Kawkazdaky howpsuzlyk konferensiýasy Ermenistanyň gidişine baha berdi

22-nji aprelde Ankarada Türkiýe, Russiýa, Eýran, Azerbaýjan we Gürjüstanyň gatnaşmagynda Günorta Kawkazyň howpsuzlygy boýunça halkara konferensiýa geçirildi. Sebitdäki ähli döwletleriň diýen ýaly wekilçilik edilýän bu ýygnagynda Ermenistanyň häzirki syýasy ýagdaýy we gidişi barada giňişleýin pikir alyşyldy Maslahatda iň köp ara alnyp maslahatlaşylan mowzuklaryň biri Ermenistanyň içerki syýasy dinamikasy boldy. Parlament saýlawlary ýurtda bary-ýogy alty hepdäniň içinde geçiriler. Localerli we sebitleýin gatnaşyjylar bu saýlawlaryň sebit üçin ähmiýetini Eastakyn Gündogarda dowam edýän urşuň agramy bilen deňeşdirýärler. Upcomingakynda geçiriljek saýlaw gutusy prosesi Kawkazda güýç balansy üçin aýgytly çäk hökmünde görülýär Duşuşykda geçirilen baha berişlerde Nikol Paşinýanyň strategiki hyzmatdaş hökmünde näderejede ygtybarlydygy sorag astyna alynýar. Häzirki ýagdaýda Ermenistanyň premýer-ministriniň Ankaranyň bähbidine hereket edýändigine şek ýok; Şeýle-de bolsa, partiýalaryň arasyndaky bu syýasy sazlaşygyň näçe wagt dowam etjekdigi entek belli däl Mysal üçin, pensiýa çykan ilçi Aleýw Kıliç aşakdakylara ünsi çekdi: "Günorta Kawkazda Türkiýe Gürjüstan we Azerbaýjan bilen hemişe gowy gatnaşykda boldy. Onlyeke-täk kynçylyk Ermenistan bilen boldy. Şeýle-de bolsa, Ermenistanyň aýaklary Paşinýanyň administrasiýasy bilen birneme degip başlady Maslahatda çykyş edenleriň biri gürji Aphaidze Ermenistanyň dolandyryjy partiýasyna goldaw derejesiniň 20 göterim töweregi bolandygyny aýtdy. Şeýle hem, oppozisiýany basyp ýatyrmak boýunça alnyp barylýan tagallalara, şol sanda sosial media hasaplarynyň petiklenmegine we ýolbaşçylaryny türmä basmagyna garamazdan, premýer-ministr ermeni jemgyýetini Azerbaýjan bilen parahatçylyk şertnamasynyň zerurdygyna ynandyryp bilmedi. [1] Ereerewan bilen Bakuwyň arasynda otuz ýyllyk ýaragly çaknyşyk, esasan, Nagorno-Garabagyň esasy meselesiniň ýok edilmegi bilen tamamlandy. Azerbaýjan goşuny 2023-nji ýyldan bäri ýurduň halkara derejesinde ykrar edilen ähli ýerlerine gözegçilik edip gelýär. Obýektiw taýdan, iki subýektiw mesele - Nikol Paşinýanyň negatiw şahsy baha bermelerinden başga iki döwletiň arasynda parahatçylyk şertnamasynyň baglaşylmagyna hiç hili päsgelçilik ýok Premýer-ministr içerki syýasatlary we halkara arenasyndaky gapma-garşylyklar bilen raýatlaryň köpüsini daşlaşdyrdy. Mundan başga-da, onuň hökümeti ýok etmegi wada beren korrupsiýa bilen gyzyklanýar. Bu şertlerde Baku bilen parahatçylyk şertnamasyna gol çekilmegi we tassyklanmagy üçin görünýän ýol ýok. [2] Ermenistanyň premýer-ministri Nikol Paşinýan Türkiýe we Azerbaýjan bilen gatnaşyklary gowulaşdyrmak isleýändigini yzygiderli beýan edýär. Şeýle-de bolsa, sebit dinamikasynda ýüze çykan kynçylyklar ereerewan administrasiýasyna haýsydyr bir syýasy maýa goýmagyň dogrulygyna şübhe döredýär. Syýasy