Японияда мен кээде Азербайжанды бир табак душбара менен тааныштырам - МАЕК

2017-жылы президенттик стипендияга ээ болуп, кийин улуттук сынактарда ашпозчулук боюнча жеңүүчү болуп, учурда Японияда жасалма интеллект боюнча билим алып жаткан азербайжандык жаш Ягут Шакизаде өнүгүүнүн башка жолун басып өттү. Бүткүл дүйнөлүк ашпозчулук конкурстарынан жапон университеттеринин аудиторияларына чейин бул жол жеке өнүгүү жагынан да, эл аралык тажрыйба жагынан да өзгөчө Modern.az сайтынын "Диаспора үнү" долбоору чет өлкөлөрдө жашаган жана ар түрдүү тармактарда ийгиликке жетишкен азербайжандыктарды таанытууну максат кылган Долбоор алардын жеке окуяларын да, азербайжан диаспорасынын жалпы көрүнүшүнө байланыштуу ойлорду да чагылдырат Ошентип, “Диаспора үнүн” бул жолку коногу Япониянын Нара илим жана технология институтунун 2-курсунун студенти, Президенттик стипендиянын ээси, MEXT (Япония мамлекеттик стипендиясынын) лауреаты, ашпозчулуктан жасалма интеллект изилдөөсүнө өтүп бараткан Ягут Шакизаде Ал менен болгон маекти сунуштайбыз: Бүгүн Японияда ашпозчулуктагы ийгиликтен илим жана технологияны үйрөнүүгө чейинки жолуңуз кандай өттү? Жашооңузда кандай бурулуш болду? - Негизи бул жол тамак жасоодон баштап технологияга чейин бир караганда кызыктай сезилиши мүмкүн. Бирок мен муну карама-каршылык катары эмес, бири-бирин толуктап турган эки кызыкчылык катары көрөм. Көптөн бери тамак жасоо мен үчүн хобби эмес эле. Бир күнү CASA Culinary School сынагына катышып, жеңишке жеттим. Бул мага ал жакта бекер окууга мүмкүнчүлүк түздү. Ошол учур менин жашоомдогу бурулуш учур болду, анткени мен көп жылдар бою эңсеген нерсем – профессионал кулинардык билим алуу – ишке ашты. Кээде бир эшиктин ачылышын күтөт, ал эшик ачылганда ичинде кандай чоң дүйнө бар экенин көрөт. CASAдагы убактым мага көп нерсени үйрөттү – рецепттерди эле эмес, тактык, эстетика, жумушту аягына чейин алып баруу... Кызыгы, бул сапаттар кийин мага технология жана изилдөө тармагында кызмат кылды. Японияга келгенден кийин баары ого бетер кеңейди. Учурда мен программалоодо жасалма интеллекттин колдонулушун, өзгөчө AI куралдарынын программалык камсыздоону иштеп чыгуу чөйрөлөрүндөгү ролун, кодду карап чыгуу процесстерин жана иштеп чыгуучулар менен кызматташууну изилдеп жатам. Эгер тамак жасоо мага муну кантип жасоону үйрөтсө, технология эмне үчүн иштейт деп суроону үйрөттү. Экөө биригип мен ойлогондон да жакшыраак айкалышы болуп чыкты. - Эмне үчүн Японияны тандап алдыңыз, адамдар көбүнчө АКШ жана Европа өлкөлөрүн тандашат? MEXT программасын утуп алуу процесси кандай өттү жана бул чечимди үй-бүлөңүз кандай кабыл алды? - Чындыгында Японияны тандоом көпчүлүктү таң калтырганын айткым келет. "Эмне үчүн АКШ эмес, эмне үчүн Европа эмес?" - Мен бул суроону ушунчалык көп уккандыктан... Бирок мен үчүн жооп дайыма ачык болчу. Жада калса, Япония мага ар дайым башка, тартиптүү, терең, өз баалуулуктарына берилген коомдой көрүнчү. Япония өзүнүн маданиятын жана салтын сактап, дүйнөгө ачык болгон сейрек коомдордун бири. Бул комбинация мени өзүнө тартты. Мындан тышкары, мен изилдөө жүргүзгөн аймак так Японияда болду, ал жерде университеттер программалоодо жасалма интеллектти колдонуу үчүн күчтүү академиялык чөйрөгө