Шуша декларациясы жалпы келечек үчүн стратегиялык жол картасы болуп саналат

Режеп Тайып Эрдоган менен Илхам Алиев (Шушада кол коюу аземи) Тарыхта маани-маңызы аларга кол коюлган күн менен эле чектелбеген документтер бар. Убакыттын өтүшү менен ал документтердин саясий салмагы айкын болуп, мамлекеттердин келечектеги өнүгүү багыттарына кандай таасир этери ачыкка чыгат 2021-жылдын 15-июнунда Шушада кол коюлган Шуша декларациясы да ошондой документтердин бири Шуша декларациясын Азербайжан менен Түркиянын ортосунда гана кол коюлган кийинки саясий документ катары баалоо туура эмес. Бул документ эки боордош элдин кылымдар бою калыптанган биримдигинин, алардын жалпы тарыхынын жана жалпы келечекке көз карашынын саясий көрүнүшү болуп саналат. Шушада декларацияга кол коюунун езгече символикалык мааниси бар Көп жылдар бою оккупацияда болуп, Азербайжан армиясынын эрдигинин натыйжасында бошотулган Шуша шаары ал күнү маданий борбор катары гана эмес, жаңы геосаясий реалдуулуктарды жар салган борбор катары да тарыхта калды Бүгүнкү күндө аймакта болуп жаткан процесстерге көз чаптырсак, Шуша декларациясынын канчалык алысты көрө билгендик менен даярдалганын көрүүгө болот Документ Азербайжан менен Түркиянын ортосундагы мамилелерди сапаттык жактан жаңы баскычка көтөрүп, союздаштык деңгээлине көтөрдү. Чынында бул мамилелер формалдуу болбосо да ар дайым болуп келген. Бирок, Шуша декларациясы ал мамилелерди дагы бекем укуктук жана саясий негиз менен камсыз кылды. Декларациянын көңүл бурчу жактарынын бири – анда аскердик жана саясий маселелер гана камтылбайт. Бул жерде экономикалык кызматташтыктан энергетикалык коопсуздукка, транспорттук долбоорлордон билим берүү жана маданий байланыштарга чейин кеңири багыттар чагылдырылган. Бул Азербайжан менен Түркиянын келечекти чогуу курууга чечкиндүү экенин көрсөтүп турат. Өзгөчө транспорт жана логистика тармагында кызматташуунун келечеги чоң мааниге ээ. Зангезур коридорунун ачылышы боюнча иштер бир гана аймактык долбоор эмес, Европа менен Азияны бириктире турган маанилүү геосаясий жана геоэкономикалык долбоор катары каралууда. Бул долбоорлор ишке ашкан сайын Азербайжандын транзиттик мүмкүнчүлүктөрү кеңейип, ошол эле учурда түрк дүйнөсүнүн ичиндеги карым-катнаштар дагы бекемделет Шуша декларациясынын дагы бир маанилүү аспектиси аймактык коопсуздук архитектурасына байланыштуу. Жаңы дүйнөлүк тартип калыптанып жаткан азыркы заманда коопсуздук жана коргонуу жаатындагы ишенимдүү өнөктөштүк чоң мааниге ээ Буга байланыштуу Азербайжан менен Түркиянын ортосундагы аскердик кызматташтыктын мындан ары да тереңдетилиши аймактагы туруктуулукту сактоого кызмат кылган маанилүү факторлордун бири болуп саналат. Декларация ошондой эле эл аралык коомчулукка ачык билдирүү болуп саналат. Бул билдирүүнүн маңызы Азербайжан менен Түркиянын улуттук кызыкчылыктарын биргелешип коргоого жана аймакта тынчтык жана коопсуздукту камсыздоого салым кошууга чечкиндүү экендигинде. Бүгүнкү күндө эки өлкөнүн эл аралык платформаларда көрсөткөн тилектештиги ошол саясий багыттын уландысы болуп саналат 2021-жылдын 15-июнунда Шушада кол коюлган кол өз жыйынтыгын берип жатат. Азербайжан-Түркия карым-катнаштары жылдан жылга чыңдалып, жаңы долбоорлор ишке ашырылып, кызматташтыктын алкагы кеңейүүдө. Ар тараптуу түрк-азербайжан кызматташтыгы түрк дүйнөсүнүн башка өлкөлөрү үчүн тартуу борборуна айланууда Мунун баары Шуша декларациясы бир күндүк иш-чара эмес, көп жылдар бою аймактын саясий жана экономикалык өнүгүүсүнө таасир эте турган стратегиялык жол картасы экенин көрсөтүп турат. Бул жол картасынын күн өткөн сайын ишке ашырылышы Азербайжан менен Түркиянын ортосунда кол коюлган Шуша декларациясынын тарыхый байланыштарды ырастоо гана эмес, орток келечекти курууга болгон күчтүү саясий эрктин да бир билдирүүсү экенин дагы бир жолу тастыктайт Жогорку Кеңештин депутаты