Agil Abbasyň Ramiş ogurlygy

Recentlyakynda ýazyjy Seýran Sahawat bilen giňişleýin söhbetdeşlik "Adalat" gazetinde çap edildi. Söhbetdeşlik ýazyjy Agil Abbasyň "Ramiş" hekaýasynyň töweregindäki çekişmä esaslanýar Söhbetdeşligi käbir kesişler bilen hödürleýäris Ramişiň romanyny, ýagny özüni okadym. Biz gaty ýakyn bolduk. Agiliň hekaýasyny göni bir demde okadym. Agil hem bu hekaýany bir demde ýazdy. Bir demde ýazylmadyk ýazgylar bir demde okalmaýar Indi bu hakda ýazasym gelýär, ýöne ýönekeý, beýle bir makala ýazmak islemeýärin, hemmeler bilýän Ramiş hakda, ýa-da Agiliň "Ramish" hakda. Men sözli adam, senem şeýle. Belki, birleşeliň we ilki bilen - hekaýa hakda söhbetdeşlik edeliň. Sizden soraglar, menden jogaplar Uly lezzet bilen. "Ramiş" -i Seýran Sahawatyň gözleri, dili we stili arkaly okamak gaty gyzykly bolar Ramish şeýle bir adatdan daşary adamdy welin, özi hakda ajaýyp epos ýazdy. Seret, Agil bu hakykaty bilip, çalt girdi, ýogsam men öz Ramişimi dörederin Azerbaýjan halky meşhur "Çaga we buz" goşgusy ýaly Ramişi ýatdan bilýär. Munuň üstünde durmak we "Ramiş" atly eser ýazmaga synanyşmak üçin köp batyrlyk gerek. Iöne, meniň pikirimçe, Agil bu eseri ýazmak isläninde, meniň aýdanlarym hakda pikirem etmedi. "Goda Hudaý ..." diýdi we ýazyp başlady we ajaýyp mysal döretdi Her kitap okyja belli bir pikiri ýetirýär. Agil Abbas "Ramishi" ýazmak bilen okyjylaryna näme diýmek isledi, haýsy habar iberdi, haýsy pikiri bermek isledi? Okyja hiç zat ýetirmek islemedi. Ramish özüni okyja - Azerbaýjanyň halkyna gaty owadan görkezdi. Emma bu hem dilden aýdylýar. Agil ony resmileşdirdi we ýazmaça görnüşde goýdy. .Agny, geljekde, ýüz ýyldan soň, bize doglanlar ony tanasynlar Agil Abbas Ramişden eserinde köp zady ogurlady we ogurlady. Thatöne bu ogurlyk, dünýäde halal Hudaý tarapyndan berlen ýeke-täk zatdyr. Sungat, söz bilen aýdylanda, Akil bu halaly eýýäm aldy. Heöne ol ogry bolmak üçin ogry Bir nuans, Agili bu ýerde Rasim Balaýew ýaly birneme ýasadym. Olar birneme üýtgeşik meýdanlar ... Adamlaryň pikirlenişinde, aňynda we duýgularynda çäkleri bolan şekil döretmek hakykatdanam kyn, Nasimi diýeliň. Hiç kim bu sebite degip bilmez ... Rasimiň bu keşbi döretmekde näçe kynlygy bar bolsa, Agil bäş esse köp çeken bolmagy mümkin. Meşhur adam bilen tanyşdyrmak gaty kyn. Nasimi özüni gowy bilýärmi ýa-da Rasim Balaýew Nasimi tanaýarmy ?! Aga-da Agil Abbas Ramişi gowy tanaýarmy ýa-da Ramiş özüni tanaýarmy ?! Belki, öz pikirime düşünip bilerin. Seret, bu gaty kyn - ägirt uly batyrlyk, ägirt zehin we ägirt uly yhlas gerek. Otherwiseogsam hiç zat bolmazdy Agil Abbas: "Ramish - başyndan aýagyna çenli ruh - ýarym perişde, ýarym şeýtan" -diýdi. Seýran Sahawat Ramişi nähili suratlandyrar? Alladan ant içýärin, Agil bu ýerde gaty gowy aýtdy. Men onuň bilen köp wagt bäri