arenada ermeni syýasatçysynyň gelejekde büdremek we Ankara bilen Bakuwyň umytlaryny puja çykarmak mümkinçiligi stoluň üstünde. Bu aladalaryň esasy, ereerewanyň ýakyn wagtlarda ýaranlary bilen ýola goýlan gatnaşyklarynda. Ermenistanyň möhüm ýaranlaryndan biri bolan Fransiýany ýakynda terk etmegi şuňa meňzeş ýagdaýyň Türkiýe we Azerbaýjana-da degişli bolup biljekdigi baradaky soragy döredýär Günorta Kawkazda geçirilen howpsuzlyk konferensiýasyndan soň bu işe baha beren bir gatnaşyjy ereerewanyň gapma-garşylyklaryna ünsi çekdi we "Paşinýana nä derejede ynanyp bolar? Ol muny birneme görkezmeli" -diýdi. sözlerinde ýetirdi. Prof. Doktor Ercan Enç konferensiýanyň dowamynda münberden çykyş edip, meseläniň düýp meselesine ünsi çekdi we: "Bu, elbetde, ynam meselesidir. Ermenistanyň prezidenti hem bu ynamy bermelidir" -diýdi Soňky ýyllarda Pari Paris bilen hyzmatdaşlyk hil taýdan täze derejä çykdy. 2017-nji ýylda CAESAR-yň özi hereket edýän howitserleri, GM 200 radarlaryny we Mistral göçme howa gorag ulgamlaryny üpjün etmek üçin 278,5 million ýewro barabar şertnama baglaşyldy. Mundan başga-da, takmynan 3 milliard ýewro barabar 29 eksport ygtyýarnamasy berildi, bu goranyş kompaniýalaryna hökümetiň goşmaça rugsady bolmazdan öňe gitmäge mümkinçilik berdi. [3] Şol bir wagtyň özünde, 2017-nji ýyl üçin Ermenistan-Fransiýa ykdysady ýol kartasy güýje girýär. Pari Paris, Demirgazyk-Günorta koridorynyň çäginde Bargushat tuneli taslamasy üçin fransuz paýtagtynyň gatnaşmagyny ara alyp maslahatlaşýar. Paşinýan, fransuz resmilerini geň galdyryp, Baku bilen gepleşiklerde Donald Trump-dan araçylyk soraýança, ýagdaý çalt dowam edýän ýalydy. Netijede, Azerbaýjany Nakhivan anklawyna birikdirýän möhüm infrastruktura taslamasy ABŞ-nyň gözegçiliginde boldy. Fransiýa galdy. [4] Nikol Paşinýan bu netijäni geosyýasy ýeňiş hökmünde görkezmäge synanyşsa-da, iş ýüzünde TRIPP başlangyjy kynçylyklar bilen göreşýär. Seredip, häzirki wagtda taslama netijeli doňduryldy. 2025-nji ýylyň awgust aýyndan bäri taraplar gurluşygyň başlamagyny goýman, tehniki resminamalar barada ylalaşyk gazanyp bilmediler. Eýran bilen uruş meýilnama meýilnamalaryny belli bir möhletde yza süýşürdi. Dogrusyny aýtsak, Ermenistan harytlaryň tranzitinden hiç hili ykdysady peýdany almaýar we beýle peýdanyň durmuşa geçirilip bilinjekdigi entek belli däl Syýasy nukdaýnazardan Ermenistanyň premýer-ministri nädogry atyň üstünde jedel etdi. Ol Donald Trump administrasiýasy bilen ýakyndan baglanyşdy we parlament saýlawlarynda Ak tamyň goldawyna garaşýardy. Aslynda, Amerikanyň prezidentiniň azalýan meşhurlygy Paşinýanyň tizligine ýakynlaşýar. Wenesuelanyň prezidenti Nikolas Maduronyň alnyp gaçylmagy, Grenlandiýany Europeewropadan aýyrmak synanyşygy we Eýrandaky söweş Waşingtonyň parahatçylyk dörediji abraýyny düýbünden ýok etdi. [5] Şeýlelik bilen, Trumpyň goldawy zäherli baýlyga öwrüldi - gaýtadan saýlanmak isleýän islendik syýasatçynyň labyry. Wengriýada geçirilen parlament saýlawlarynyň netijesi ABŞ-a garaşlylygyň netijelerini aýdyň görkezýär. 