldanýan deklaratiw beýannamalardan amaly durmuşa geçirilişe geçýändigini görkezdi Forumda we soňraky gepleşiklerde hödürlenen anyk başlangyçlaryň arasynda takmynan 300 MWt kuwwatlylygy bolan Türkmenistanda gün elektrik stansiýasyny gurmak baradaky teklip bar. Bu teklip, türkmen energiýa pudagynyň wekilleriniň gatnaşmagynda ara alnyp maslahatlaşyldy we degişli döwlet edaralarynyň derejesinde garamak üçin hödürlendi Şol bir wagtyň özünde, Hytaýyň energiýa we senagat toparlarynyň wekilleri, Şanxi ululin Energetika Topary, gaýtadan dikeldilýän energiýa başlangyçlaryna gatnaşmakdan kömür üpjünçiligine çenli has giň taslama bukjasyna gyzyklanma bildirdiler. Kömür bilen baglanyşykly çekişmeleriň täzelenip bilýän energiýa başlangyçlary bilen birlikde Hytaý kompaniýalarynyň köp wektorly çemeleşmesini görkezýär we Türkmenistana diňe az uglerodly gün tertibi bilen çäklenmän, energiýa hyzmatdaşlygynyň giň toplumyny hödürleýär Ara alyp maslahatlaşmagyň senagat düzüminde Türkmenistanyň içinde önümçilik kuwwatynyň döredilmegine ünsi jemledi. “Shaanxi Yulin Energy Group” -yň wekilleri himiki materiallar we birleşýän önümler ýaly has gymmatly önümleriň önümçiligini lokallaşdyrmaga gönükdirilen başlangyçlary teklip etdiler. Hususan-da, polikarbonat we magniý erginleriniň öndürilmegi ara alnyp maslahatlaşyldy, bu has ösen senagat hyzmatdaşlygy üçin çig mal esasly çarçuwadan daşgary hyzmatdaşlygy giňeltmek synanyşygyny görkezdi Teklipleriň ep-esli bölegi ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň merkezi elementi bolup galýan nebit we gaz pudagyna degişlidir. Türkmengaz döwlet konserniniň başlygynyň orunbasary Myrat Arçaýew forumyň dowamynda hytaý kompaniýalaryny enjam üpjünçiligi, sanly önümçilik dolandyryş ulgamlaryny ornaşdyrmak we infrastrukturany döwrebaplaşdyrmak ýaly halkara tenderlerine has işjeň gatnaşmaga çagyrdy. Bu diňe bir Galkynyş ýatagyny özleşdirmek ýaly dowam edýän taslamalara däl, eýsem gaz pudagynda sanly çözgütleriň ýuwaş-ýuwaşdan ornaşdyrylmagyna, Hytaý kompaniýalarynyň Türkmenistanyň tehnologiki segmentine girişini açmaga degişlidir Şol bir wagtyň özünde sanlaşdyrma we ýokary tehnologiýalara gönükdirilen gün tertibiniň giňelmegi hem bellärliklidir. Hytaý tarapy, IT infrastrukturasy we innowasiýa bilen baglanyşykly taslamalara gatnaşmagy teklip etdi, ozal gol çekilen hökümetara resminamalary, şol sanda emeli intellekt we ylmy-tehniki hyzmatdaşlyk baradaky şertnamalary goşmak bilen, bu tehnologiki meýilnamanyň indi diňe deklaratiw däldigini we anyk özara täsirleşip başlaýandygyny görkezýär Türkmen tarapy hem ileri tutulýan ugurlary açyk görkezdi töwereginde gepleşikler gurulýar. Energiýadan başga-da, täzelenip bilýän energiýa çeşmelerini ösdürmegi, senagaty döwrebaplaşdyrmagy, bilelikdäki kärhanalary döretmegi we eksport potensialyny giňeltmegi öz içine alýar. Esasy signal, Türkmenistanyň Energetika ministriniň orunbasary Serdar Saparowyň Hytaýyň gaýtadan dikeldilýän energiýa taslamalaryny durmuşa geçirmekde ileri tutulýan hyzmatdaş hasaplanýandygy baradaky sözleri boldy Umuman aýdanyňda, Aşgabatdaky türkmen-hytaý işewür forumynyň netijeleri täze deklaratiw şertnamalaryň ýüze çykmagyny däl-de, eýsem adaty energiýa formatlaryndan daşgary ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy giňeltmek ugrunda eýýäm döredilen tendensiýanyň jemlenmegini görkezýär. Gaz pudagy ykdysady gatnaşyklaryň esasyny saklaýar; muňa garamazdan, gün tertibi kem-kemden has çylşyrymly we köp gatlakly özara täsir modeline, şol sanda senagat hyzmatdaşlygy, ulag infrastrukturasy, sanly tehnologiýalar we “ýaşyl” energiýa elementlerine geçýär Şol bir wagtyň özünde, çekişmeleriň we hödürlenen başlangyçlaryň tebigaty hyzmatdaşlygyň gurluşynyň kem-kemden artýan çylşyrymlylygyny görkezýär, bu ýerde energiýa ýeke-täk ulgam emele getirýän element däl. Şol esasda, Türkmenistan Hytaýyň maýa goýumlaryny we tehnologiýalaryny ykdysadyýetini diwersifikasiýa etmek üçin ulanmaga çalyşýar, Hytaý bolsa ýurduň ykdysadyýetiniň esasy pudaklarynda barlygyny berkitmegi we sebit logistika we önümçilik zynjyrlaryny emele getirmekdäki roluny ýokarlandyrmagy maksat edinýär Bu nukdaýnazardan, forum Aşgabat bilen Pekiniň arasyndaky gatnaşyklary institusional çuňlaşdyrmagyň ýene bir basgançagy hökmünde görülip bilner, bu ýerde gatnaşyklaryň esasy çarçuwasyny düýpgöter üýtgetmän, pudaklaýyn serhetleri düýpgöter üýtgedip bolmazdan, senagat ösüşi we tehnologiki hyzmatdaşlygy öz içine alýan ykdysady hyzmatdaşlygyň has giňişleýin modeline gönükdirilýär