dost boldum Earther ýüzünde arassa perişde we arassa iblis ýok. Agil muny bilgeşleýin ýa-da eşidip şeýle ýazdy. Bu bilim materiallary däl-de, beýniniň önümçiligi. Ramişiň ýarym perişde we ýarym şeýtandygyny duýgurlyk bilen aýtdy. Men hem onuň pikiri bilen ylalaşýaryn Ony tanaýanlaryň hemmesi ony halamaýar. Ine, şeýdip bilýär we şol ýerde galýar. Soň bir zat bolup geçýär, ol söýüp başlaýar ýa-da asla söýmeýär. Söýgi tanyşandan köp wagt geçýär, ýa-da asla ýok. Mysal üçin, ýüz adam Ramişi söýýän bolsa, oňa çyn ýürekden bagly bolsa, ýüz Ramiş bar ýaly ... Agiliň "Ramish" bilen Ramişiň "Ramish" arasynda tapawut bar ýaly. Ine, Agil özüniň "Ramiş" bilen tanyşdyrýar - has takygy, "Ramiş" eserinde beýik Ramişiň käbir aýratynlyklaryny jemleýär. Ony gaty üstünlikli hödürledi diýerin. Men Ramişi gaty gowy bilýärdim. Oneöne bir zady aýdaýyn, hiç kim, hiç bir janly-jandar Ramişini başdan ahyryna çenli tanap bilmez. Ramish şeýle bir uzyn ýol welin, bir ömrüň ýa-da bäş ömrüňi tamamlamak üçin ýeterlik bolmaz. Men henizem onuň sungatynyň ýoluny aýdýaryn. Sungatynyň ýoly hem Ramişiň ýoludyr Başyndan ahyryna çenli diýen ýaly kitapda Ramişiň erkin adam bolmagy hakda gürrüň edilýär. Ramişiň erkinligi - Seýran Sahawatyň erkinligi - masştabyň haýsy gözi has agyr? Erkinligimiziň arasyndaky tapawut, şahsyýet, şahsyýet hökmünde aramyzdaky tapawudy hem aňladýar. Ramish aýdym-sazyň we sesiň çäginde erkin adamdy. Sözüň maňa berşi ýaly azat boldum Ses bilen sözleriň ikisi-de bir bilinden gelen ýaly. Theöne sözüň sesi birneme bergisi bar. Gör, men gürleşýärin, sözler aýdýaryn, sesim bilen aýdýaryn. Ses ýok bolsa, men näme aýdyp bilerin ?! Bu birneme kyn mesele, Agilwari, Ramişwari hem aýdaýyn eşitsin - Ramişiň sesli adam hökmünde ýazýanlardan has ýokarydygy barada azajyk pikir bolmaly. Gitarasyny döşüne basanda, öňünde otursak-da, oňa gaty aşak seredýärdik welin, şlýapalarymyz kellämizden ýykyldy Erkinlik hakda aýdanymyzda, erkin ruh bolmak bilen, kitabyň käbir nokatlaryna degip geçeliň. Mysal üçin, Ramiş saçlary we eşikleri sebäpli käbir çäklendirmelere sezewar boldy Sowet hökümeti ýaly ullakan döwlet üçin Ramişiň saçlary meselä öwrüldi. Beýik sungat işgärlerimiziň biri Wagif Mustafazade köplenç şeýle gadaganlyklara duçar boldy. Hatda 50-60 ýyl mundan ozal bir gün döwlet telewideniýesiniň başlygy oňa murtlaryny, sakgallaryny we saçlaryny tertibe salmagy buýurdy. Ony ofisine çagyrýar we muny aýdýar ... Şeýle hem başlygyň kellesiniň ýokarsyna seredip, Karl Marksyň suratyny görýär, sakgaly we murtlary hem bar. Ol: "Aý, beýle mugallym, başlyk, ýolbaşçymyzyň hem saçlary we sakgallary bardy" diýýär. Munuň bilen bu mesele bir gezek gutarýar Ramişde-de edil şonuň ýalydy. Saç meselesi, geýim meselesi. Bularyň hemmesi adaty zatlar. Ajaýyp hudo .nikler elmydama eşiklerine