2050-nji ýyla çenli şäherler: ýaşaýyş jaý krizisi we "nol galyndy" strategiýasy

COP31-iň ýokary derejeli klimat çempiony: “Nol galyndylar” durnukly şäher ulgamlaryny gurmagyň esasy usulydyr Şäherleşme ýakyn onýyllyklarda çaltlaşar. 2050-nji ýyla çenli adamzadyň takmynan 70 göterimi ýa-da goşmaça 2,5 milliard adam şäherlerde ýaşar. Şäherleriň bu giňelmegi ýokary derejede jemlener. Aziýa we Afrika şäher ilatynyň ösüşiniň takmynan 90 göterimini emele getirer diýlip çaklanylýar, bu ösüşiň ep-esli bölegi kenarýaka zolaklarynda we derýa jülgelerinde ýerleşýän şäherlerde bolar Häzirki tendensiýalar dowam etse, asyryň ortalaryna 4,6 milliard töweregi adam harabalykda, bikanun ilatly ýerlerde ýa-da nädogry ýaşaýyş jaýlarynda ýaşap biler, bu bolsa yssy tolkunlar, suw joşmalary, deňiz derejesiniň ýokarlanmagy we suw ýetmezçiligi ýaly ýokary howa töwekgelçiligine duçar bolýar Bu hakykat ýaşaýyş jaýynda iki taraplaýyn kynçylyk döredýär: köp mukdarda täze elýeterli resmi ýaşaýyş jaýyna gyssagly zerurlyk, şeýle hem resmi däl ilatly nokatlaryň döwrebaplaşmagy ýa-da giňelmeginiň öňüni almak üçin "adalatly geçiş" zerurlygy 2050-nji ýyla çenli azyndan 40 million täze jaý gerek bolar, esasanam Afrika, Saharanyň günortasyndaky Afrika we Aziýanyň käbir bölekleri. Diňe ýakyn bäş ýylda takmynan 3 milliard adama ýeterlik ýaşaýyş jaýy gerek bolar. Bu, her gün gurulýan 96,000 töweregi amatly jaýa deňdir Bu islege nähili jogap bermelidigimiz diňe bir şäherlerimiziň geljegini däl, eýsem daşky gurşawymyzyň ýagdaýyny hem kesgitlär. Countriesurtlar COP31-ä taýynlyk görüp, ýaşaýyş jaýlary öz içine alyjy, pes uglerodly ösüşi üpjün etmek üçin möhüm şert hökmünde klimat gepleşikleriniň merkezine geçmeli Türkiýäniň "Zol galyndylar" gaznasynyň prezidenti, COP31-iň ýokary derejeli howa çempiony Samed Aırbaş AZERTAC-a beren beýanatynda muny aýtdy "Binalar we gurluşyk pudagy global parnik gazlarynyň 40 göterimini öndürýär we dünýädäki energiýanyň üçden birinden gowragyny sarp edýär. Her ýyl bu pudak çykarylan çig malyň ýarysyny we dünýädäki süýji suw üpjünçiliginiň 20% -den gowragyny özüne siňdirýär. Täze ýaşaýyş jaý gurluşygy tokaýlara, batgalyk ýerlere we biodürlülige ýol açýar. uglerod köp talap edýän: zyňyndylaryň ep-esli bölegi önümçilik döwründe emele gelýär. 21-nji asyrda ýaşaýyş jaý pudagy serişdeleri ulanmagyň we howanyň zyňyndylaryny kesgitleýän faktorlardan biridir "-diýdi Samed Aırbaş Gaznanyň prezidenti çözgüt hökmünde ulgamlaýyn nol galyndy çemeleşmesini teklip edýär: "Şeýle-de bolsa, bu kynçylyk görlüp-eşidilmedik mümkinçilik döredýär. Housingaşaýyş jaýynyň bütin ömründe nol galyndy ýörelgelerini ulanmak bilen - material saýlamakdan, modul dizaýnyndan ýykmak we gaýtadan ulanmak ýaly şäher ösüşini daşky gurşawyň weýran