Alýaskadaky äpet sunami: Şu wagta çenli hasaba alnan ikinji uly tolkun

Alýaskadaky dagyň bir böleginiň deňze gaçmagy netijesinde dörän ägirt sunami, rekord boýunça ikinji tolkun boldy. Alymlar buzluklaryň eremegi bilen baglanyşykly howplar barada duýduryş berýärler Geçen tomus Alýaskanyň günorta-gündogaryndaky uzak aralyga urlan ullakan tolkun weýrançylyk yzyny galdyrdy Şol döwürde köplenç habar berilmedik bu waka, täze ylmy derňewleriň netijesinde güýçli süýşmegiň netijesinde ýüze çykandygy mälim edildi Takmynan 64 million kub metr gaýa, 24 Beýik Piramidanyň ekwiwalenti deňze döküldi. Bir minutdan hem az wagtyň içinde fýorda düşen bu ägirt uly gaýanyň netijesinde döredilen güýç takmynan 500 metr beýiklikde ullakan tolkun döretdi Gözlegçiler syýahatçyny alyp barýan kruiz gämileriniň betbagtçylykdan halas bolandygyny mälim etdiler Geolog Dr. Treýsi Arm Fýorddaky zyýany ýerinde gözden geçirdi. Bretwood Higman ýagdaýyň örän töwekgelçilikdigini aýtdy. Higman "Käbir adamlaryň nädogry wagtda nädogry ýerde bolmaga gaty ýakynlaşýandygyny bilýäris. Geljekde beýle bagtly bolmazlygymdan gorkýaryn" -diýdi "Megatsunami" diýlip atlandyrylýan bu ullakan tolkunlar, ýer titremeler ýa-da boş gaýalar sebäpli süýşmeler emele gelýär. Adatça ýerli derejede galan bu tolkunlar çalt dargaýarlar Açyk deňizlerde ýüze çykýan we 2011-nji ýylda Japanaponiýa sunami ýaly müňlerçe kilometre baryp bilýän sunamilerden tapawutlylykda, bu görnüş Alýaska ýaly dik daglar we dar derýalar bolan sebitlerde uly howp döredýär Iň uly ýazylan megatsunami 1950-nji ýyllarda 500 metrden gowrak beýiklikde hasaba alyndy; Iň soňky waka taryhda ikinji uly tolkun boldy “Science” theurnalynda çap edilen täze gözleg howanyň üýtgemegi sebäpli dörän buzluklaryň eremeginiň şeýle çöküşleriň hasam erbetleşýändigini görkezýär. Hünärmenler, gaýalaryň köpçüligini goldaýan buzluklaryň yza çekilmegi bilen, gaýalaryň üstleriniň duýdansyz ýykylmagyna ýol açandygyny mälim etdiler Doktor Higman, megatsunami töwekgelçiliginiň diňe birneme däl-de, ep-esli ýokarlandygyna ynam bildirdi. Higman, bu wakalaryň birnäçe onýyllyklardakydan 10 esse ýygy bolup biljekdigini aýtdy Käbir kruiz ýollary, alymlar Alýaskanyň gowşak ýerlerinde howplara has köp gözegçilik edilmegini talap edýändigi sebäpli, howpsuzlyk aladalary sebäpli Treýsi Arm Fýordda ýelkenleri togtatmak kararyna geldi