meňzeýärdiler. Egin-eşik adamyň häsiýetidir. Seret, Seýran Sahawat geýýän eşikleri däl-de, häsiýeti. Şonuň üçin kimdir biriniň eşigine gamyş dakmak, oňa gamyş goýmak diýmekdir. Ramish hiç kimiň aladasyny etmedi - Ramiş gamyş almady Şeýle hem hekaýadaky bir mowzugy düşündirmegiňizi isleýärin: Ramişiň pasport meselesiniň sebäbi näme? Pasport, egin-eşik ýaly, uzyn saçly bir mesele boldy. Pasportyň bolmazlygy bir zat däl. Munuň nämäni aňladýandygyny bilýärsiňizmi: beýlekiler (ýagny hökümet işgärleri, "wezipeli adamlar") pasport bermezlik bilen Ramişiň beýikligini subut etdiler: Ramiş, bu planetada, Eartherde ýaşaýan adamlara pasport berýär, siz bu planetanyň adamy dälsiňiz. Ine, muny nädip düşündirýärin, ine şeýle kabul edýärin. Bu meniň hakykatym, hiç kim oňa degip bilmez Agil Abbasyň "Ramiş" bilen Seýran Sahawatyň "Ramiş" arasynda nähili tapawutlar bar? Ramüz adam Ramişi tanaýan bolsa, ýüz Ramiş bar. Men we Agilin Ramishi ekiz. Iöne bilýän Ramiş, sözünde has berk, sözüni dowam etdirýär ... Meniň pikirimçe, Ramişim Agiliň Ramişinden müň esse gowudyr. Men hakykatdanam Agiliň Ramişini isleýärin, ýöne hakykatdanam öz Ramişimi isleýärin Eserde şeýle ýazylýar: "2-nji we 3-nji synplarda okaýarka mugallymyny gowy görýärdi. Esasanam saçyny syranda". Mugallym Seýran, Ramişiň bu aladanyň yzyny ýitirmezlik üçin saçyny ösdürip ýetişdiren bolmagy mümkinmi? Bu soraga şeýle bir gowy jogap berdiňiz welin, zyýan bermek islämok, edil siziň aýdyşyňyz ýaly. Bu soraga jogap bar. Seýrek, gaty seýrek, soraga jogap hem içinde bolýar. Edil seniň aýdyşyň ýaly Hekaýada Ramişiň bir aýaly urandygy hem beýan edilýär: "... Penjireden seredýän aýala uran Ramiş gelip, öýüň öňündäki daşyň üstünde oturyp, gyza tomaşa etmekden lezzet aldy." Bu nähili söýgi? Bu haýsy söýgi gatlagy? Mugallym Seýran, bu duýgynyň ady näme? Köne şäherdäki bir daşyň üstünde oturyp synlaýardy ... Kitaby okanymda, ol ýerde bir ýer bar, bu ýaşda agladym. Meni aglatmak her bir aýalyň işi däl, her bir adamyň işi ýa-da her bir ýerli adamyň işi däl. Bu nokady hem eşitdiňiz diýip ýüz göterim duýýaryn Ilki bilen ol ýerdäki daş maňa gadymy "habarçy daşymyzy" ýada saldy. Emma bu "habarçy daşy", başgaça aýdylanda, gadymy "habarçy daşy" ýaly borjuny ýerine ýetirmedi. Ol umyt bermedi Ol ýerde bir ýer bar, "penjiräniň çagasy" (başgaça aýdylanda) ýykylýar we ýanyna gelýär, çaga: "Garaň, men şu minutda gelýärin" diýýär. Gitara gitarasyny getirýär, oňa berýär we gidýär. Çaga öýüne gaýdanda "Lady Window" aglaýar we hiç haçan gelmejekdigini aýdýar. Hudaý, bu elhenç. Ertekiler we eposlar görnüşindäki jübütler bar - "Leýli we Majnun", "Asli we Karam", Europeewropada "Ruslan we Lýudmila", "Romeo we Juliet" bar. Muny okanymda, dünýäniň bir ujy ýaly çökmeginden saklaýan zat, bu dünýä sanap geçen eposlaryň gahrymanlarynyň