ээ. MEXT - Япония өкмөтүнүн стипендия процесси оңой болгон жок. Документтер, экзамендер, маектер... Ар бир этап олуттуу даярдыкты талап кылат. Бирок бул процессте мен өзүм жөнүндө жана өзүм каалаган нерсе жөнүндө көп нерсени билдим. Кабыл алуу кабарын алган күнү, чынымды айтсам, ишенүү кыйын болду. Үй-бүлөмдүн мамилесине келсек, алар ар дайым менин аркамда болушкан. «Жапония, алыс» дешти, бирок эч ким «барба» деп айткан эмес. Бул колдоо мен үчүн абдан маанилүү болду, анткени жалгыз ушундай чечим кабыл алуу кыйын. Үй-бүлө сенин аркаңда экенин билүү адамга чоң күч берет Азербайжандан таптакыр башка коомго көнүү кыйын болдубу? Башында эң таң калыштуу же кыйын учурлар кайсы болду? - Чынын айтсам, адаптация процесси мен ойлогондон да татаал дагы, кызыктуу дагы болду. Эң чоң тоскоолдук тил болгон. Мен Японияга келгенде жапон тилин билчү эмесмин, ушул жерден үйрөнгөм. Адегенде мен жөнөкөй иштерди жасоодо да кыйналчумун – мисалы, супермаркетте бир нерсе суроо же мамлекеттик мекемеде иш кагаздарын чечүү. Адам көп нерсени автоматтык түрдө өз тилинде чечет, ал эми чет тилинде ар бир сүйлөмдү алдын ала ойлонуш керек. Айрыкча биринчи айларда чарчап калышы мүмкүн Нара уникалдуу шаар, анда Токиодогудай ылдамдык жок, тынчыраак, салттуураак. Бир жагынан бул адаптацияны жеңилдетти, анткени жашоонун ритми көбүрөөк өлчөнөт. Бирок баарынан мен улгайган адамдардын жашоо сапаты оң күтүлбөгөн окуя болду. Азербайжандагы улгайган адамдардын өмүрү белгилүү бир жаштан кийин кыскара баштаганы жалпы эле көрүнүш. Ал эми Жапонияда 70-80 жаштагы адамдар активдүү, өз алдынча, жашоого берилген адамдар экенин көрдүм. Алар өз жумуштарын жасап, коомдук транспортту ыңгайлуу пайдаланып, коомдук жашоосун улантышат. Бул мага катуу таасир этти, мен бул жерде жаш курак жашоону чектебеши керектигин дагы даана көрдүм. -Азербайжан менен Япониянын коомдорун салыштыра турган болсоңуз, эки элдин ортосундагы эң чоң окшоштуктар жана олуттуу айырмачылыктар эмнеде деп ойлойсуз? -Эки улутту салыштыруу дайыма кызыктуу, анткени адамдар көбүнчө айырмачылыктарды көрүп, окшоштуктарга көңүл бурушпайт. Чынында, Азербайжан менен Япониянын коомдорунун ортосунда мен ойлогондон да көп окшоштуктар бар. Улууларды урматтоо эки маданиятта тең күчтүү. Японияда карыларга кандай мамиле жасалып, кандай бааланса, бул биз үчүн да ошондой экенин, жөн гана башка формада айтылганын эске салды. Үй-бүлөлүк баалуулуктар эки коом үчүн тең маанилүү. Айырмачылыктарга келсек, мен эң көп байкаган нерсе - бул социалдык жүрүм-турум. Японияда коомдук жайларда ызы-чуу минималдуу, ар ким бири-биринин жеке мейкиндигин сыйлайт. Метродо телефондо эч ким катуу сүйлөбөйт, сени эч ким түртпөйт. Ал ушунчалык табигый агып жаткандыктан, бир аздан кийин ага көнүп калганыңызды сезесиз. Жапондордун чет өлкөлүктөргө болгон мамилеси таптакыр ачык эмес, таптакыр алыс эмес. Алар сылык, ар дайым жардам берүүгө даяр, бирок терең баарлашуу үчүн убакыт керек. Ал эми азербайжандар биринчи жолугушууга караганда жылуураак, бейтааныш адамдар менен бат эле ыңгайлуу мамиле түзө алышат. Мен бул айырманы жакшы да, жаман да эмес, болгону эки башка маданий код деп эсептейм Япониядагы билим берүү системасына кандай карайсыз? Азербайжан жана