Germaniýa-Azerbaýjan: gumanitar gatnaşyklar we taryhy däpler - UZAK

Azerbaýjan bilen Germaniýanyň arasyndaky gatnaşyklar soňky ýyllarda täze mazmuna we has giň strategiki kölegelere eýe bolup, dürli ugurlarda ösýär Bu gatnaşyklar soňky ýyllarda emele gelmedi, ilkinji ädimler XIX asyryň başynda nemes kolonizatorlary Azerbaýjana göçüp baranda ilkinji ädimler boldy. XIX asyrdan bäri dörän taryhy-gumanitar gatnaşyklar, Azerbaýjanda saklanyp galan nemes mirasy iki ýurduň arasynda aýratyn gatnaşyklaryň döremegine sebäp boldy. Häzirki wagtda Azerbaýjan bilen Germaniýanyň arasyndaky hyzmatdaşlyk, syýasy we ykdysady bähbitlere, şeýle hem umumy taryhy ýadyna esaslanýan uzak möhletleýin hyzmatdaşlygyň nusgasy hökmünde tapawutlanýar XIX asyryň başynda Günorta Kawkaza göçüp gelen nemes maşgalalary Azerbaýjanyň durmuş-ykdysady durmuşynda möhüm rol oýnady. Şeýlelik bilen, çar Russiýasynyň göçürmek syýasatynyň netijesinde agzalan maşgalalar esasan häzirki Goýgol, Şamkir, Towuz we Agstafa etraplarynyň çäginde mesgen tutup, täze oturymly ýerler gurupdyrlar Ganadan 7-8 km uzaklykda, Hanarkhlar obasynda (häzirki Gaýgol şäheri) ilkinji nemes koloniýasy - elelenendorfyň döredilmegi bilen sebitde üzümçilik, üzümçilik we oba hojalygynyň dürli ugurlary çalt ösüp başlady. Bu ýere göçüp gelen nemesler Europeanewropanyň ekerançylyk däplerini, täze tehnologiýalary we iş medeniýetini getirdiler we ýerli ykdysadyýetiň galkynyşyna uly goşant goşdular Ondan soňky ýyllarda häzirki Şamkir etrabynyň çäginde Annenfeld ýaly täze koloniýalaryň döredilmegi, Ganjanyň 35 km demirgazyk-günbatarynda, etrabyň Çinarli şäherçesinde Georgsfeld, Irmaşli obasyndaky Eygenfeld, Towuz etrabynyň Traubenfeld, Agstafa etrabynyň elizelizawetinka, Agstafa etrabynyň Greenfeld şäherçesi sebitde has uly galkynyş Azerbaýjanda ýaşaýan nemesler nemes diliniň Swabian we Alleman şiwelerinde gürlediler. Swabiýalylar etniki taýdan nemes etnik toparlaryndan biri bolup, taryhy Germaniýanyň Württemberg we Swabia sebitlerinde mesgen tutdular. Azerbaýjanda ýaşan 123 ýylynda, rus we azerbaýjan dillerinden köp sözler öz diliniň leksik düzümine girizildi Bu döwürde nemesler zawodlar, fabrikler, mekdepler, dermanhanalar, lukmançylyk merkezleri, teatrlar, myhmanhanalar, kitaphanalar, ybadathanalar gurdular we şol bir wagtyň özünde telefon liniýasyny gurdular. Germaniýanyň "Siemens & Halske" kompaniýasy gidroelektrik stansiýasy gurdy, demir ýol we nebit turbasy gurdy Statistikalara görä, XIX asyryň ahyrynda elektrik enjamlaryny, demir ýol ulaglaryny we durmuş enjamlaryny öndürmek bilen meşgullanýan bu kompaniýanyň kärhanalarynyň paýy 75% -e çenli ýokarlandy. Kärhanada 6-8 müň adam işledi Nemesler oba hojalygynyň, binagärligiň, senetçiligiň, bilimiň we jemgyýetçilik durmuşynyň ösüşinde möhüm yz galdyrdy. Umuman aýdylanda, bu