312 çaganyň aýdan hekaýasy - Asly Myrat

1-nji iýun Bütindünýä çagalar güni Düýn çagalaryň nähili gymmatlydygy barada ýene gürleşdik Olaryň geljegimizdigini aýtdyk Thisöne bu ýyl birneme kynrak sorag bermeli diýip pikir edýärin: Çagalary goramak hakykatdanam nämäni aňladýar? Zähmet we durmuş üpjünçiligi ministri Mejlisde möhüm maglumatlary paýlaşdy 2025-nji ýylda 312 çaganyň kemsidilendigi we bu çagalara öýlerine baryp görendikleri sebäpli goşulandygyny habar berdi Geliň, bu san hakda biraz pikirleneliň. Bular ulgamyň görüp biljek ýeke-täk çagalary. Göze görünmeýänlerem bar Hiç kimiň duýmaýan çagalary Şol sebäpli çagalaryň hukuklary meselesi diňe çagalary söýmek däl Çagalary goramak we hukuklar bilen üpjün etmek arkaly olara ygtyýar bermek meselesi Çagalara zulum etmek, çagalaryň akyl saglygy, bilim almak hukugy, jenaýata çekilen çagalar we çagalary goramak ulgamynyň kemçilikleri barada ençeme ýyl bäri gürleşýäris. Dogry gürleýäris. Sebäbi şu günki güne çenli Çagalara gözegçilik merkezini döredip bilmedik. Çaga akyl saglygy babatynda çynlakaý kemçiliklerimiz bar. 1930-njy ýyllardan miras galan kanunlar bilen täsirli ädim ätmek mümkin däl Sosial hyzmatlar we çagalary goramak ýaly ýörite tejribe talap edýän ugurda zerur derejede ýöriteleşip bilmedi. Çagalary goramaly diýilýän ulgam, waka ýüze çykandan soň köplenç ädim ätýär we tutmak bilen öňe gitmäge synanyşýar Şeýle-de bolsa, dünýädäki çagalaryň hukuklary ugrunda işleýän hünärmenler indi başga bir meselä ünsi çekýärler. Çagalara täsir edýän meseleler bilen baglanyşykly töwekgelçiliklere baha berip biljek, düzgün bozmalaryň öňüni alyp biljek, zerur bolanda gyssagly goşulyp bilýän we pidadan soň prosesi yzarlap bilýän institusional infrastrukturany döretmek zerurdyr. Bu diňe bir bölümiň göterip biljek ýüki däl. Maslahatda işleýän we pudagara hyzmatdaşlygy durmuşa geçirjek çagany goramak mehanizmine zerurlyk bar Çagalara howp salýan diňe bir mesele däl Garyplyk, bilimiň peselmegi, akyl saglygy problemalary, zorluk, äsgermezlik, hyýanatçylyk, gorkuzmak we jemgyýetden daşlaşdyrmak biri-biri bilen baglanyşykly Çaganyň mekdepden çykmagy başga bir meseläni ulaldýar Garyplyk başga bir töwekgelçiligi ýokarlandyrýar Goldaw almaýan çaga başga howplara duçar bolýar Şonuň üçin dünýä indi aýry-aýry meseleler hakda däl-de, çaganyň umumy abadançylygy hakda gürleýär. Emma munuň daşyndan täze bir hakykat bar Çagalaryň durmuşy indi diňe köçede, mekdepde ýa-da öýde geçirilmeýär Sanly dünýäde hem ösýärler ICEUNISEF-iň belleýşi ýaly, dünýädäki internet ulanyjylarynyň takmynan üçden bir bölegi çagalar. Çagalar has kiçi ýaşlarda sanly ulgamlara, sosial media platformalaryna we emeli intellekt programmalaryna has köp duş gelýärler Bu ýagdaý täze soraglar getirýär Çaganyň ähli şahsy maglumatlary aňsatlyk bilen aýan edilip we paýlaşylyp bilner. Bular nädogry eliňe düşende bolup biljek netijeleri çaklamak kyn däl. Anotherene bir tarapy, zorlugy we sütemleri kadalaşdyrýan platformalar Şol sebäpli dünýäde çagalaryň hukuklary bilen kiberhowpsuzlygyň arasyndaky gatnaşyklar indi has köp ara alnyp maslahatlaşylýar. “SafeChild” başlangyjy bu gözlegiň önümlerinden biridir Sebäbi bu diňe tehnologiýa barada däl. çagalaryň hukuklary Häzirki wagtda çagalary goramak diňe gapyny gulplamak diýmek däl Töwekgelçilikleri öňünden görüp bilýän güýçli çagany goramak ulgamyny döretmegi aňladýar Çaga gözegçilik merkezini janlandyrmagy aňladýar Çaga akyl saglygy hyzmatlaryny güýçlendirmek diýmekdir Sosial hyzmatlarda ýöriteleşmegi üpjün etmegi aňladýar Şeýle hem, çagalaryň maglumatlaryny, gizlinligini we sanly howpsuzlygyny goramagy aňladýar