biri-birini söýmek bilen gutlamagydyr diýen netijä geldim. Emma Ramişiň söýgüsi olaryň hiçisine meňzemeýär. Agil Abbasa, bu ylahy söýgini, üýtgeşik söýgini nähili owadan suratlandyrandygy üçin sag bolsun aýdýaryn. Söýginiň dili ýok, şeýlemi? Emma bar diýmäň. Ramiş hem bu dili gowy bilýärdi. We "Lady Window". Ikisi-de bu dili gowy bilýärdiler. Köp gürleşdiler, birnäçe sagatlap gürleşdiler. Diňe adamlar hökmünde bu dili bilmeýäris. Biz bu dilde okamadyk. Sebäbi şol dilde gidip okap boljak mekdep ýok. Oglan gitarany getirende, "Penjire-aýal" "gelmez" diýýär. Onuň aýdanlaryny okanymda, 5-6 minutlap hemme zady ýatdan çykardym. Dünýäde ýatda saklamaly zatlar kän. Olaryň hemmesi bir salymdan ýadyňyzdan çyksa, ýadyňyz bozular we indi işlemez. Emma şol ýat bäş minutdan soň dikeldilen bolsa, onda ýat işi ýok Mugallym Seýran, näme üçin Ramiş ýene ol ýere gelenok? Seret, gitaranyň sowgat berlen pursatyna çenli gije-gündiz gürleşdi. Daşyň üstünde oturmasa-da gürledi, men ýüz göterim ynanýaryn. Şeýle hem gitara çalýarka gürledi. Gurallary "Panjara-hanim" bilen söhbetdeşlik bolsa gerek. We ... Hudaýdan ylham geldi, daşyň üstünde durup, öýüne gelýänçä biraz dynç almalydygyny duýdy we eşitdi. Ol gaty ýadady. Ramişiň şol "Penjire-portret" söýgüsi, adamzady söýmek ýaly kyn söýgi. Öýüne gelýänçä dynç aldy. Öýüne gelen badyna akyl taýdan ýene şol daşyň üstünde oturdy Umuman aýdanymda, Ramiş bütin ömrüni gaýada ýaşady öýdýän Bir gezek ýumrugyň ululygyndaky bir daşyň Eartheriň ululygydygyny aýdypdym. Bu Ramişe-de degişlidir Wagtal-wagtal Ramiş bilen Paganini hekaýada gepleşik we duşuşyk geçirýärler. Ony kim bilen deňeşdirýärsiň? Agil ony Paganini bilen deňeşdirdi, sag bol Paganini ajaýyp suratkeş. Taryhda şeýle beýik sungat işgärleri azdy. Paganini Wan Gog bilen deňeşdirerdim. Sebäbi sada däl bolsaňyz, hiç wagt arassa bolup bilmersiňiz. Arassa däl bolsaňyz, uly goňşyňyz bolup bilmersiňiz, beýik ene bolup bilmersiňiz, beýik dost bolup bilmersiňiz, diňe beýik suratkeş bolup bilersiňiz. Elbetde, bu manyda meňzeýär Ramişi kimdir biri bilen deňeşdiresim gelenok. Ramiş hakda "Oten günleri" sergisinde aýtdym. Agil ony Paganini bilen deňeşdireninde azajyk garşy çykdym. Diýdim, Paganini ozal ýaşasa-da, Ramiş Paganini däl, Pagani Ramişe meňzeýär öýdýän. Men şol pikirde galýaryn Jenap Seýran, kitabyň käbir bölümlerinde käbir bölekleriň gaýtalanýandygyny görýäris Hawa, men saňa düşünýärin. "Käbir ýerlerde" diýlende, 3 ýerde diýmekdir. Bu soragy berseňiz gowy bolardy. Bu hekaýa gaty gowy goşgy ýaly bolup, meniň üçin owadan aýdym. Siziň we "gaýtalamak" diýip hasaplaýan şol ýarym abzas, Agil Abbasyň üç gezek bilgeşleýin ýazan ýaly. Ol saklanýar. Refrain, bu hekaýadaky ýaly owadan aýdymda rol oýnaýar Kitabyň käbir sahypalarynda dini we mifologiki sahnalary şekillendirýän