koloniýalar Azerbaýjanyň köp medeniýetli taryhynyň gyzykly sahypalarynyň biri hasaplanýar. Häzirki döwürde Goýgol we Şamkir sebitlerinde nemes mirasyny görkezýän binalar, buthanalar we gadymy oturymly ýerler şol döwrüň janly şaýady hökmünde saklanýar Nemes koloniýalary arassalygy, arassalygy we göreldeli gurluşy bilen bellendi. Azerbaýjan nemesleriniň gündelik durmuşyny we gündelik durmuşyny öwrenýän gözlegçiler koloniýanyň ýeke-täk akyl taýdan guralan organizm hökmünde işleýändigini ýazdylar Bakuwyň ilkinji baş meýilnamasy Emma nemesleriň Azerbaýjanda alyp barýan işleri diňe koloniýalar bilen çäklenmedi. XIX asyryň ahyrynda we 20-nji asyryň başynda bolup geçen nebit ösüşi Bakuwda köp binagärleri özüne çekdi. Nemes arhitektorlary Bakuwyň gurluşygyna işjeň gatnaşdylar. Nikolaý fon der Nonne, anohan Edel, Karl Hippius, Adolf Eçler, Pol Stern ýaly binagärleriň taslamalary esasynda gurlan binalar häzirki wagtda Bakuwy bezär Nikolaý fon der Nonne şäheriň ilkinji baş meýilnamasyny dörediji hökmünde Bakuwyň taryhyna girdi. Şeýle hem, fon der Nonne Bakuwyň ilkinji şäher inereneri boldy we Bakuwyň arassaçylyk meseleleri we şäher lagym taslamasynyň ösüşi bilen işjeň meşgullandy XIX asyryň ikinji ýarymynda Siemens doganlar Kadabaýda mis magdany gazyp almak we gaýtadan işlemek işine işjeň gatnaşdylar. Häzirki wagtda Siemens doganlar tarapyndan magdan daşamak üçin gurlan köprüler bu sebitde saklanyp galypdyr Prezident Ylham Alyýewiň buýrugy bilen, 2017-nji ýylda Günorta Kawkaz sebitinde nemes ilatly nokatlarynyň döredilmeginiň 200 ýyllygynyň dabaraly ýagdaýda bellenilmegi we şuňa meňzeş çäreleriň ESUNESKO-nyň Pari Parisdäki baş edarasynda, Berliniň Gamboldt uniwersiteti, Baku we Şamkirde geçirilmegi tötänden däldir "Die Brücke" Azerbaýjan-German medeni merkeziniň müdiri Ruslan Guliýew 18-nji asyryň ahyrynda - XIX asyryň başynda bölünen Germaniýa, Napoleon söweşleri sebäpli agyr zeper ýetdi: "Günorta sebitlerde - Württemberg we Baden sebitlerinde ýagdaý agyrdy. Landersizlik, salgytlar, harby gulluga çagyryş, şeýle hem 1816-njy ýyldaky açlyk daýhanlaryň garyplaşmagyna we dini bölünişikleriň köpelmegine sebäp boldy. Kawkaza göçmäge rugsat almak üçin Ştutgartdan geçen men ". Täze basylyp alnan Russiýa imperiýasy üçin bu göçüp gelenler sebitde ygtybarly jemgyýetçilik-syýasy goldaw roluny oýnap bilerdi. Şol sebäpli patyşa hökümeti nemesleriň gelmegini her tarapdan goldady Ruslan Guliýew Gürjüstanda ilkinji gezek 1817-nji ýylda, iki ýyl soň bolsa 1819-njy ýylda mesgen tutandyklaryny sözüniň üstüne goşdy: "Ilkinji iki nemes obasy Azerbaýjanda döwletiň goldawy bilen döredildi: Helenendorf (häzirki Gaýgol) we Annenfeld (häzirki Şamkir). Wagtyň geçmegi bilen Günbatar sebitde biri-birine ýakyn ýerleşýän nemes obalarynyň sany, Ganja we Agstanyň arasynda ýaşady. Esasy girdeji