Япония университеттеринин негизги айырмачылыктары эмнеде? - Жапон университетиндеги билим берүү системасы мен үчүн чындап күтүүсүз болду. Азербайжандагы билим берүү процесси экзаменге канчалык деңгээлде жооп бергенине караганда, экзаменге негизделген. Японияда мен башкача мамилени көрдүм. Бул жерде олуттуу экзамендер эмес, «эмнени үйрөндүң, аны кантип колдоно аласың» деген суроо борбордо турат. Докладдар, долбоорлор, талкуулар – булар окуучунун жаттоо эмес, чыныгы ой жүгүртүүсүн ачып берет. Сабактарда берилген эркиндик мени да таң калтырды. Окуучу теманы өзү жетектейт, өзүнүн суроолорун түзөт. Бул алгач кыйындай сезилет, анткени биз «айтты күтүү» боюнча көбүрөөк тарбияланганбыз. Бирок бир аздан кийин бул эркиндиктин канчалык баалуу экенин түшүнөсүң. Эгерде Азербайжандын билим берүү системасы Япониядан бир нерсе ала турган болсо, анда бул мамиле - студентти пассивдүү угуучу эмес, активдүү ойчул катары көрүү керек. – Ашпозчулук тармагында ийгилик жаратып, учурда технология тармагында билим алып жатасыз. Бул эки башка тармак сиздин көз карашыңызга кандай таасир этти? - Бул эки тармакты жанаша коюу башында кызыктай сезилиши мүмкүн, бирок мен үчүн алар дайыма бири-бирин толуктап келген. Ашпозчулук мага абдан маанилүү нерсени үйрөттү - сиз сүйгөн нерсе үчүн да канчалык чыдамкайлык жана техника талап кылынышы мүмкүн. Эгер адам бир нерсени сүйсө, ал оңой болот деп ойлойт. Бирок мен ашканадан түшүндүм, сүйүү аздык кылат, тактыкка, кайталоого, көңүл бурууга басым жасоо керек. Бул концепция технологияда жана изилдөөдө бирдей жакшы иштеген. Башка жагынан алып караганда, тамак жасоо мен үчүн жөн эле жумуш эмес, бул иштен четтеп кетүүнүн бир жолу. Узакка созулган изилдөөдөн же экрандын алдында бир нече саат өткөргөндөн кийин, ашканага кадам таштоо мага өзүнчө сооронуч сезимин берет. Кол иштеп, акыл дем алат. Кандайдыр бир мааниде бул эки аймак бири-бирин тең салмактайт – бири мени ойлондурса, экинчиси эс алууга үйрөтөт. Балким, бул жашоодогу эң сонун айкалышдыр – бир нерсе сени алдыга, экинчиси кайра алып келет Японияда жашоонун баасы жогору экени айтылат. Азербайжандык студент катары бул чындык деп ойлойсузбу? - Бул суроону мага көп беришет. Менин жообум дайыма бирдей: кырдаалга жараша болот. MEXT стипендия студенттик жашоо үчүн жетиштүү болуп саналат. Эгер туура пландаштырсаңыз, сиз өтө чектелген сезилбестен, ыңгайлуу жашай аласыз. Бирок кээ бир чыгымдар чындап эле жогору. Транспорт булардын башында турат, Японияда поезд жана метро үчүн коротулган акча айлык бюджетте олуттуу орунду ээлейт. Жашылча-жемиштер да бир топ кымбат. Бакудагы базардан арзан сатып алган нерселер бул жерде алда канча кымбат. Бул, өзгөчө, башында таң калыштуу болушу мүмкүн. Бирок чоң сүрөттү карасаң кызыктуу болот сиз бир нерсени көрүп турасыз, Бакуда жана Японияда бир адамдын айлык баасы болжол менен бирдей. Айырмачылыгы - чыгымдардын структурасы өзгөрөт. Бакуда кээ бир нерселер арзан, кээ бирлери кымбат, бирок Японияда бул баланс башкача белгиленет. Ошондуктан, "Япония кымбат" деп айтуу таптакыр туура эмес. Тагыраак айтканда, "Япония башка жол менен кымбат" Жапондордун узак жашашынын себеби эмнеде деп ойлойсуз? -Жапондордун узак жашоосу дүйнөдө көп талкууланып