Missingitirim bolan planeta, Gün ulgamynyň bulam-bujar geçmişini düşündirip biler

Gözlegçiler Gün ulgamynyň irki taryhynda takmynan 4-5,5 milliard ýyl ozal äpet planetalaryň orbital üýtgemelerini başdan geçiren bir dartgynly döwri gözden geçirdiler. “Nice Model” durnuksyzlygy diýlip atlandyrylýan bu etapda upupiter, Saturn, Uran we Neptun ýaly planetalar asyl ýagdaýlaryndan üýtgäp, biri-birine ýakynlaşyp, güýçli agyrlyk güýjüniň bozulmagyna sebäp bolýar öýdülýär Alymlar bu planetalaryň adaty aýlarynyň şeýle bulam-bujar döwürden nädip gutulandygyny köpden bäri sorag edip gelýärler. Gözlegçiler, müňlerçe mümkin bolan ssenariýadan saýlanan 122 sany kompýuter simulýasiýasyny seljerdiler, sebäbi daşarky gün ulgamynyň häzirki gurluşyna gabat gelýär Simulýasiýa häzirki wagtda tanalýan 4 däl-de, 5 ýa-da 6 äpet planeta bilen başlanan modelleri öwrendi. “Nice Model” -iň käbir wersiýalarynda Gün ulgamyndan çykmazdan ozal 1 ýa-da 2 goşmaça äpet planetanyň bardygyny görkezýär Netijeler upupiteriň we Uranyň aý ulgamlarynyň bu döwürde ýok bolmak howpunyň ýokarydygyny görkezýär. Gözlegiň netijesine görä, iki planetar ulgamyň hem asyl aýlaryny saklamak ähtimallygy 15% -den pesdi. Synag edilen ähli simulýasiýalaryň arasynda diňe bir ssenariýa planetalara we asyl aýlara üýtgewsiz ýaşamaga mümkinçilik berdi Tapyndylar beýleki äpet planetalar bilen ýakyn duşuşyklaryň Uran üçin aýratyn zyýanlydygyny görkezýär. Kosmosa taşlanmagyň ýerine, aýlarynyň köpüsi biri-biri bilen çaknyşyp, köp mukdarda buzly galyndylary döredip biler. Wagtyň geçmegi bilen bu material birleşip, täze aýlary emele getirip bilerdi Gözlegçiler bu proses Uranyň iň üýtgeşik aýlaryndan biri bolan Mirandanyň gelip çykyşyny düşündirip biler diýip hasaplaýarlar. Gözleg, şeýle hem Uranyň aýlarynyň birnäçe gezek, şol sanda planetany öz tarapyna öwrüp, soň bolsa planetanyň durnuksyzlygy döwründe uly çaknyşyklara sezewar bolandygyny çaklaýar Simulýasiýalarda Gün ulgamynyň zorlukly geçmişi barada täze maglumatlar bar bolsa, gözlegçiler kompýuter modelleriniň milliardlarça ýyl ozal bolup geçen wakalaryň jikme-jikliklerini ele alyp bilmejekdigini duýdurýarlar. Aýry aýlaryň emele gelendigini we ösendigini anyklamak üçin goşmaça barlaglar zerurdyr Ondan öň “Qazinform” habar gullugy upupiteriň tozan halkasynyň irki planetalary emele getirmegine kömek edip biljekdigini habar berdi