Ermenistan çatrykda: güýç, basyş we geljegi näbelli

BAKU, Azerbaýjan, 3-nji iýun. Ermenistan parlament saýlawlaryna ýakynlaşdygyça, kampaniýa içerki syýasatdan has kän bir zat däl. Ses berişlige ykdysady näbellilik, sebitdäki durnuksyzlyk we Günorta Kawkazda geosyýasy hakykatlaryň üýtgeýän döwründe ýurduň geljekdäki ugry boýunça referendum hökmünde garalýar Adaty saýlaw bäsleşigi bolup biläýjek zat, Ermenistanyň dünýädäki orny barada has giňişleýin jedele öwrüldi. Bu çekişmäniň merkezinde ereerewanyň üç esasy daşarky aktýor: Europeanewropa Bileleşigi, Russiýa we ABŞ bilen gatnaşyklaryny nädip dolandyrmalydygy barada Häkimiýet başyndaky hökümet, dowamlylygyň we durnuklylygyň ýurduň iň gowy warianty bolup galýandygyny öňe sürýär. Resmiler dowam edýän reformalara, döwlet dolandyryşyny döwrebaplaşdyrmak, daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek we ykdysady durnuklylygy güýçlendirmek ugrundaky tagallalara ünsi çekýärler. Hökümetiň tarapdarlary, Ermenistanyň howpsuzlyk aladalary we çäkli çeşmeler bilen tapawutlanýan kyn sebit şertlerinde pragmatiki kursy dowam etdirmelidigini öňe sürýärler Oppozisiýa toparlary başga bir surat çekýärler. Olar hökümeti ýokarlanýan sosial basyşlary, ykdysady deňsizligi we uzak wagtlap dowam edýän howpsuzlyk meselelerini çözmekde aýyplaýarlar. Oppozisiýa liderleriniň köpüsi Ermenistanyň daşary syýasatda ileri tutulýan ugurlaryna täzeden garamalydygyny we islendik güýje strategiki garaşlylygy azaltmak üçin has giň halkara hyzmatdaşlygyny gözlemelidigini öňe sürýärler Europeanewropanyň integrasiýasy meselesi kampaniýanyň kesgitleýji mowzuklarynyň birine öwrüldi. Soňky birnäçe ýylda Europeanewropa Bileleşigi dolandyryş başlangyçlary, raýat jemgyýeti maksatnamalary, ykdysady taslamalar we tehniki hyzmatdaşlyk arkaly Ermenistanda gatnaşygyny giňeltdi. Brýussel içerki syýasy dawalara gönüden-göni gatnaşmakdan gaça dursa-da, onuň täsiri institusional özgertmeleri, aç-açanlygy we döwrebaplaşdyrmagy goldamak arkaly barha artýar Ermenileriň köpüsi üçin Europeewropa bilen has ýakyn gatnaşyklar demokratik institutlary berkitmäge we ykdysady ösüşi çaltlaşdyrmaga mümkinçilik berýär. Beýlekiler, Ermenistanyň adaty geosyýasy deňagramlylygy üçin potensial kynçylyk hökmünde Europeanewropanyň has çuňňur gatnaşygyny görüp, seresap bolýarlar Russiýa ermeni syýasatynda we jemgyýetinde özboluşly orny eýelemegini dowam etdirýär. Howpsuzlyk, energiýa, söwda we zähmet migrasiýasy boýunça onlarça ýyllyk hyzmatdaşlyk iki ýurduň arasynda giň gatnaşyk döretdi. Netijede, Ermenistanyň daşary syýasatynda bolup geçen üýtgeşiklikler hem Moskwada, hem Ermenistanyň içinde uly ünsi özüne çekýär Russiýa üçin Ermenistan möhüm sebit hyzmatdaşy bolmagynda galýar. Ermenistan üçin bu gatnaşyk köplenç uzak wagtdan bäri dowam edip gelýän ykdysady we howpsuzlyk pikirlerinden emele gelen amaly obýektiw arkaly seredilýär. Bu özara garaşlylyk, rus faktorynyň ýurduň geljegi barada islendik çekişmäniň merkezi elementi bolmagyny üpjün edýär Amerikanyň Birleşen Ştatlary başga bir rol oýnaýar. Waşingtonyň täsiri gündelik syýasatda az görünýär, ýöne demokratik