жаткан тема, бул жерде жашаганыңызда бул сыр эмнеде экенин жакшыраак түшүнөсүз. Мунун артында бир нече себептер бар деп ойлойм. Биринчиден, тамак-аш маданияты. Япондор көбүнчө аз жешет, бирок жакшы жешет. Бөлүктөр кичинекей, ингредиенттер жөнөкөй. Бул маданиятта тамак-аш жана ысырапкорчулук жок, жада калса дасторкондо калган тамактарды ыргытуу да бул жерде күнөө болуп эсептелет. Мындай мамиленин өзү сергек жашоо образынын пайдубалын түзөт. Экинчиси - физикалык активдүүлүк. Япондор спортту жашоосунун ажырагыс бөлүгүнө айландырышкан. Бул жерде таң эрте сейил бакта сейилдеп, көнүгүү жасаган карыяларды көрүү кадимки көрүнүш. Денени чыңдоо алар үчүн өмүр бою адат болгон. Ал эми үчүнчүсү, менин оюмча, эң негизгиси – максаттуу жашоо. Японияда "икигай" деген түшүнүк бар, бул болжол менен "жашоо себеби" дегенди билдирет. Адамдын жашына карабай максаты, кызыкчылыгы, күн тартиби болгондо анын жашоого болгон умтулуусу күчтүү болот. Муну бул жердеги улуулардан даана көрө аласыз. Баарын чогултуп көрсөңүз, узак жашоо кокустук эмес, жашоо философиясынын натыйжасы. - Японияда күнүмдүк жашоодо технологиялар кандай сезилет? - Япония дегенде элдин эсине роботтор, ылдам жүрүүчү поезддер, акыркы технология дароо келет. Бул кабылдоо таптакыр туура эмес, бирок толугу менен туура эмес. Бул жерде жашаганыңызда кызыктуу контрастты көрөсүз. Бир жагынан робот-официанттар, автоматташтырылган системалар жана дүйнөдөгү эң так коомдук транспорт бар. Башка жагынан алганда, факс дагы эле колдонулат. Кээ бир расмий документация процесстери дагы эле онлайн чечиле элек, жеке өзү барып, документтерди толтурууну талап кылат. Биринчи жолу көргөнүңүздө ишене албайсыз, технологиянын өлкөсү деп аталган жерде бул көрүнүш чындыгында күтүүсүз. Менимче, мындай карама-каршылыктын себеби, жапон коомунун өзгөрүүлөргө өтө этият мамилеси. Алар жаңы технологияларды кабыл алышат, бирок эски системаларды калтырууну каалашат. Бул кээде жайлоо сыяктуу сезилет, бирок бул тактык жана ишенимдүүлүк түшүнүгүнө карама-каршы келет. Натыйжада, Японияда технология жашоонун ар бир бөлүгүнө бирдей ылдамдыкта кирген жок, кээ бир аймактарда дүйнөдөн алдыда, кээ бирлеринде сиз ойлогондон артта калды. Бул дагы кызыктуу жер кылат Жапон тургундары чет элдиктерге кандай мамиле кылышат? - Жапондордун чет элдиктерге болгон мамилеси тууралуу көп айтылат, бирок чындык дайыма ачык. Жапондор көбүнчө сылык жана чет элдиктерге жардам беришет. Көчөдө адашып калсаң же бир нерсе таппай калсаң жардам берүүгө дайым даяр. Кээде тил билбесе да жаңсоо, мимика менен сүйлөшүүгө аракет кылышат. Бул чын ыкластуулук адамды дайыма жылытат. Бирок ошол эле учурда белгилүү бир аралык бар. Жапондор чет элдиктерге кызыгышат, бирок терең баарлашуу убакытты талап кылат. Бул сууктук эмес, жөн гана маданий сактык. Алар көп учурда эч ким менен сүйлөшө беришпейт, бул жапондуктарга да, чет элдиктерге да тиешелүү. Эң кызыгы, чет элдик экени кээде байкалып калат, өзгөчө Нара сыяктуу тынчыраак шаарларда. Эл карап, кээде таң калышат. Бирок бул көз караштарда кастыкка караганда көбүрөөк кызыкчылык бар. Убакыттын өтүшү менен көнүп, кээде жылмайып да кетесиң. Жалпысынан алганда, Японияда чет өлкөлүк катары өзүңүздү толугу менен ичиңизде