Andreý Çebotarew: Bosgunlar baradaky çekişme UAPF-yň aktiwlerini dolandyrmagyň hili baradaky çekişme bilen parallel gitmeli

UAPF çemeleşmesi - ýaşyny, ömrüň dowamlylygyny, geljekdäki goşantlaryny we maýa goýum girdejilerini göz öňünde tutup - dünýädäki pensiýa ulgamlary tarapyndan ulanylýan adaty aktuar usulydyr. Adamlary puldan mahrum etmek üçin oýlanyp tapylmady. Örän anyk bir soraga jogap berýär: 30-40 ýyldan adaty durmuş üçin ýeterlik pensiýa almak üçin şu gün näçeräk tygşytlamaly? Dogrymy aýtsam, sanlar hakykatdanam köp. 20 ýaşly çaga üçin 6,6 million, 30 ýaşly çaga üçin 10 million töweregi çişirilen görkezme däl, inflýasiýany we tölegleriň dowamlylygyny göz öňünde tutýan matematika Şeýle hem okaň: Pensiýa çykarmak üçin ýeterlik çäkler näçe ýokarlandy? Göterim bilen doly hasaplamak Adamlaryň tankytlary düşnüklidir: ortaça aýlygy 300–350 müň teňňe bolan Gazagystanlylaryň aglabasy fiziki taýdan zerur mukdarda ýaş ýygnap bilmeýär. Thisöne bu hasaplama usuly däl-de, girdeji derejesi, çal iş we gaznadan uzak möhletleýin çykmak meselesi. 2021-nji ýyldan bäri pensiýa toplamalaryna degilmedik bolsa, maýa goýujylaryň ep-esli bölegi indi birnäçe milliona ýeterdi. Tehnika dogry salgy nokadyny görkezýär. Köpçüligiň oňa ýetip bilmezligi ykdysadyýetiň diagnozy we talaplary azaltmagyň sebäbi däl Indi hemme zady aýyrmak isleýänler soňundan ýalaňaç düýbi bilen galarlar. Bu gorkunç waka däl, bu hakyky mehanizm. 45 ýaşynda bir adam ipoteka ýa-da abatlamak üçin pensiýa toplamalaryny yzyna alsa we 65 ýaşynda özüni tygşytlamazdan tapsa, döwlet oňa býudjetden, ýagny işleýän raýatlaryň salgytlaryndan esasy pensiýa tölemäge mejbur bolar. Bu çykdajylary geljekki nesillere geçirmek üçin nusgawy mesele. Şol sebäpli bosagada bar. “Öne“ puluňyza ”girişi çäklendirmek üçin däl-de, geljekki pensioneriň şu günki kararyndan goramak we döwlet üçin gizlin borçnamalary döretmezlik üçin Iffeterlik derejesi, ilkinji nobatda, geljekki pensioneri goramak üçin gural, çäklendirme däl. Dogry ulgam şeýle işleýär: pensiýaňyza howp salýan bolsa pul alyp bilmersiňiz. Bosagadan ýokarda - dolandyrmagyňyzy haýyş edýäris. Bu rasional logika. Emma tutuş ulgamyň manysyz bolýan bir şerti bar: alyp bolmaýan pul kadaly işlemeli. UAPF inflýasiýanyň aşagynda girdeji getirýän bolsa, “degmezlik” talaby geň görünýär. Şol sebäpli, çäkler baradaky çekişme gaznanyň aktiwlerini dolandyrmagyň hili baradaky çekişme bilen parallel gitmeli. Biri beýlekisiz söhbetdeşligiň ýarysy Awtoryň pikiri redaktorlaryň pozisiýasyna gabat gelmezligi mümkin