edilmeginden çözüp bileris." "Zol galyndylary", galyndylary emele geleninden soň dolandyrmaga däl-de, çeşmesindäki ýok etmegi maksat edinýän yzygiderli çemeleşme. Önümleriň we çeşmeleriň galyndylaryň öňüni almak, gaýtadan ulanmak, abatlamak, dikeltmek we hil taýdan gaýtadan işlemek arkaly galyndylary ýakmak, ýakmak ýa-da jaýlamak däl-de, mümkin boldugyça uzak wagtlap dolanyşykda bolmagy üçin dizaýn, öndürmek, ulanmak we dikeltmek usulymyzy täzeden gözden geçirýär Housingaşaýyş jaý nukdaýnazaryndan "nol galyndylar" diňe bir durnukly ösüş üçin kiçijik strategiýa däl, eýsem tegelek ykdysadyýeti döretmegiň, zyňyndylary azaltmagyň we durnukly şäher ulgamlaryny gurmagyň esasy usulydyr S.Agyrbaş, "nol galyndylar" paradigmasynda ýaşaýyş jaý pudagynyň ýaşaýyş siklini şeýle häsiýetlendirdi: Birinjisi önümçilik we dizaýn, ýagny ilkinji çig mallara garaşlylygy azaltmak, çeşmeleriň netijeliligini ýokarlandyrmak we durnukly üpjünçilik meselesine ileri tutulýar. Ingaşaýyş jaýyna dinamiki material we energiýa ulgamy hökmünde garalýar. Ikinjiden, gurluşyk, modul tehnologiýalaryny ulanmak, takyk meýilnamalaşdyrmak we materiallary yzygiderli gaýtadan işlemek. Galyndylary azaldýar, çykdajylary azaldýar, ýerli iş ýerlerini döredýär we kiçi kärhanalary goldaýar. Döwürleýin modeller gurluşygy has çalt, arzan we arassa edýär. Üçünjisi ekspluatasiýa, ýagny energiýa netijeliligine, uýgunlaşmaga we durnuklylyga ünsi jemleýär. Jaýlar az serişde sarp edilip, maşgalalaryň üýtgeýän zerurlyklaryna çeýe bolup galýar. Howanyň optimallaşdyrylan arhitekturasy uzak möhletli durnuklylygy üpjün edýär. Ahyrynda, ýaşaýyş sikliniň, ýykylmakdan bilkastlaýyn dikeldiş prosesine geçiş. "Aýyrmak üçin dizaýn" komponentleri gaýtadan ulanmaga mümkinçilik berýär. Binalar täze önümçilige zerurlygy azaldyp, çeşme dolanyşygyny ýapyp, "maddy banklara" öwrülýär Ykdysady we daşky gurşawyň peýdalaryny belläp, S.Agyrbaş: “Zir-zibil galyndylary” ýaşaýyş jaý pudagyna umyt döredýär, global zyňyndylaryň takmynan 11 göterimini emele getirýän “içerki uglerod” meselesini netijeli çözýär. Mundan başga-da, döwürleýin amallaryň durmuşa geçirilmegi hökmany suratda maliýe ýüküni aňlatmaýar. Bu, gurlan gurşawdaky ýapyk uglerody 2050-nji ýyla çenli 75 göterime çenli azaldyp, amallary has netijeli we tygşytly edip biler. Zir-zibil galyndylary üçin ýaşaýyş jaý çözgütleri üçin howanyň maliýeleşdirilmegini açmak, çalt şäherleşýän sebitlerde bu çemeleşmeleri giňeltmek üçin açar bolar Şäherleşmek gutulgysyz. Daşky gurşawyň zaýalanmagy beýle däl. Housingaşaýyş jaýyna "nol galyndy" çemeleşmesi, birinjisini üpjün etmek bilen ikinjiden nädip gaça durmalydygymyzy görkezýär "-diýdi 2026 © AZERTAC. Awtorlyk hukugy goralandyr. Maglumatyň ulanylyşy giperlink bilen görkezilmelidir