да, сыртта да сезбейсиз. Бул ортодогу мейкиндик кээде кыйын болушу мүмкүн, бирок бул сиздин маданиятыңызга болгон мамилеңизди күчтөндүрөт. - Сиздин оюңузча, Азербайжан Япониядан эмнени үйрөнүшү керек жана тескерисинче? - Бул суроо эки өлкөгө тең сүйүү менен мамиле кылууну, бирин асманга көтөрбөй, экинчисин кемитпей коюуну талап кылат. Менин оюмча, Азербайжан Япониядан үйрөнө турган эң негизги нерсе – бул мамлекеттик тартип жана мамлекеттик кызматтардын натыйжалуулугу. Японияда мамлекеттик техника абдан так иштейт — ташуудан тартып бюрократиялык процесстерге чейин бардыгында ирээттуулук бар. Коомдук жайларды урматтоо, жалпы мүлккө кам көрүү, булар Япониядагы билимден, үй-бүлөдөн жана коомдон келген баалуулуктар. Бул маданиятты бир күндө куруу мүмкүн эмес, бирок ага карай кадам таштоого болот. Япония Азербайжандан үйрөнө турган нерсе - бул жылуу мамиле жана баарлашуунун ачыктыгы. Япондор алар сылык болушат, бирок кээде бул сыпайылык тоскоолдукка айланат – сезимдерин айтуу, түз айтуу кыйын. Азербайжандардын адамдар менен тез байланышып, чын ыкластуу мамиле түзүү жөндөмү бар. Бул жылуу баарлашуу стили жеке жашоодо да, кесиптик жашоодо да абдан баалуу. Бул Японияда кээде жетишпей жаткандай сезилет. Эки элдин бири-биринен үйрөнө турган көп нерсеси бар, бирок бул үчүн биринчи кезекте бири-бирин угушу керек. - Жашоо жана иштөө үчүн Азербайжанды же Японияны тандайт белеңиз жана эмне үчүн? - Бул суроонун жообу сиз ойлогондон да татаал, мен чынын айткым келет. Мен экөөнү тең жакшы көрөм, бирок экөөнү тең толук мааниде “тандагым” келбейт. Азербайжан менин тамырым — менин үй-бүлөм, тилим, маданиятым, өзүмдү толук сезген жерим. Ал эми Япония мени чоңойтту — акылымды кеңейтти, кесиптик жашоомду калыптандырды жана өзүм жөнүндө көп нерсени үйрөттү. Мен үчүн бул эки жер бири-бирине альтернатива эмес, бири-бирин толуктап турган эки дүйнө. Бирөөнү тандоо экинчисинен баш тарткандай сезилет, бул мага туура келбейт Эгер сизге дагы мүмкүнчүлүк болсо, Азербайжандан Японияга окууну тандайт белеңиз? - Ооба, мен мындан эч тартынбайм. Япония мен үчүн окуу жай эле эмес. Бул жакка келгенде мен студент болчумун, бирок бул жылдар аралыгында өзүмдү, дүйнө таанымымды, эмнени каалап жатканымды жакшы түшүндүм. Мындай өзгөрүү бардык жерде боло бербейт, ага туура чөйрө, туура убакыт, туура кайрат керек. Ошондой эле тил, маданий айырмачылык, алыстык сыяктуу оор учурлар болду. Бирок бул кыйынчылыктардын ар бири мага бир нерсени үйрөттү. Адам комфорт зонасынан чыкпастан канча өсө алат? Ошондуктан, эгер экинчи жолу төрөлсөм, мен да ошол жолду тандамакмын. Балким кайраттуураак болмокмун, эртерээк кадам таштамакмын. Бирок акыркы чекит бир эле, Япония болмок. - Чет өлкөдө жашаган адамдын өз өлкөсүнө болгон көз карашы өзгөрөт дешет. Японияда жашап жатканыңыздан кийин Азербайжанга башкача көз караш менен карай баштадыңызбы? - Чет өлкөдө жашоо адамды өз өлкөсүнө кылдаттык менен кароого мажбурлайт. Ар дайым кадыресе деп ойлогон нерсеңиздин канчалык баалуу экенин алыстан көрөсүз. Азербайжанда эң көп сагынган нерсем, албетте, үй-бүлө жана тамак-аш. Бирок анын артында тереңирээк бир нерсе бар: өз эли менен бирге болуу ыңгайлуулугу. Азербайжанда көчөдө, базарда, конушта