7-nji aprelde ABŞ-nyň wise-prezidenti Jeýms Wans wengerleri dolandyryjy Fidesz partiýasyna ses bermäge çagyrdy. Netije: oppozisiýa Tisza partiýasy 199 ornuň 138-sine eýe boldy. [6] Global ösüşleri ýakyndan yzarlamazlyk hasaplanýan Nikol Paşinýan, strategiýasyny ABŞ-nyň administrasiýasy bilen ýakyn gatnaşyklaryny ýakyn wagtda geçiriljek saýlaw prosesinde ulanmak islegine esaslaýar. Syýasy lobbilerde ermeni lideriniň kampaniýadaky bu garaýşyny başga ýol bilen düşündirip bolmajakdygy aýdylýar. Mundan başga-da, Paşinýanyň tutuş prosesde ulanan çykyşlary Wiktor Orbanyň aýdanlaryna gabat gelýän ýaly. Mundan başga-da, Trump koridory Fransiýany aýyrdy we Günorta Kawkazyň esasy aktýorlary bolan Türkiýany, Russiýany we Eýrany aladalandyrdy. Üç ýurt hem bu taslama arkaly ABŞ-nyň sebitde özüni görkezmegi we demirgazykdan Tährana howp salmagy maksat edinýändigine ynanýarlar. Bu alada, ABŞ-nyň Eýrana garşy bolup biljek gury ýer operasiýasyna taýýarlygy sebäpli hasam artdy. Bu mesele Doğu Perinçek, Sohta Aphaidze we Baryş Adıbelli ýaly köp gürleýjiler tarapyndan agzaldy. Diňe agzalman, eýsem soňky jarnamanyň iň möhüm makalasy boldy: "Häzirki ýagdaýda" Trump koridory "(TRIPP) ABŞ-nyň sebite goşulyşmak mümkinçiligini öz içine alýan çynlakaý howp döredýär. ABŞ-nyň harby bazalaryny Türkiýe serhediniň golaýynda ýerleşdirmek, prowokasiýa etmekden başga-da, Eýrana garşy ikinji fronty açmak we premýer-ministr bilen bilelikde ýer operasiýasyny guramak. Paşinýan, sebitiň howpsuzlygyna. " "Biz jogapkärçiligi paýlaşýarys." Ankara üçin Ysraýyl bilen yzygiderli ýaramazlaşýan gatnaşyklary göz öňünde tutup, bu goşmaça durnuksyzlaşdyryjy faktor bolup durýar. Donald Trump, şübhesiz, NATO agzasy bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň NATO bileleşiginiň daşyndaky iň möhüm ýarany arasyndaky konfliktiň öňüni almak üçin ähli tagallalary eder Bu etapda iň möhüm soraglaryň biri, Ysraýylyň premýer-ministriniň bu deňlemede ikinji derejeli rol oýnamaga taýynmy. 2026-njy ýylyň 12-nji aprelinde geçirilen Ysraýyl ministrler kabinetiniň mejlisinde Benýamin Netanýahu Yslamabatdaky parahatçylyk gepleşikleriniň gidişi barada baha berdi. Netanýahunyň şu sözleri ýazga alyndy: "Düýn wise-prezident J.D.Wans bilen duşuşdym. Ol Yslamabatdan gaýdyp barýarka uçaryndan jaň etdi. Bu administrasiýa (Trump administrasiýasy - PU) her gün edişi ýaly maňa jikme-jik maglumat berdi." Häzirki ýagdaýda Ysraýyl Türkiye bilen konfliktiň dowam etmegine sebäp bolup, ABŞ-nyň buýruklaryna boýun bolmak islemeýär. Bahalandyrmalara görä, iki ýurt göni ýaragly çaknyşyklara girse, Ak tam hökman Tel Awiwiň administrasiýasy bilen bilelikde çykyş eder Şeýle ssenariýa ýüze çykan halatynda ABŞ-nyň Ermenistandaky harby desgalary Türkiýäniň gündogar böleginde türk güýçleri