çeşmeleri çakyr öndürýärdi. Taryhy kynçylyklara garamazdan, bu obalar mekdepler, çagalar baglary, zawodlar we ussahanalar bilen öz infrastrukturasyny ösdürip bildiler. Şeýle-de bolsa, 1941-nji ýylyň oktýabr aýynda Sowet hökümetiniň karary bilen Azerbaýjanyň nemes ilaty Gazagystana sürgün edildi R.Guliýew häzirki wagtda Azerbaýjanda iň baý nemes mirasynyň Goýgolda saklanyp galandygyny aýtdy: "Şäheriň taryhy böleginiň binagärlik gurluşy düýpgöter üýtgemedi. Seýilgähler, 300-den gowrak ýaşaýyş jaýy, mekdep, tehniki mekdep, ybadathana we senagat binalary şu ýerde galýar. Wiktor Kleýniň öý-muzeýini ýatlamak isleýärin 2007-nji ýylda aradan çykan Wiktor öýünde muzeýiň açylmagyny wesýet etdi. Azerbaýjan döwleti tarapyndan durky täzelenen bu muzeý häzirki wagtda baý eksponatlary bilen nemes göçmenleriniň taryhyny dowam etdirýär. Maddy medeniýet bilen birlikde janly ruhy yzlar hem galýar. Mysal üçin, Goýgol sebitine mahsus bolan we ýerli ilat tarapyndan "kukha" diýilýän süýji nemes dilindäki "kuçen" (pirog) we aşhanadan gelýär. Şeýle hem şäherde nemesler tarapyndan galan gadymy barrelleri dikeldýän we bu sungaty dowam etdirýän barrel öndürijiler bar " Azerbaýjan-German Medeniýet Merkeziniň müdiri, nemes oba jemgyýetiniň daşary ýurt gurşawyna integrasiýa arkaly öz milli şahsyýetini, içerki tertibini, bilimini we ykdysady ulgamyny gorap saklamagyň özboluşly nusgasydygyny aýtdy: "Bu tejribe häzirki wagtda daşary ýurtlarda ýaşaýan diasporalarymyz üçin peýdaly bolup biler. Jemgyýet hökmünde esasy sütünleri ybadathana, mekdep, medeni merkez we maşgala instituty ýaly gowy meýilleşdirilen köçeler. Lýuteran buthanasy, binalaryň içki gurluşy Bu ýaşaýjylaryň ýaşaýyş durmuşy barada gürrüň berýär. Jaýlaryň içindäki ajaýyp ojaklar, eýeleriň estetiki tagamyny we maddy hal-ýagdaýyny görkezýär, bu döwrüň ýokary in engineeringenerçilik pikiriniň aýdyň mysalydyr Nemesler tarapyndan getirilen Europeanewropa görnüşli awtoulaglar. Nemesler Azerbaýjana senetçilik, binagärlik, işewürlik, ylym we hatda sport ugurlarynda köp täzelikler getirdi. "Mysal üçin, nemesler Azerbaýjana Europeanewropa görnüşindäki dört tigirli awtoulaglary ilkinji gezek getirdiler we önümlerini ýerli ussahanalarda ýola goýmak bilen uly meşhurlyk gazandylar. Öňe gidiş täzelikleri bilen taryhymyzda çuňňur yz galdyrdy "-diýdi" Die Brücke "merkeziniň başlygy Germaniýanyň mirasyny Azerbaýjanda syýahatçylyk pudagynda has giňden ýaýratmagyň möhümdigine ynanýar: "Bu medeni syýahatçylyk ugurlarymyzda entek doly açylmadyk gizlin hazyna. Bu mowzugy işjeň bellemek bilen, köp medeniýetli taryhymyzy we ýurdumyzyň içerki syýahatçylyk potensialyny halkara derejesinde ösdürip bileris " R.Guliýew taryhyň diňe gury arhiw resminamalaryndan ybarat däldigini aýtdy. Iň gyzykly we aýdyň taryh adam ykbalynda we maşgala ýatlamalarynda gizlenendir: "Käwagt Germaniýadaky şol wakanyň gahrymanlarynyň mirasdüşerleri maňa bir kitapda okan gysga wakamyň dowamyny aýdýarlar. Bu nukdaýnazardan janly aragatnaşyk we şahsy gatnaşyklary gurmak Döwürler bilen medeniýetleriň arasyndaky köprüleri gorap saklamak gaty möhümdir. 