адамдардын ой жүгүртүүсүндө, тамашасында, дүйнөгө болгон көз карашында тааныштык сезими бар. Ал эми чет өлкөлөрдө ар бир баарлашуу кандайдыр бир көңүл бурууну талап кылат – түшүнбөстүккө жол бербөө, маданий кодду окуу. Бул чарчабайт, бирок Азербайжанда ошол жылуу жана алыс мамиленин жоктугун сезесиң. Бакуга кайтып келгенден кийин Япониянын тынч социалдык чөйрөсүн сагындым, ошол тартипти жана жеке мейкиндикти урматтоону каалайм. Булар адам өзү байкабай көнүп калган нерселер, алар жок болгондо дагы ачык байкалат. Японияда жашап жүргөндө менин Азербайжанга болгон көз карашым дээрлик өзгөргөн жок – мен өз өлкөмдү ар дайым сүйүп келгем жана бул сезим сакталып келет. Балким, мен биздин кээ бир баалуулуктарыбыз - биздин жылуу мамилебиз, меймандостугубуз - канчалык өзгөчө экенин жакшыраак түшүндүм. Кээде алыстан караганда эң жакынын дагы даана көрөсүң Японияда Азербайжанды кантип таанытып, таанытасыз? Биздин өлкө тууралуу жапондор кайсы суроолорду эң көп беришет? - Азербайжанды Японияда таанытуу мен үчүн жоопкерчилик дагы, ырахат дагы. Бир нече жыл мурун Азербайжан жөнүндө билген япондор дээрлик жок болчу. Бирок Эксподон кийин абал өзгөрдү, азыр жок дегенде биздин атыбызды уккандар бар, географиялык жайгашканыбызды билгендер бар. Бул кичинекей өзгөрүү сыяктуу сезилиши мүмкүн, бирок чет өлкөдө жашаган бирөө үчүн "Азербайжан? Ооба, билем!" угуу өзгөчө кубаныч тартуулайт. Жапондор биздин географиябыз менен маданиятыбызды эң кызыктуу деп эсептешет – Каспий деңизи, Кавказ, биздин Чыгыш менен Батыштын ортосундагы позициябыз аларды ойлондурууда. “Силер мусулман өлкөсүңөр, бирок...” деп башталган суроолор көп. Ал эми Азербайжанды өзүм эң жакшы билген тил менен, тамак-аш аркылуу тааныштырам. Мен жапон досторума азербайжан тамактарын жасаганда, алардын жүзү дайыма бирдей, адегенде этияттык менен, анан толук канааттануу менен. Тамак-аш бардык тилдик тоскоолдуктарды ашат. Бир сини палоо, бир табак душбара - булар эч кандай котормого муктаж эмес. Менимче, бул улутту таанытуунун эң чынчыл жолу. - Чет өлкөдө жашаган азербайжандык жаш катары диаспоранын ишмердүүлүгүн кандай баалайсыз? - Чет өлкөдө жашаган азербайжандык жаш катары мен диаспоралык ишмердүүлүк канчалык маанилүү экенин күн сайын сезип келем. Адам өз өлкөсүнөн алыс жүргөндө өзүн көрсөтүп, эки маданияттын ортосунда кандайдыр бир көпүрөнүн милдетин аткарат. Диаспоралар менен иштөө боюнча мамлекеттик комитеттин ишмердүүлүгү Мен жеке өзүм "Жайкы лагерди" баштан өткөрдүм жана бул тажрыйба мен үчүн абдан баалуу болду. Дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүнөн келген азербайжандык жаштар менен таанышуу, алардын аңгемелерин угуу – өзүнчө чоң байлык. Ал жердеги достугум ушул күнгө чейин уланууда. Бирок мен чынын айткым келет, бул жаатта дагы көп иштерди жасаса болот. Менимче, иш-чаралар тез-тезден жана ар түрдүү багытта өтүшү керек. Жаштар үчүн маданиятты жайылтуу менен гана чектелбестен, кесипкөйлүгүн жогорулатууга, тармактык байланыштарды түзүүгө жана өз тармагында кызматташууга мүмкүнчүлүктөрдү түзүү керек. Чет өлкөдөгү азербайжандык жаштардын потенциалы абдан чоң жана бул потенциалды туура багыттоо үчүн үзгүлтүксүз жана мазмундуу платформалар керек Комитет уюштурган VI “Жайкы