suratlara duş gelýäris. Olary ulanmagyň sebäbi näme bolup biler? Kitaplarda suratlandyrmak däbimiz bar. Hatda suratkeşlerem bar, mysal üçin Halk suratkeşi Arif Huseýnow - suratkeş Kitapdaky ähli suratlara göz aýladym, gaty üýtgeşik zatlar. Agiliň kim üçin surat çekendigini hem bilemok. Emma, ​​hudo .nik ilki eseri okap, şol ruh boýunça çyzan bolsa gerek. Sebäbi aýdym aýtmadyk bolsa, ony beýle çekmek mümkin däldi Bu hekaýa Agil Abbasyň Ramişe wepalylygynyň, dostuň söýgüsiniň, dostluk baglanyşygynyň dilden görkezilmegi boldumy? Şeýle pikir edýän bolsaňyz, köp sag boluň. Bu ýerde şahsyýet hakda gürleşip bilmeris. Geljekki nesilleriň nukdaýnazaryndan Ramişini tanamak möhümdir. Emma bu meseläniň tehniki tarapy Iki derýanyň duşuşýan ýerine "sugowuşan" diýilýär. Ramish eserini ýazsa-da, romanyny Agilden has öň aýdypdym. Agiliň Ramişden ýazanlaryna serediň - bu şekowuşan. Bu şekowuşanyň özi näme diýseňizem şoňa laýykdyr. Jennetiň şahasy hökmünde, olaryň duşuşýan ýerlerine seredýärin. Galyberse-de, bu ýerde ýene bir duşuşyk bar - adam birleşmesi - islegleriň birleşmegi, oglunyň söweşden gaýdyp gelmegine garaşýan ene bilen çaganyň birleşmegi. Suguwuşan mukaddes ýer, oňa diňe iki suwuň duşuşygy ýaly seretmek üçin, sözüm üçin ötünç soraýaryn, ýöne gaty akmak çemeleşme bolar! Seýran Sahawat-Ramiş-Akil Abbas ... Üçüňizi birleşdirýän bir gymmatlyk bar: Segah. Näme üçin seýga? Azerbaýjanda 7 sany esasy mamamyň bardygyna ynanýarlar. Bir gezek telewizorda çykyşlarymyň birinde bu ýedi mogamyň paýtagty segahdygyny aýtdym. Ramiş hem Garabagdan, Menem Garabagdan, Agil hem Garabagdan - Ramish Segahdan, Men Segahdan, Agil hem Segahdan Jenap Seýran, söhbetdeşligiň başynda kitaby bir oturgyçda okaýandygyňyzy aýtdyňyz. Täsirleriňizi bilesim gelýär Bu ýerde gahrymany-da, ýazyjyny-da tanaýardym. Tolstoýyň eserini okasaň biri bar. Tolstoý bilen hiç haçan duşuşmadym, ony tanamok, gahrymanlaryny-da bilemok. Tolstoý beýik ýazyjy. Hakykatdanam, bu düýbünden başga zat. Biri bar, ýazyjyny tanaýarsyňyz, gahrymany tanaýarsyňyz we siz Özüňizi tanaýarsyňyz diýerin. Kitap bu üçlükde okaldy Halkymyz çörek bilen birlikde hemişe Gurhan we kitap bilen kasam edýär. Bu kitap meniň üçin gaty mukaddesdir. Hakykatdanam, bu zatlarda Hudaýyň eli bar. Agilde eli bar, Agilden öň Ramişiňem eli bardy, Ramişden öň gitara çalýardy ... Şeýle bulaşyk jogap bereýin Ikinji sözlemden soň meni ganatynyň aşagyna alanymdan soň, nädip okaýandygymy hem bilmeýärdim. Bu kitaby hem okadyňyz, amaly bilimleriňiziň bardygyny görýärin. Agil owadan ýazdy, menem gaty gowy okadym - Agiliň ýazyşy ýaly okadym Ramiş bilen gürleşip bildiňmi? Agil bize pursat bereninde Ramiş bilen gürleşdik, Ramiş bize pursat bereninde Agil bilen gürleşdik. Şablon bolsa-da, Agiliň gumanist ýazyjy hökmünde artykmaçlygynyň bardygyny, eserde