Түрк биримдигинин Азербайжан үлгүсү: улуттук өзгөчөлүккө негизделген орток платформа - КОММЕНТАРИЙ

Азербайжан менен Түркиянын ортосундагы бардык тармактарды камтыган достук, бир туугандык жана кызматташтык форматы эл аралык мамилелер системасында стратегиялык союздаштыктын уникалдуу үлгүсү катары каралат. «Бир эл, эки мамлекет» принцибине негизделген бул мамилелер да өз ара ишенимдин жана прагматикалык өнөктөштүктүн үлгүсү катары иш алып барат Бул жагынан алганда, 15-майда Анкарада Азербайжандын Түркиядагы элчилиги тарабынан Эгемендүүлүк күнүнө карата уюштурулган иш-чара эки өлкөнүн ортосундагы тыгыз мамиленин бир көрүнүшү катары бааланышы керек. Бирок иш-чаранын мааниси муну менен эле бүтпөйт. Бул Азербайжандын түрк дүйнөсүндөгү интеграциялык процесстердеги лидерлик ролунун дагы бир ырастоосу болду Элчилик тарабынан уюштурулган иш-чарага катышуучулардын контингентинин кеңири географиялык жана этникалык ар түрдүүлүгү өзгөчө жагдайлардын бири болуп саналат. Салтанатта крым татарларынын, Дагестандагы түрк элдеринин, карачай-балкардын, черкестердин, ногой түрктөрүнүн жана сахалардын (якуттардын) көрүнүктүү өкүлдөрү, белгилүү коомдук жана саясий ишмерлер, илимий жана маданий элиталар, ошондой эле таасирдүү диаспора уюмдарынын жетекчилери эл аралык маанидеги кеңири курамда көрсөтүлүп жатат. Иш-чаранын катышуучулары ошондой эле Азербайжан өзүнүн Эгемендүүлүк күнүн гана белгилебестен, ошол эле учурда Евразия мейкиндигинде жашаган түрк жана башка боордош элдерди тартуунун руханий жана саясий борборуна айланганын көрсөтүшөт. Бул көрүнүш Азербайжандын аймактык деңгээлде ишке ашырып жаткан инклюзивдүү саясатынын жана тарыхый тамырларга негизделген тилектештик курсунун ачык мисалы Мындай форматта жүргүзүлүп жаткан байланыштар адамдарды жакындатууга, ишенимди бекемдөөгө гана кызмат кылбастан, өз ара кызматташуунун келечектеги келечеги үчүн жагымдуу аянтчаны түзөт. Ушуга байланыштуу аталган жолугушуулар Азербайжандын кеңири түрк географиясында ойногон бириктирүүчү ролун дагы бир жолу тастыктап, азыркы геосаясий шарттарда элдерибиздин жалпы баалуулуктардын айланасында консолидацияланышынын маанилүү фактору болуп калды. Коомдук ишмерлердин, илим менен маданияттын өкүлдөрүнүн баш кошушу бюрократиялык тоскоолдуктарды жеңип, өз ара ишенимге негизделген моралдык көпүрөнү түзөт. Мындай аянтчалар жалпы кызыкчылыктардын негизинде кызматташуу мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтип гана тим болбостон, адам факторун аймактык туруктуулуктун туруктуулугун камсыз кылуучу процесстердин борборуна алып келет Ошентип, Азербайжандын демилгеси менен түзүлгөн бул диалог чөйрөсү азыркы дипломатиянын эң прогрессивдүү тенденцияларына ылайык, келечектин концептуалдык өнөктөштүк моделин бүгүндөн баштап сынап жатат Иш-чаранын алкагында жасалган диалогдор, билдирүүлөр, пикир алмашуулар келечекте биргелешкен долбоорлорго жана башка демилгелерге реалдуу мүмкүнчүлүктөрдү түзүп, пайдубал катары кызмат кылат. Мындай байланыштар жалпы тамыры жана тарыхый мурастары бар ар турдуу элдердин ортосундагы байланыштардын жана дискуссиялардын системалуу мунезу учун зор мааниге ээ Жогоруда айтылгандай, иш-чарага түрк тилдүү мамлекеттердин өкүлдөрү гана эмес, башка боордош элдердин өкүлдөрү да катышты. Тарых бою сүргүнгө дуушар болгон Шимал Кавказ элдерине жана Крым татарларына өзгөчө көңүл буруу керек. Анткени, бүгүнкү күндө дүйнөдө болуп жаткан процесстердин, ааламдашуу процессинин, татаал геосаясий оош-кыйыштардын фонунда улуттук өзгөчөлүк, эне тил, тарыхый эстутум сыяктуу орчундуу маселелерди сактап калуу айрым элдер үчүн маданий маселеден жашоо күрөшүнө айланды. Белгиленген Шимал Кавказ элдери жана Крым татарлары үчүн тарых бою башынан өткөргөн сүргүн, ассимиляция жана демографиялык өзгөрүүлөрдүн кесепеттерин жоюу жана маданий мурастарды кийинки муундарга жеткирүү өтө маанилүү. Ушуга байланыштуу мындай курч маселелерди гуманитардык деңгээлде эл аралык күн тартибине алып чыгуу өтө маанилүү Эл аралык аянтчаларда дос жана боордош элдердин үнү болуу, алардын кеңири аудиторияга угулушун камсыз кылуу – эл аралык тилектештиктин эң жогорку формасы Азербайжандын Түркиядагы элчилиги өткөргөн иш-чара расмий Баку мамлекеттик кызыкчылыктарын камсыз кылуудан тышкары, чоң географиянын тарыхый эс тутумун жана моралдык бүтүндүгүн коргоону тышкы саясатында артыкчылыктуу багыт катары карай турганын көрсөттү Мындай форматтарда баарлашуу түрк элдеринин жана коомдорунун ортосунда системалуу жана максаттуу карым-катнаштарды түзүү, гуманитардык дипломатия жана стратегиялык байланыш жагынан да чоң мааниге ээ Бул катышуу, биринчи кезекте, жалпы тарыхый жана маданий байланыштарды жандандырууга, улуттук өзгөчөлүктү коргоого жана элдердин негизги маданий укуктарын эл аралык деңгээлде илгерилетүүгө кызмат кылат Түрк дүйнөсүндөгү көптөгөн демилгелерде жана кызматташтык долбоорлорунда локомотив ролун ойногон Азербайжандын ырааттуу жана системалуу мамилеси түрк дүйнөсүндөгү өлкөлөрдүн орток келечек жана бирдиктүү платформанын айланасында биримдиги үчүн чоң мааниге ээ Аларды колдонууда сайттагы материалдарга кайрылуу маанилүү. Веб-баракчаларда маалымат колдонулганда, гипершилтеме менен шилтеме милдеттүү болуп саналат