ABŞ-Eýran şertnamasy - yzyna gaýdyp bolmajak ýol - SÖENTGI

ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky düşünişmek memorandumyna resmi gol çekişlik dabarasy 19-njy iýunda Şweýsariýanyň Genevaenewa şäherinde geçiriler. Resminamanyň doly tekstini ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump şol gün yglan eder diýlip garaşylýar Birnäçe habar beriş serişdeleri, esasanam Eýranyň habar beriş serişdeleri 14 maddalyk şertnamanyň taslamasy barada eýýäm maglumat çap etdiler. Taslama aşakdaky zatlary öz içine alýar Liwan ýaly ähli ugurlardaky duşmançylygy hemişelik we derrew bes etmek; Amerikanyň Birleşen Ştatlary Eýranyň içerki işlerine goşulmazlygy we Eýranyň özygtyýarlylygyna hormat goýmazlygy öz üstüne alýar; 30 günüň içinde deňizdäki gabawy doly aýyrmak; ABŞ goşunlaryny Eýranyň töweregindäki sebitlerden çykarmagy maksat edinýär; Eýranyň razyçylygy bilen 30 günüň içinde Hormuz bogazyny dikeltmek; Nebit, nebithimiýa önümleri we olardan emele gelen önümler we Eýranyň maliýe aktiwlerine doly ygtyýarlylygy üçin girizilen sanksiýalaryň togtadylmagy; ABŞ we onuň ýaranlary tarapyndan Eýranyň dikeldiş meýilnamalaryna azyndan 300 milliard dollar tabşyrmak; Nuclearadro meselesi boýunça gutarnykly ylalaşyga gelmek, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň ilkinji we ikinji sanksiýalaryny, şeýle hem BMG Howpsuzlyk Geňeşiniň we Halkara Atom Energiýasy Guramasynyň (AEBA) Dolandyryş Geňeşiniň kararlaryny doly ýatyrmak üçin gepleşikler geçirmek; Eýran, learadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk şertnamasyna (NPT) ygrarlydygyny tassyklaýar we ýadro ýaragyny ösdürmezligi öz üstüne alýar; ABŞ sebitdäki goşunlarynyň sanyny köpeltmezligi we täze sanksiýalary girizmezligi öz üstüne alýar; Soňky gepleşikleriň 60 günlük döwründe 24 milliard dollarlyk petiklenen Eýran gaznasynyň öňüni almak; Ylalaşygyň ýerine ýetirilmegi üçin gözegçilik mehanizmini döretmek; Netijede, soňky şertnama BMG Howpsuzlyk Geňeşiniň karary bilen tassyklanar Soňky gepleşikleriň, Eýranyň doňdurylan serişdeleriniň ýarysy gabawdan aýrylýança, Eýranyň nebitine garşy sanksiýalar togtadylýança we deňiz gabawy ýatyrylýança başlamajakdygy habar berildi. Iň soňky ylalaşyk diňe baýlaşdyrylan materiallaryň ykbaly we urany baýlaşdyrmak, sanksiýalaryň ýatyrylmagy we Eýranyň ykdysady dikeldiş maksatnamasy barada gazanylar. Eýranyň raketa programmasy we garşylyk toparlaryny goldamak meselesi gün tertibinden aýryldy Bu düzgünler esasan Eýran üçin peýdaly bolup görünýär. Teklip edilýän taslamanyň hakykaty doly görkezýändigi ynandyryjy däl ýaly. Şeýle-de bolsa, Hormuz bogazynyň açylmagy bu şertnamanyň netijesidir Maglumatlara görä, ABŞ Aýlag gabawyny ýatyrandan soň, üç nebit tankeri we iki sany möhüm haryt daşaýan iki sany Eýran gämisi Hormuz bogazyndan geçdi Ysraýylyň bu şertnamadaky pozisiýasynyň hem möhümdigine şek ýok. Jeý Di Wans geljekde Ysraýylyň ABŞ bilen Eýranyň arasynda döredilen şertnama hem goşuljakdygyny mälim etdi. Onuň sözlerine görä, bu şertnama Ysraýyly we tutuş sebiti has ygtybarly eder: "Bu şertnama barada Eýranyň we Ysraýylyň metbugatynda köp dezinformasiýa görýärin" Bu resminamanyň düýp mazmuny Ysraýyl halky tarapyndan kabul edilenden soň, wise-prezident ony täze Eastakyn Gündogarda parahatçylygyň we abadançylygyň ýoly hökmünde görer Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky şertnama yglan edilenden soň metbugata beren ilkinji çykyşynda ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky şertnamanyň Ysraýylyň Yslam respublikasynyň ýadro programmasy baradaky pozisiýasyny üýtgetmejekdigini aýtdy. Munuň durmuşynyň wezipesidigini aýtdy. Premýer-ministriň pikiriçe, ylalaşyga garamazdan Eýranda ýadro ýaragy bolmaz ABŞ işgärleri Eýrana we onuň tarapdarlaryna garşy alyp barýan göreşini esasan Ysraýylyň howpsuzlygy bilen baglanyşdyrýarlar. Bu konflikt sebäpli sebitdäki ýurtlar syýasy, ykdysady, ahlak we harby taýdan zyýan çekdi. Şeýle hem, theakyn Gündogarda ABŞ-ny goldaýan ýurtlaryň goranyş mümkinçiliklerini synagdan geçirdi Resmi Ankara Waşington bilen Tähranyň arasyndaky