ölüm sahnasynyň ýokdugyny aýdaryn. Akylly adam hudo .nik ýalydyr. Ramişiň ölüm sahnasyny ýazsa-da, hiç kimiň muňa ynanmajakdygyny duýdy. Ilki ynanamokdym we telefony alyp, mümkin däldigini aýdardym Hekaýada şeýle ýazylýar: "Şol pursat ýüreginden diňe bir zat geçdi. Şeýdip, otagdaky nätanyş adamlara pes ses bilen: Gitaramy isleýärin" -diýdi. Bu söz meni köp pikirlenmäge mejbur etdi. Diýdim, ömrümi taşlanymda iň soňky arzuwym näme bolar? Özümden beren bu soraga Seýran Sahawat näme jogap berer? Men hiç zat sorajak däl Sebäbi akylly adam ölümden hiç zat islemeýär. Ölmezimden öň ýüregimde bir zat geçer, dünýäde ölmerin, ukudan ölüme geçerin. Ramişiň gitarasyny näme üçin isländigine gaýdyp geleliň. Mifologiýamyzda şuňa meňzeş bir zat bar: garry ata ölýär, öljek bolýar. Syýahatda ýekeje ogly bar. Şol kakasy ogluny görýänçä ölmeýär. Hatda ölüm oňa rugsat berýär. Şol gitaranyň Ramişiň kakasy ýa-da ejesimi ýa-da oňa bu zehini beren Hudaýyň portretimi? Eger oňa gitarany bermedik bolsalar, belki Ramiş şu wagta çenli diri galardy. Mifologiýamyzdaky okyjylara näme üçin gitara sorandygyny bilmekleri üçin bu meseläni ýatladýaryn Ramish, Creatoraradanyň beýanyny bilenden soň gitarasyny islän bolmagy ahmal. Belki, Creatoraradyjy Ramişini özi bilen ýeke bolmak, diňlemek üçin alypdyr? Bu gaty kyn sorag ... Şeýle wariant hem bolup biler: Adam köp işlese, jaý gursa, şol ýerde ýatar, dynç alar, garyndaşlaryny kabul eder we çagalaryny terbiýelär. Bu meselede belli bolmasa-da, şol barmaklaryň Hudaýyň sowgadydygyny çaklap bilerin. Barmaklar ... Gündogarda, hatda häzirem nahar iýmek üçin ulanylýar. Itöne çeňňek ýa-da çemçe roluny ýerine ýetirýär. Eliň, ýagny barmagyň we agzyň arasynda gaty gysga aralyk geçdi. Kimiň barmaklaryna we şol barmagyň nämä sokýandygyna seredýär. Ramişiň barmaklary gitaranyň gyralaryna sürtülende ylahy gudrat döretdi. Ramiş hemişe gitara çalýarka, ellerine we barmaklaryna aýratyn üns bererdim. Elleri meniň gözümiň öňünde. Ramişiň portreti, elleriniň iki portreti bar. Geň ýeri, men Ramişiň gitarasyny "Kalaşnikow" pulemýoty bilen deňeşdirdim, elleri bolsa pulemýotyň taragyna meňzeýär. Ol atýardy. Thatöne bu ok öldürmedi, şol ok ony janlandyrdy, ok ony bejerdi. Şol "Kalaşnikow" birden sözüne seretmedik bolsa, Ramiş ony ýere ýykardy Indi maňa dogry aýdýarsyň, belki Hudaý ony diňleýärdi ... Men muňa ynanýaryn Ölüm ýakynlaşjakdy, ýöne Ramişini alyp bilmedi. Ramish elmydama islän ýerine gidýärdi. Hiç kim ony hiç ýere zorlap bilmezdi. Munuň üçin uzyn we çuňňur sebäpler bar. Biraz akly we özümi duýýan okyjy bu ýerde näme hakda gürleşýändigimizi biler. Ölüm hem Ramişiň hatyrasyna özüni aldady. Galyberse-de, ölüm hem hasabat berýär we şonuň üçinem Ramişiň ady bilen geldi, Ramiş ýaly birini aldy. Onuň göterýän zady başga. Ramish şu günem ýanymyzda