ABŞ yglan etdi: Eýran uranyň ätiýaçlyklaryny ýok etmäge razy boldy

ABŞ-nyň wise-prezidenti JD Wans Eýran bilen ýadro gepleşiklerinde möhüm tapgyra ýetilendigini habar berdi. Wans, şertnamanyň çäginde Eýranyň baýlaşdyrylan urany ätiýaçlyklaryny ýok etmäge razydygyny aýtdy “Fox News” bilen söhbetdeşlikde Wans şertnamanyň esasy maksadynyň Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almakdygyny aýtdy. Eýranyň, borçnamalaryny ýerine ýetirse, şertnamanyň ykdysady artykmaçlyklaryndan peýdalanyp biljekdigini mälim eden Wans, ýogsam bu mümkinçilikleriň berilmejekdigini aýtdy Wans, Eýranyň diňe bar bolan ätiýaçlyklary ýok etmän, eýsem urany baýlaşdyrmak işlerini hem bes etmelidigini aýtdy. ABŞ-nyň administrasiýasy Tähranyň bu mesele boýunça anyk çäreleri görmegini şertnamanyň esasy şertleriniň biri hökmünde görýär ABŞ-nyň wise-prezidenti JD Wans Ylalaşygyň çäginde Eýranyň ýadro işleriniň halkara gözegçiligine açylmagyna garaşylýar. Bu etap halkara gözegçileriniň gözegçiliginde we Eýranyň öz borçlaryny ýerine ýetirýändigini yzygiderli barlamak meýilleşdirilýär ABŞ administrasiýasy, Eýran şertnamanyň şertlerini ýerine ýetirse, sanksiýalaryň kem-kemden ýeňilleşdirilip bilinjekdigini habar berdi. Şeýle-de bolsa, Waşington ykdysady artykmaçlyklaryň Eýranyň öz borçnamalaryny doly ýerine ýetirmegine baglydygyny nygtaýar Daşary ýurt metbugatynda berlen maglumata görä ABŞ bilen Eýranyň arasynda işlenip düzülen şertnama diňe bir baýlaşdyrylan uranyň ätiýaçlyklaryny ýok etmek bilen çäklenmän, eýsem Eýranyň ýadro programmasynda hemmetaraplaýyn üýtgeşmeleri öz içine alýar. Ylalaşygyň çäginde Tähranyň ýokary derejeli urany baýlaşdyrmak işini togtatmagyna garaşylýar, halkara gözegçiler ýurda gaýdyp geler we berk gözegçilik üçin ýadro desgalary açylar ABŞ-nyň metbugatynda berlen habarlara görä, Eýran şertnamanyň şertlerini doly ýerine ýetirýän bolsa, sanksiýalary ýuwaş-ýuwaşdan ýeňilleşdirmek we bu ýurda halkara maýa goýumlaryna ýol açmak gün tertibinde. Bu şertnama doly ýerine ýetirilen halatynda Eýranyň ýüzlerçe milliard dollarlyk maýa goýumlaryny çekip biljekdigi çak edilýär. Mundan başga-da, doňdurylan Eýranyň käbir emläkleriniň boşadylmagy stoluň üstündäki wariantlaryň arasynda JD Wansyň beýanatlaryna görä, Halkara Atom Energiýasy Guramasynyň (IAEA) inspektorlary ýerdäki ýadro çärelerini barlamak üçin Eýrana gaýdyp geler. Waşington administrasiýasy Eýranyň öz borçnamalaryny ýerine ýetirendigini tassyklamagy şertnamanyň iň möhüm şertleriniň biri hökmünde görýär Uran aksiýalarynyň ykbaly ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky gepleşiklerde iň jedelli meseleleriň biri boldy. ABŞ-nyň administrasiýasy Eýranyň ýokary derejede baýlaşdyrylan uran ätiýaçlyklarynyň doly ýok edilmegini köpden bäri islese-de, Tähran administrasiýasy bu mesele boýunça dürli bellikleri bildirdi. Soňky beýannamalar taraplaryň bu meselede ylalaşyga ep-esli çemeleşýändigini görkezýär Ylalaşygyň ýene bir möhüm sütüni Hormuz bogazynda nawigasiýa howpsuzlygydyr. Tekstiň taslamasynda sebitdäki söwda ýollaryny açyk saklamaga we energiýa iberişleriniň üznüksiz dowam etmegine gönükdirilen makalalar bar diýilýär. Bu garaşyş, nebitiň bahasynyň arzanlamagyna sebäp boldy