1941-nji ýylda deportasiýa edilen nemesleriň mirasdüşerleri (Sowet häkimiýetleri tarapyndan - red.) Häzirki wagtda Azerbaýjana gaty ýakyn. Olar köplenç bu ýere topar bolup gelýärler, ata-babalarynyň jaýlaryna we mazarlaryna zyýarat edýärler we bu topragy watany hasaplaýarlar. Bu adamlaryň Azerbaýjana uly söýgüsi bar. Bu söýginiň özara bolmalydygyna ynanýaryn. Bu taryhy dostlugy ýitirmeli däl, olary gorap saklamaly we geljekki nesillere geçirmeli. Esasanam häzirki zaman dünýäsinde bu gatnaşyklar medeni gepleşikleriň özboluşly mysalydyr Wiktor Kleýniň öý-muzeýi Birnäçe ýyl geçendigine garamazdan, Azerbaýjanda ýaşaýan nemesleriň mirasçylary medeni merkezimize ýüz tutup, biziň ýurdumyzda ata-babalarynyň yzlaryny gözlemegi haýyş edýärler. Işimiziň bu ugruna aýratyn ähmiýet berýäris, jaýlary, garyndaşlary we taryhy ýerleri tapmaga ýakyndan gatnaşýarys. Bu gözlegleriň dowamynda köp ajaýyp dostluk bolýar. Dürli ýurtlardan gelen we sebitlerimizdäki ata-baba öýlerini ilkinji gezek görýän nemesler ýatdan çykmajak duýgulary başdan geçirýärler. Şeýlelik bilen, häzirki wagtda şol jaýlarda ýaşaýan we myhmanlary mähirli garşylaýan azerbaýjan maşgalalary bilen täze dostluk köprüsi gurulýar. Bu nukdaýnazardan, her bir adamyň ykbalynyň özi ajaýyp hekaýa. Taryhy materiallary we ýadygärlikleri gözlemegiň ýerine, adamlar bilen göni gatnaşykda bolmak has möhümdir. Medeniýetara dostlugy dowam etdirýän adamlaryň arasyndaky şular ýaly çyn ýürekden gatnaşyklar diýip pikir edýärin. Hut şu sebäpden merkezimiziň nemes dilinde "köpri" diýmegi aňladýar we şygarymyz: "Die Brücke" - her bir daş adam ykbaly tarapyndan gurlan köpri Söhbetdeşimiz nemes-azerbaýjan taryhy gatnaşyklarynyň esasy medeni mirasynyň ýatda saklanýandygyny aýtdy: "Bu ýerde ýaşaýan nemesler bilen umumy taryhymyz we ykbalymyz bar. Taryhda dürli wakalar bolup geçdi we hiç zat ýatdan çykarylmaly däldir. Geçmişiň gynançly sahypalaryny ýatdan çykarmaly däldiris, dostlugymyz has baý bolar, gadymy nemes dostlary. häzirki wagtda dürli ugurlarda üstünlikli ösýär Germaniýanyň Iserlon şäherinde ýaşaýan Larisa Benneriň maşgalasy bir wagtlar Azerbaýjanda ýaşaýardy. Iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň ösmegi üçin umumy taryhyň goralmagyny möhüm hasaplaýar: "Ata-babalarymyzyň ýaşaýan ýerlerine baryp görmek maňa çuňňur duýgulary berýär. Maşgala taryhymyza degip geçmek we çagalykdan bäri köp eşiden ýerlerimi görmek mümkinçiligi üçin tolgunma, buýsanç we minnetdarlygyň utgaşmasy Maşgalamyzda Azerbaýjan hakda köp ýatlamalar bar. Azerbaýjan