institutlary, bilim başlangyçlaryny, ykdysady hyzmatdaşlygy we raýat jemgyýetiniň ösüşini goldamak arkaly möhüm bolup galýar. ABŞ-nyň gatnaşygy esasan geosyýasy bäsdeşlik däl-de, dolandyryş özgertmelerine we kanunyň hökmürowanlygyny güýçlendirmeklige gönükdirildi Netijede üç dürli görnüşden emele gelen syýasy peýza. Modernewropa modernizasiýa we institusional özgertmeler bilen baglanyşykly. Russiýa üznüksizligi, howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny we ýola goýlan ykdysady gatnaşyklary aňladýar. Amerikanyň Birleşen Ştatlary demokratik ösüş we uzak möhletleýin institusional goldaw bilen baglanyşykly Daşarky aktýorlaryň täsirine garamazdan, Ermenistanyň geljegi ahyrynda öýde kesgitlener. Jemgyýetçilik pikiri dürli nesilleri, sebitdäki ileri tutulýan ugurlary we milli şahsyýetiň bäsdeş garaýyşlaryny görkezýän bölünýär Syýasy dartgynlyga goşmak, premýer-ministr Nikol Paşinýan bilen Ermeni Apostol kilisesiniň ýolbaşçylarynyň arasynda gaty adaty bolmadyk gapma-garşylyk. Hökümet ýokary ruhanylary syýasy gatyşmakda we korrupsiýada aýyplaýar, ýygnak ýolbaşçylary bolsa administrasiýanyň syýasatyny ýiti tankytlaýarlar Jedel, saýlawlaryň öňüsyrasynda iň ýakyndan görülýän wakalaryň birine öwrüldi. Ermenileriň köpüsi üçin bu ybadathana köpden bäri ýurduň iň abraýly we täsirli guramalarynyň biri hökmünde garalýandygy sebäpli gapma-garşylyk döredýär Paşinýan, şeýle hem, “hakyky Ermenistan” düşünjesini öňe sürdi we ýurduň taryhy däl-de, özygtyýarlylygyny, ykdysadyýetini we howpsuzlygyny berkitmäge ünsi jemlemelidigini öňe sürdi. “Beýik Ermenistan” bilen baglanyşykly milli ambisiýalar. Onuň pozisiýasy, soňky sebitdäki konfliktlerden soň syýasy pikirlenişde düýpli üýtgeşmäni görkezýär Goldaýanlar çemeleşmäni real we zerur diýip häsiýetlendirýärler. Tankytçylar, Ermenistanyň milli kyssasynyň möhüm elementlerinden ýüz öwürmek howpunyň bardygyny öňe sürýärler. Jedel kampaniýanyň iň duýgudaş meseleleriniň birine öwrüldi Ereerewanda gepleşikler köplenç reforma, ykdysady ösüş we ýurduň strategiki geljegi barada. Muňa garamazdan, paýtagtyň daşynda saýlawçylar has derwaýys meselelere: iş, saglygy goraýyş, ýollar, pensiýa we ýaşaýyş derejesine ünsi jemleýärler Syýasy analitikler aladanyň saýlaw gurşawyny emele getirmegini dowam etdirýärler. Soňky konfliktler baradaky ýatlamalar, sebit howpsuzlygy baradaky aladalar we güýçli syýasy polýarlaşma saýlawçylaryň köpüsini hemme zatdan ýokarda goýdy Şol sebäpli, ýakyn wagtda geçiriljek saýlaw bäsdeş partiýa platformalaryndan başga zat däl. Bu, Ermenistanyň öz raýatlarynyň isleglerini kanagatlandyrmak bilen bir hatarda çalt üýtgeýän geosyýasy landşaftda gezip bilmek ukybynyň synagydyr. Netije, ýurduň daşary syýasatynyň ugruny, ykdysady ileri tutulýan ugurlaryny we ýakyn ýyllarda syýasy şahsyýetini kesgitlemäge kömek edip biler Saýlaw özeninde esasy sorag döredýär: Ermenistan güýçli halkara hyzmatdaşlary bilen gatnaşyklary deňagramlaşdyryp, öýde barha artýan umytlara jogap bermek bilen karar kabul etmek garaşsyzlygyny nädip gorap biler? Jogap, indiki saýlaw aýlawyndan has köp ýurduň traýektoriýasyny emele getirip biler