27-nji aprelde geçirilen elektron memorandumdan 19 ýyl geçdi: Türk demokratiýasynda möhüm öwrülişik

Türk demokratiýasynyň taryhyna "elektron memorandum" hökmünde girizilen 2007-nji ýylyň 27-nji aprelinde çykarylan jarnamada 19 ýyl geçendigine garamazdan ara alnyp maslahatlaşylýar Prezident saýlawlary döwründe ýüze çykan syýasy dartgynlyk harby terbiýe jedellerini ýene gün tertibine getiren hem bolsa, hökümetiň garaýşy demokratik sistema üçin iň möhüm nokat hasaplanýar PREZIDENTI SAYLAMA PROSESI DÖWRÜNI artdyrdy 2007-nji ýylda Türkiýäniň Milli mejlisinde geçiriljek 11-nji prezident saýlawyndan öň syýasy atmosfera barha dartgynlaşdy. AK partiýasynyň Abdullah Gül hödürlenmegi käbir toparlarda jedel döretdi Şol wagtky Baş ştabyň başlygy general ashaşar Büükükıtyň 12-nji aprelde eden çykyşynda bu sözler ara alnyp maslahatlaşyldy. Şol döwürde uly şäherlerde geçirilen "respublikan ýörişler" hem syýasy dartgynlygyň ýokarlanmagyna sebäp boldy 367 DEBAT SYITASY Krizisiň öňüni aldy Saýlaw prosesinde öňe çykan başga bir möhüm tema "367 krizis" boldy. Prezident saýlawy üçin zerur bolan 367 ses diňe bir karar kworumy bolmaly däl, mejlisiň kworumy hem syýasy gün tertibini kesgitledi Bu teswir, dolandyryjy partiýanyň parlament arifmetikasy sebäpli özbaşdak prezident saýlamagyny kynlaşdyrdy we bu işi hasam kynlaşdyrdy BIRINJI SES BERMEK WE Kazyýet prosesi 2007-nji ýylyň 27-nji aprelinde geçirilen ses berişligiň birinji tapgyrynda Abdullah Gül 361 deputatyň gatnaşmagynda geçirilen ses berişlikde 357 ses aldy. Şeýle-de bolsa, esasy oppozisiýa partiýasy CHP saýlaw prosesini Konstitusiýa kazyýetine geçirdi Kazyýet 1-nji maýda çykaran karary bilen 367 teswir kabul etdi we ses berişligiň birinji tapgyryny ýatyrdy. Bu karar Prezident saýlawynda kynçylyk döretdi "Elektron Memorandum" Gijäniň ýarynda çap edildi Baş ştabyň web sahypasynda birinji tapgyr ses berişlik gijesi 23.30-da çap edilen beýannama "elektron memorandum" hökmünde syýasy taryhda hasaba alyndy Beýanatda respublikanyň esasy gymmatlyklary nygtaldy we Türk medaragly Güýçleriniň bu gymmatlyklary goramak baradaky karary beýan edildi. Bu jarnama, öňki harby çäreleri ýada salýan ösüş hökmünde düşündirildi Hökümetden jogap Memorandumyň beýanyndan soň hökümet bir gün soň halka anyk habar berdi. Şol wagt hökümetiň metbugat sekretary Jemil Çiçek Baş ştabyň hökümete garşy beýannama ulanmagynyň demokratik döwletiň ýörelgelerine laýyk gelmeýändigini aýtdy Bu beýanat, raýat isleginiň harby gatyşmalara garşy tutumy nukdaýnazaryndan möhüm öwrülişik hasaplandy BIRINJI Saýlaw karary we konstitusiýa düzediş Konstitusiýa kazyýetiniň ýatyryş kararyndan soň irki saýlawlar syýasy kynçylyklary ýeňip geçmek kararyna geldi. 2007-nji ýylyň 22-nji iýulynda geçirilen saýlawlarda AK partiýasy 46,6 göterim ses alyp ýene bir gezek häkimiýete geldi Saýlawlardan soň prezidentiň halk tarapyndan saýlanmagyny üpjün edýän konstitusiýa üýtgetme referenduma hödürlendi we kabul edildi. Bu düzgün Türkiýedäki syýasy sistema taýdan düýpli üýtgeşme getirdi 367 Krizis MHP-iň gatnaşmagy bilen ýeňildi MHP-nyň täzelenen Prezident saýlaw prosesinde ses berişlige gatnaşjakdygyny yglan etmegi 367 çekişmäniň öňüni aldy. Sesleriň netijesinde Abdullah Gül 2007-nji ýylyň 28-nji awgustynda Türkiýäniň 11-nji prezidenti wezipesine saýlandy EMATLANMAK aýryldy, SÖESTGI ýapyldy Ara alyp maslahatlaşmalar gutarandan soň, beýannama 2011-nji ýylyň 29-njy awgustynda Baş ştabyň web sahypasyndan aýryldy Şol wagtky Baş ştabyň başlygy ashaşar Büükükıt 2012-nji ýylda eden çykyşynda teksti özi ýazandygyny we memorandum däl-de, baha bermekdigini öňe sürdi Şol ýylda başlanan derňew Büükükıt 2019-njy ýylda ölenden soň ýapyldy 27-nji aprelde geçirilen elektron memorandum Türkiýede raýat-harby gatnaşyklar we demokratiýalaşma nukdaýnazaryndan möhüm öwrülişik nokady hökmünde ýatda saklanmagyny dowam etdirýär