aşhanasy olaryň arasynda aýratyn orun tutýar - tagamlarynyň köpüsi wagtyň geçmegi bilen azerbaýjan nemesleriniň maşgala däpleriniň bir bölegine öwrüldi. Mysal üçin, kişmiş stewi, kebap we beýleki ýerli tagamlar bar. Ejem dolma bişirmegi gowy görýärdi. Deportasiýa edilende bary-ýogy alty ýaşyndaka ejem Azerbaýjany henizem gowy görýär. Esasanam ýerli ýaşaýjylar tarapyndan bişirilen täze çöregiň tagamyny gaty gowy ýada salýar. Bu ýatlamalar maşgalamyzda nesilden-nesle geçip, ata-babalarymyzyň ýaşaýan topragy bilen janly baglanyşygy saklamaga kömek edýär Larisa Benner Atalarymyň ýaşaýan we jaýlanan ýerleri Goýgölüe (Helenendorf) baryp görmek meniň üçin köp zady aňladýar. Bu olaryň ýadyna hormat goýmak, durmuş ýoluna has gowy düşünmek we geçmiş bilen şu günüň arasyndaky baglanyşygy duýmak üçin mümkinçilikdir Azerbaýjana gelmezden ozal ony baý taryhy, dürli medeniýeti we ajaýyp tebigaty bolan ýurt hökmünde göz öňüne getiripdim. Gören zatlarym diňe bir garaşýan zatlarymy kanagatlandyrman, eýsem köp tarapdan geçdi. Particularlyurduň ösüşiniň derejesi we onuň taryhy mirasyna seresaply çemeleşmegi meni haýran galdyrdy Azerbaýjanda nemes mirasyny goramak boýunça edilen işlere ýokary baha berýärin. Taryhy ýadygärlikleriň dikeldilmegi, nemes ilatly nokatlarynyň taryhyny öwrenmek we bu temanyň ýaýramagy umumy taryhy mirasymyzyň möhüm bölegini gorap saklamaga kömek edýär Residentserli ýaşaýjylaryň bize we maşgala taryhymyza bolan garaýşy diýseň mähirli we hoşniýetli boldy. Maşgala taryhymyza hakyky gyzyklanma we ata-babalarymyzyň hatyrasyna hormat goýduk Azerbaýjan halkynyň myhmansöýerligi iň ýakymly täsirleri döretdi. Bizi çyn ýürekden we hoşniýetlilik bilen garşy aldylar we üns berdiler. Özümizi hoş geldiňiz ýaly duýduk Meni iň köp al Bu ýere göçüp gelenleriň durmuşy, Azerbaýjanyň tebigy gözelligi we bu umumy taryhyň ýadyny ýatdan çykarýan adamlar bilen şahsy duşuşmak mümkinçiligi bilen baglanyşykly taryhy ýerler meni haýran galdyrdy Azerbaýjan-German medeni merkeziniň "Die Brücke" işi aýratyn minnetdarlyga mynasyp. Merkeziň müdiri Ruslan Guliýew, Azerbaýjanda nemes taryhy barada gyzykly maglumatlar bilen tanyşdyrýar, nemes mirasynyň ýerlerine gyzykly gezelençleri guraýar we Azerbaýjanda ata-babalarymyzyň salgylaryny tapmaga kömek edýär Azerbaýjan bilen Germaniýanyň arasyndaky taryhy gatnaşyklaryň häzirki wagtda halklarymyzy biri-birine ýakynlaşdyrýan faktorlaryň biridigine ynanýaryn. Umumy taryh özara düşünişmegi, medeni alyş-çalşygy we ýurtlarymyzyň arasyndaky dostlukly gatnaşyklary pugtalandyrmaga kömek edýär Suratda oturanlar "Helenendorfer" Kawkaz nemes toparynyň agzalary, asly Azerbaýjandan bolan nemesleriň nesilleri Bu taryhy geljekki nesillere geçirmek üçin çagalarymyza Azerbaýjan bilen gatnaşyklarymyz hakda aýdýaryn. Eceegenim we bir gyzym eýýäm