dartgynlygyň aradan aýrylmagyna goşant goşdy. Donald Trump bu ugurdaky işleri üçin Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogana minnetdarlyk bildirdi. Foreignurduň daşary işler ministri Hakan Fidan urşy bes etmek üçin gazanylan şertnamany goldaýandyklaryny aýtdy. He also said that they are hopeful that the negotiations will continue with a constructive approach: "As Turkey, our support for the existence of peace, tranquility and stability in our region will continue without interruption." Eastakyn Gündogara global gapma-garşylyklar we gyzyklanmalar masştabda çaknyşýan sebit, bir nokat nodal nokat. Şunuň bilen baglylykda, sebitdäki islendik döwletiň gatnaşýan konflikti sebitdäki howpsuzlyga howp salýar. Şeýle ýagdaý dünýä derejesinde hyzmatdaşlyga ýaramaz täsir edýär 1979-njy ýylyň fewral rewolýusiýasyndan soň Yslam respublikasynyň daşary syýasaty goňşulary we musulman dünýäsi bilen gatnaşyklary sebitdäki dartgynlylygyň çeşmesine öwürdi. Eýranyň beýleki ýurtlar bilen bir hatarda sebitdäki güýç hökmünde däp bolan ornuny goramaga synanyşandygy hakykat. Şeýle-de bolsa, bu hereket onuň goňşy we musulman ýurtlary bilen gatnaşyklaryna täsir etdi Soňky ýyllarda Amerikanyň Birleşen Ştatlary tarapyndan Eýrana garşy sanksiýalaryň güýçlendirilmegi, Hamasyň dargamagy we gowşaşmagy, Başar al-Assadyň re regimeimi, Hussiler we "Hizbullah" Waşington bilen Tähranyň ýüzbe-ýüz bolmagyna sebäp boldy Bu konfliktde Eýran häkimiýetleri kyn synag bilen ýüzbe-ýüz boldular. Economyurduň ykdysadyýeti krizise düşdi. Nebit pudagynda, ýangyç gaýtadan işlemekde kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz boldy. Birnäçe harby senagat toplumlary we bazalary ýykyldy. .Adro desgalaryna uly zeper ýetdi. Eýranyň ýokary derejeli lideri Aýatolla Seýid Ali Hameneýi, medaragly Güýçleriň Baş ştabynyň başlygy, beýleki syýasy we harby ýolbaşçylar we atom fizikleri öldürildi. Eýran jemgyýetinde ynamsyzlyk ýüze çykdy. Jemgyýetiň sosial we medeni talaplary dürli şertlerde we ş.m. garaldy Armedaragly çaknyşykda iki tarap hem milliardlarça dollar zyýan çekdi. Bu barada dürli sanlar hem bar Eýrana garşy iş taşlaýyşlaryň sanawyny uzaldyp bolar. Bu wakalaryň hemmesi stoluň başynda oturmak we ABŞ bilen gepleşik geçirmek arkaly syn edilýär Taraplaryň arasyndaky dawa bir ýyldan soň başlanan ýerde tamamlandy. 2025-nji ýylyň 13-nji iýunynda Ysraýyl ABŞ-nyň goldawy bilen Eýrana garşy harby operasiýa başlady Elektron görnüşinde kabul edilen şertnama çydamly bolup bilermi? Munuň üçin taraplaryň arasynda ynam gurşawyny döretmek möhüm şert hasaplanýar. Genevaenewada gol çekilmeginiň amala aşyrylmagynyň esasy faktorlaryndan biri taraplaryň sebitleýin we global bähbitleri göz öňünde tutmagydyr. Otherwiseogsam, nädogry ädim sebäpli iki tarapam izolirlenip bilner. Bu mesele taraplary birek-birege tarap ädim ätmäge, ynam we ynam döretmäge höweslendirer. Şweýsariýadaky ýygnak üstünlikli gutarsa, indiki ýygnaklaryň göni ABŞ-da ýa-da Eýranda araçy bolmazdan geçirilip bilinjekdigine ynanmaga esas bar. Bu, Waşington bilen Tähranyň arasyndaky gatnaşyklaryň we ynam atmosferasynyň döremeginiň görkezijisidir. Sebäbi ABŞ bilen Eýran öz sebitlerinde araçy bolmazdan biri-biri bilen gepleşik geçirip bilmese, başlanan etap gutarmaz Şeýle ýagdaý, esasanam Tähranyň nukdaýnazaryndan taraplaryň bähbitlerini kanagatlandyryp bilmez. Şonuň üçin Yslam respublikasy üçin ýurduň ähli ugurlaryndaky ýagdaýy kadalaşdyrmak, krizisi aradan aýyrmak, ýurduň jemgyýetiniň we sebit döwletleriniň ynamyny gazanmak, milli bähbitleriň we sebit hyzmatdaşlarynyň howpsuzlygyny üpjün etmek nukdaýnazaryndan möhüm hasap edilip bilner. Şonuň üçin taraplara yza gaýdyp bolmaýar. Häzirki ýagdaýyň dowam etmegi, dartgynlylyk we harby operasiýalaryň täzeden başlamagy Tähran bilen Waşingtonyň bähbidine hasap edilmeýär Munuň bilen ABŞ-Eýran gatnaşyklaryny täzeden gurmak mümkinçiligi gün tertibinde. Uruş gutardy, uzak ýaşa diplomatiýa we hyzmatdaşlyk Ulanylanda saýtdaky materiallara ýüzlenmek möhümdir. Web sahypalarynda maglumat ulanylanda, giperlink bilen salgylanmak hökmanydyr