лагерге” катышууңуз сизге эмне алып келди? - “Жайкы лагерь” мен үчүн мен күткөндөн да баалуу тажрыйба болду. Дүйнөнүн ар кайсы өлкөлөрүнөн келген азербайжандык жаштар менен бирге болуу – өзүнчө бир өзгөчө сезим. Биз баарыбыз ар кайсы өлкөлөрдө жашайбыз, ар кайсы тармакта иштейбиз жана ар кандай тажрыйбаларды өткөрдүк. Бирок тилибиз бир, баалуулуктарыбыз бир. Бул өнөктөштүк адамдарды абдан тез жакындатат. Лагердеги эң баалуу нерсем – бул мазмунга негизделген тренингдер жана семинарлар, биз угуп, барбай, бири-бирибиз менен катышкан, ойлонгон, пикир алмашкан форматтар болду. Мындай учурларда айланаңыздагы адамдарды тереңирээк тааныйсыз. Расмий иш-чарада эмес, сүйлөшүүнүн ортосунда бирөөнүн сүйлөмүнөн же суроосунан бир адамды табасың. Дал ушул көз ирмемдер эсте калат. Ал жердеги достугум ушул күнгө чейин уланууда. Ар кайсы өлкөдөн келген адамдар менен таанышуу жана бир платформада ар кайсы тармакта иштөө бул байланыштардын баалуулугун убакыттын өтүшү менен көрсөтөт. Лагер мага туура чөйрөдө керектүү адамдарды жолуктурса, чет өлкөдө болуу жалгыз эмес экенин дагы бир жолу эске салды. - Оккупациядан кутулган Карабакка биринчи сапарыңызда кандай сезимдер болду? - Япониядан, дүйнөнүн аркы четинен келип, биринчи жолу өз жерине кадам таштоо, аны сөз менен толук жеткирүү кыйын. Мен Шушаны көрдүм. Бала кезимден уккан, ыр, поэма менен жашаган Шуша азыр көз алдымда эле. Кээде адам бир жерди ушунчалык көп сезимдер менен тааныйт, ал жакка барганда бир чети, бир чети тааныш көрүнөт. Мен Шушада дал ушундай сездим. Ал жерден көргөндөрүм ар кандай сезимдерди жаратты – бир четинде жылдар калтырган издер, экинчи тарапта кайра курулган, жанданган жердин үмүтү. Кыйраган имараттардын жанында жаңы имараттар, ал жымжырттык, бул аба - баары биригип, абдан күчтүү нерсе болчу. Бирок эсимде калган сезим бул сыймыктануу эле. Чет өлкөдө жашаган адам катары көбүнчө Азербайжанды түшүндүрүп, таанытып, коргошуңуз керек. Шушада эч нерсени түшүндүрүүнүн кереги жок болчу, болгону ошол жерде болуу жетиштүү болчу. Жерде турганда кээ бир нерселер айтылбай калат. - Японияга барууну каалаган азербайжандык жаштарга биринчи кандай кеңеш берет элеңиз? Келечектеги пландарыңыз кандай? - Японияга барууну каалаган жаштарга биринчи кеңешим жөнөкөй – маданий өзгөрүүлөргө даярдангыла. Бул сүйлөм оңой угулат, бирок сиз аны жашаганда гана анын эмнени билдирерин түшүнөсүз. Япония сиз социалдык медиада көргөнүңүзгө караганда кооз жана татаал. Аниме, туристтик сүрөттөр, "кавайи" маданияты - булар Япониянын бир гана катмары. Чыныгы жашоодо башка коомдук тартип, башка сүйлөшүү стили, башка күтүүлөр бар. Буларды китептен үйрөнө албайсың, аларды карап чыгуу менен гана түшүнөсүң. Андыктан эң негизгиси ачык болуу. Баарын алдын ала билем деп калбоо, ката кетирүүдөн коркбоо, айырмачылыкты көйгөй катары эмес, үйрөнүү мүмкүнчүлүгү катары көрүү. Тил билбесең дагы, мен да ушул жерден үйрөндүм, бул сага тоскоолдук кылбасын. Алдыдагы пландарыма келсек, учурда билимимди мындан ары да жогорку деңгээлге чыгарсамбы деген ойдомун. Мен өзүмдүн изилдөө чөйрөмдө тереңирээк кирип, көбүрөөк билгим келет. Ошондон кийин мен аны дагы деле ачык кармап жатам - жашоо кээде пландардан да кызыктуу жолдорду көрсөтөт