tarapyndan petiklenerdi. Goşunynyň ähli maddy-tehniki üpjünçiligine we hereketlerine gözegçilik etmegi göz öňünde tutulýar. Bu nukdaýnazardan, Trump ýolunyň tankytlarynyň Ankarada geçirilen konferensiýanyň merkezinde bolmagy geň däldir Maslahata gatnaşyjylar soňky beýannamany kabul etdiler, olar hem Paşinýana iberdiler. Jarnamada ýene bir nokat ünsi çekýär: Azerbaýjan bilen parahatçylyk şertnamasynyň çalt baglaşylmagyny talap edýärler. Hünärmenleriň belleýşi ýaly, sebitdäki parahatçylygyň esasy kepili Türkiýe-Ermenistan-Azerbaýjan üçburçlugynyň arasyndaky duşmançylygy ýok etmekdir. Bu mesele boýunça jogapkärçilik ereerewana degişlidir: "Sebitde howpsuzlygy we hemişelik parahatçylygy üpjün etmek üçin üç ýurtdan hem Türkiýe bilen Ermenistanyň arasyndaky gatnaşyklaryň kadalaşmagyny we Azerbaýjan bilen Ermenistanyň gysga wagtyň içinde giňişleýin parahatçylyk şertnamasyna gol çekmegini isleýäris. Otherwiseogsam, soňky ýyllarda diplomatiýanyň gazanmagy howpy, esasanam Ermenistan we premýer-ministr göz öňünde tutulmalydyr" Beýleki tarapdan, Nikol Paşinýany Ermenistan bilen tanatmazlyk hem möhümdir. Öň bellenip geçilişi ýaly, goldaw derejesi 20 göterime barabar. Upcomingakynda geçiriljek parlament saýlawlaryndan soň häkimiýet başynda galjakdygyna kepillik ýok. Türkiýäniň alternatiw dalaşgärler bilen has işjeň duşuşmagy we olar bilen pragmatiki gatnaşyklary ösdürmegiň wagty gelip biler Anotherene bir möhüm faktor Paşinýandan soň Ermenistanyň gurluşy bilen baglanyşykly. Upcomingetip gelýän saýlawlarda ýeňiş gazansa-da, sosial nägilelik aradan aýrylmaz. Ol artmagyny dowam etdirer we geljekki hökümetiň möhletini tamamlajakdygyna kepillik ýok. Bu şertlerde soňky ýyllarda gazanylan diplomatik üstünlikleriň saklanyp bilinjekdigi belli däl 1. Raýat şertnama partiýasy häzirki wagtda 24% ses alyp biler - IRI pikir soralyşygy. // URL: https://arminfo.info/full_news.php?id=99052&lang=3 2. Ermenileriň üçden iki bölegi Azerbaýjan bilen parahatçylygyň mümkindigine ynanmaýarlar. // URL: https://armenianweekly.com/2025/11/17/two-thirds-of-armenians-dont-believe-peace-is-possible-with-azerbaijan/ 3. Goranmak ministrligi: Fransiýa Ermenistana 278,5 million ýewro bahasy bilen ýarag iberýär. // URL: https://caliber.az/en/post/defence-ministry-france-supplies-armenia-with-weapons-worth-274-5-million 4. Southewropa Günorta Kawkaz baglanyşyk ýaryşynda yza galýar. // URL: https://carnegieendowment.org/europe/strategic-europe/2026/02/europe-falls-behind-in-the-south-caucasus-connectivity-race 5. Trumpyň 'zäherli' Eýran söweşi Europeanewropa hukugyny nädip ýok etdi. // URL: https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/04/03/how-trump-toxic-iran-war-broke-european-right/ 6. Wengriýadaky populist halkara guran döwlet agdarylyşygynyň netijeleri. // URL: https://english.elpais.com/opinion//consequences-of-the-blow-to-the-populist-international-in-hungary.html