meniň bilen Azerbaýjana baryp, ata-babalarymyzyň ýaşaýan ýerlerini gördüler. Taryhymyzyň bu böleginiň ýadynyň dowam etmegi we dowam etmegi meniň üçin gaty möhümdir. Germaniýada azerbaýjanly nemesler üçin ýygnak gurnaýaryn. Bu ýerde Azerbaýjana eden syýahatymyzyň täsirlerini paýlaşýarys, maşgala taryhymyzy öwrenýäris, maşgala agaçlarymyzy dikeldýäris we uzak wagtlap ýapylan arhiwlerden täze maglumatlary ara alyp maslahatlaşýarys. " Helenendorfda ýaşaýan we Sowet häkimiýetleri tarapyndan sürgün edilen we Gazagystanyň Karaganda ýaşaýan Riçard bilen Alwin Hüttingeriň gyzy Irina Yesaulowa nemes mirasynyň Azerbaýjanda aýratyn üns berilýändigini aýdýar: "Ata-babalarymyň ýaşaýan ýerlerine baryp görenimde, özümi beýik taryhyňky ýaly duýdum. Elbetde, ata-babalarymyzyň ençeme ýyllap guran zatlaryny ýitirendiklerine düşünmek ýürekgysgynç. Emma men Azerbaýjana örän minnetdar. Taryh hemme ýerde hormat goýulmaýar. Bu ýerdäki myhmansöýerlik diýseň ajaýypdy. Çuňňur minnetdarlygymy ýene bir gezek aýdasym gelýär Irina Yesaulowa Maşgalamyzda dolma we şahplowy taýýarlaýardyk. Mazaly kebap bişirdik. Agam henizem üzüm ösdürip ýetişdirýär we olardan ýakymly şerap ýasaýar Köklerim hakda has köp bilmek isledim. Ejemiň, mamamyň we ejemiň ýaşaýan jaýlarynyň baglaryndan toprak aldym. Olary gabyrlaryna sepdim Syýahatdan öň köp wagtlap taýyn boldum. Men köp okadym we gözledim. Meniň garaşýan zatlarym ýerine ýetirildi Azerbaýjanyň özüne çekijiligi. Döwrebaplygyň we gadymylygyň bitewiligi. Residentserli ýaşaýjylaryň öz ýurduna bolan söýgüsi we esgerleriniň ýatlamasy täsir galdyrýar. Elbetde, taryhy temalarda oňyn ýagdaýda aragatnaşyk etmek adamlary has ýakynlaşdyrýar Ogluma bilýän we gören zatlarymyň hemmesini aýtdym. Memoriesatlamalarymy we suratlarymy syýasy repressiýalaryň pidalarynyň web sahypasynda ýerleşdirdim " Soňky ýyllarda Azerbaýjan bilen Germaniýanyň arasyndaky medeni we gumanitar ugurda hyzmatdaşlyk depginli ösýär. Europeanewropa giňişliginde möhüm orny eýeleýän Germaniýa bilen Günorta Kawkazyň öňdebaryjy ýurdy Azerbaýjanyň arasynda emele gelen gatnaşyklar halklara birek-biregi has gowy tanamak we medeni köprüleri berkitmek üçin täze mümkinçilikler açýar. Esasanam Germaniýada geçirilen Azerbaýjan bilen baglanyşykly medeni çäreler, sergiler, konsertler we bilim taslamalary iki ýurduň arasyndaky jemgyýetçilik diplomatiýasyny güýçlendirýär Bu işde Germaniýada işleýän azerbaýjan diaspora guramalary we medeni platformalar aýratyn rol oýnaýar. Olaryň inisiatiwasy bilen guralan çäreleriň netijesinde nemes jemgyýetçiligi Azerbaýjanyň aýdym-sazy, edebiýaty, taryhy we baý medeni mirasy bilen has ýakyndan tanyşýar. Şol bir wagtyň özünde, talyp alyş-çalyş maksatnamalary we bilelikdäki taslamalar ýaşlaryň arasynda özara gyzyklanmanyň ösmegi we uzak möhletleýin hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň döremegi üçin şert döredýär German-Azerbaýjan forumynyň başlygynyň orunbasary Fidan Damer "Hasabat" gazetine soňky ýyllarda Germaniýada Azerbaýjana we umuman Kawkaz sebitine bolan gyzyklanmanyň ep-esli artandygyny aýtdy. Oňyn üýtgeşmeler aýdyň duýulýar. Bu, Azerbaýjanyň deňagramly daşary syýasatynyň we halkara hyzmatdaşlygyna berýän ähmiýetiniň netijesidir. German-Azerbaýjan forumy hökmünde, azerbaýjan hakda jikme-jik maglumat bermäge we gurnaýan çärelerimize daşary ýurtly tomaşaçylaryň gyzyklanmasyny artdyrmaga synanyşýarys. Bu wakalar sebäpli, hatda Azerbaýjan hakda az bilýänlerem biziň ýurdumyzy dürli nukdaýnazardan tanamaga mümkinçilik alýarlar. Şeýle çäreler örän möhümdir. Sebäbi ýerli jemgyýet bilen göni aragatnaşyk we medeni alyş-çalyş arkaly has täsirli netijelere ýetmek mümkin " Fidan Damer Nemes ýaşlary üçin has köp stipendiýa we alyş-çalyş maksatnamalaryny döretmegiň ähmiýeti barada aýtdy: "Esasanam nemes ýaşlary üçin has köp talyp haklary we alyş-çalyş maksatnamalary peýdaly bolardy. Talyplaryň belli bir döwürde Azerbaýjanda okamak mümkinçiligi biziň ýurdumyzy has gowy tanamaga uly goşant goşup biler. Germaniýada ýaşaýan bilimli azerbaýjan ýaşlary, nemes dilini we ýerli kanunlary gowy bilýänler, biziň ýurdumyz barada dogry maglumat we bilim bermekde möhüm rol oýnaýarlar. Şeýle ýaşlaryň sany artdygyça bu ugurda has uly üstünlikler gazanylar " Germaniýada Azerbaýjan medeniýetine bolan garaýyş barada aýdyp, F. Damer aýdym-saz pudagynda iň uly gyzyklanmanyň bardygyny aýtdy: “Esasan aýdym-saz pudagyna iň uly gyzyklanmany synlaýaryn - nusgawy saz, mugham we halk aýdymlary nemes tomaşaçylary tarapyndan uly gyzyklanma bilen kabul edilýär. Bilelikdäki talyp taslamalary, medeni alyş-çalyş maksatnamalary we halkara festiwallar ýaşlaryň arasyndaky gatnaşyklaryň pugtalandyrylmagyna we uzak möhletleýin hyzmatdaşlyga ep-esli goşant goşup biler: "Bu ugurda halkara sergiler, syýahatçylyk forumlary we sosial media platformalary Azerbaýjanyň baý medeni mirasyny we syýahatçylyk potensialyny ösdürmek üçin giň mümkinçilikleri döredip biler. Azerbaýjan bilen Germaniýanyň arasyndaky gatnaşyklar öser, medeni we medeni gatnaşyklar hyzmatdaşlygy ösdürer diýip umyt edýärin. arasyndaky umumy gatnaşyklaryň ösmegine oňyn täsir edýär Şeýlelik bilen, taryhy köklere esaslanýan we häzirki döwrüň kynçylyklaryna laýyklykda ösen Azerbaýjan-Germaniýa gatnaşyklary geljekde has giň ykdysady, ynsanperwer we strategiki hyzmatdaşlyk üçin uly mümkinçilikleri wada berýär. Bu hyzmatdaşlyk sebitde durnuklylygy we ykdysady integrasiýany güýçlendirmek, Europeewropa bilen Günorta Kawkazyň arasyndaky özara ynamy we hyzmatdaşlygy güýçlendirmek üçin hyzmat edýän möhüm köprüleriň biri bolmagynda galýar Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr