Түрк интеграциясы аракетте: Эрдогандын Казакстанга сапары экономикалык алакалардын тереңдешинин шартында

БАКУ, Азербайжан, 13-май. Президент Режеп Тайып Эрдогандын Казакстанга 13-14-майга белгиленген мамлекеттик сапары Казакстан менен Түркиянын ортосундагы экономикалык жана саясий кызматташтыктын тереңдешинин фонунда өтөт. Эки өлкө логистика, энергетика, технология жана айыл чарбасы сыяктуу бир нече секторлор боюнча кызматташууну кеңейтүүдө. Бул процесс түрк интеграциясынын өнүгүшү жана Ортоңку коридордун аймактык соодадагы маанисинин жогорулашы менен дагы бекемделет Президент Эрдогандын сапары Түркиянын вице-президенти Жевдет Йылмаздын катышуусунда Астанада өткөн Соода-экономикалык кызматташтык боюнча өкмөттөр аралык комиссиянын жыйынынан кийин жакындан уланууда. Бул жолугушууда эки тарап тең инвестициялык кызматташтыкты кеңейтүү жана Кытай менен Европаны Борбор Азия, Каспий деңизи, Түштүк Кавказ жана Түркия аркылуу байланыштырган Ортоңку коридорду мындан ары өнүктүрүү боюнча пландарын дагы бир жолу ырасташты. Акыркы жети жылда коридор боюнча жүк ташуу беш эсеге өстү, ал эми жеткирүү мөөнөтү 13 күнгө чейин кыскарды Транспорт эки тараптуу күн тартибинин негизги компоненти бойдон калууда. Казакстан менен Түркиянын ортосундагы темир жол жүк ташуу 2025-жылы 35% өсүп, 6,4 миллион тоннага жетти, ал эми Транскаспий эл аралык транспорт жолу боюнча жүк ташуу көлөмү 4 миллион тоннадан ашты Бул транспорттук каттамдардын маанилүүлүгү евразиялык логистикалык чынжырлардагы кеңири өзгөрүүлөрдү жана салттуу транзиттик коридорлордон көз карандылыкты азайтуу боюнча региондук өлкөлөрдүн аракеттерин чагылдырат. Казакстан менен Түркия Орто коридорду узак мөөнөттүү инфраструктуралык долбоор катары карашат жана темир жолду модернизациялоо, порттордун кубаттуулугун кеңейтүү жана тариф саясатын координациялоо боюнча иш алып барууда Казак өкмөтүнүн маалыматы боюнча, Түркия Казакстандын беш ири соода өнөктөшүнүн катарына кирет. 2025-жылы эки тараптуу соода жүгүртүү 9%га өскөн, ал эми казакстандык продукциянын экспорту 17,7%га өсүп, 3,9 млрд долларга жеткен. Ошол эле учурда Астана кызматташтыкты кошумча наркты жогору секторлорго, анын ичинде металлургияга, фармацевтикага, айыл чарба азыктарын кайра иштетүүгө жана машина курууга которууга умтулууда. Өткөн жылы Казакстандын экономикасына түрк инвестициясы болжол менен 390 миллион долларды түзүп, акыркы жыйырма жылдагы жалпы агым 6 миллиард доллардан ашкан Энергетика кызматташуунун келечектүү багытын көрсөтүүнү улантууда. Казакстан Түркиянын аймагы аркылуу мунай экспорттоо үчүн Баку-Тбилиси-Жейхан куурун колдонот. Казакстан Республикасынын Энергетика министринин орун басары Санжар Жаркешовдун айтымында, эки тараптуу кызматташтыктын негизги багыты электр энергиясы долбоорлорун камтыйт. Белгилей кетсек, Түркиялык компаниянын катышуусунда Кызылорда облусунда кубаттуулугу 240 МВт болгон «Кызылорда» курама циклдик электр станциясы ишке ашырылууда. Учурда электр энергиясы боюнча кошумча долбоорлор деталдуу каралууда Нефть-химия енер жайын енуктуруу кызматташтыктын дагы бир орчундуу багытын тузет. Казакстан 15 миллиард долларлык мунай-химиялык долбоорлорду ишке ашырууну пландаштырууда жана түрк компанияларын бул демилгелерге катышууга чакырды Ошону менен бирге тараптар технология тармагында кызматташууну кеңейтүүдө. Май айында Алматыда түрк холдинги ARDVENTURE YATIRIM HOLDİNG A.Ş. жана Astana Hub венчурдук инвестициялар жана стартаптарды колдоо боюнча өнөктөштүк жөнүндө меморандумга кол коюшту. Макулдашуу биргелешкен тездетүү программаларын баштоону, тажрыйба алмашууну жана Борбордук Азияда жана MENA чөлкөмүндө технологиялык долбоорлорду илгерилетүүнү карайт Казакстан менен Түркиянын ортосундагы айыл чарба соодасы 2025-жылы 25 пайыздан ашык өсүп, болжол менен 360 миллион долларга жетти. Акыркы жылдары Казакстан менен Түркия айыл чарба өндүрүшүн жана кайра иштетүүнү, ошондой эле кондитердик азыктарды өндүрүүнү камтыган болжол менен 400 миллион долларлык 10го жакын долбоорду ишке ашырышты Казакстандын айыл чарба министринин орун басары Ермек Кенжеханулы тараптар жаңы демилгелерди талкуулоону улантып жатканын билдирди. Анын ичинде түркиялык компаниянын катышуусу менен кант заводун куруу боюнча сүйлөшүүлөр жүрүп жатат Эрдогандын сапарынан кийин бир нече эки тараптуу келишимдерге кол коюлушу күтүлүүдө. Астанадагы сүйлөшүүлөрдөн кийин түрк лидери 15-майда Түркстанда «Жасалма интеллект жана санариптик өнүгүү» темасына арналган Түрк мамлекеттери уюмунун бейформал саммитине катышат Белгилей кетсек, Эрдоган Казакстанга бир жылдан аз убакыт өткөндөн кийин келет Президент Касым-Жомарт Токаевдин 2025-жылдын июль айында Түркияга жасаган расмий сапарынын жыйынтыгында тараптар логистика, энергетика, санариптештирүү жана өнөр жай кызматташуусу боюнча 18 келишимге кол коюшкан. Ошондон бери Астана менен Анкара кызматташтыкты ырааттуу түрдө кеңейтип, басымды саясий декларациялардан инфраструктуралык жана инвестициялык долбоорлорду практикалык ишке ашырууга буруп келишет Жалпысынан Түркиянын президентинин Казакстанга сапары эки тараптуу мамилелердин жогорку деңгээлин гана эмес, бүткүл Евразия боюнча түрк интеграциясын бекемдөө боюнча кеңири процессти чагылдырат. Астана менен Анкара кызматташтыкты саясий чөйрөдөн практикалык чөйрөгө - транспорттук каттамдарды, энергетикалык долбоорлорду, өнөр жайлык кызматташтыкты жана технологиялык демилгелерди өнүктүрүү аркылуу өткөрүп жатышат. Сапардын жыйынтыгы биргелешкен долбоорлорго кошумча түрткү болуп, эки өлкөнүн стратегиялык өнөктөштүгүн мындан ары тереңдетет деп күтүлүүдө