Польшанын Түштүк Кавказ саясаты: стратегиялык өнөктөштүктөн анти-азербайжандык багытка чейин - АНАЛИЗ

Акыркы жылдардагы эл аралык мамилелер системасындагы геосаясий өзгөрүүлөр Түштүк Кавказ аймагын улуу державалардын жана түрдүү саясий борборлордун көңүл чордонуна айлантты. Украинадагы согуш, Европанын энергетикалык коопсуздукка байланыштуу тынчсыздануусу, Чыгыш-Батыш транспорт коридорлорунун маанисинин артышы жана Азербайжан-Армения карым-катнаштарында жаңы этаптын башталышы аймактын стратегиялык салмагын дагы да арттырды. Мындай шарттарда Европа өлкөлөрүнүн Түштүк Кавказга болгон мамилесинде жаңы мамилелер калыптанууда Мына ушул контекстте Польшанын акыркы жылдарда аймакка болгон кызыгуусунун артышы көңүл бурууга арзыйт. Айрыкча Дональд Туск баштаган либералдык өкмөт бийликке келгенден кийин Варшаванын Түштүк Кавказ саясатында байкалган өзгөрүүлөр эксперттер тарабынан кеңири талкууга алынууда. Польша мурдагы жылдардагы тең салмактуу көрүнгөн позициясынан алыстап, аймакта жаңы саясий ролду алууга аракет кылууда. Бул процесс Азербайжанга каршы сын риторикасынын күчөшү, Армения менен мамилелердин тереңдеши, Польшанын маалымат каражаттарында азербайжанга каршы мазмундун көбөйүшү менен коштолууда Бул тенденциялар кокустук процесс катары эмес, Польшанын Түштүк Кавказ боюнча узак мөөнөттүү геосаясий стратегиясынын бир бөлүгү катары каралууда Түштүк Кавказ үчүн жаңы мелдеш Эл аралык мамилелердин азыркы системасында Түштүк Кавказ аймактык мааниге ээ болгон жер эмес. Аймак Европа менен Азияны байланыштырган транспорттук түйүнгө, энергетикалык жолдор өткөн стратегиялык аймакка, ошол эле учурда ар кандай геосаясий кызыкчылыктар кесилишкен борборго айланды Азербайжан ишке ашырган энергетика жана транспорт долбоорлору Европанын аймакка болгон кызыгуусун олуттуу түрдө арттырды. Айрыкча Түштүк газ коридору, Баку-Тбилиси-Жейхан мунай кууру, Баку-Тбилиси-Карс темир жолу жана Орто коридор долбоорлору Азербайжандын эл аралык маанисин күчөттү Бул реалдуулуктун фонунда кээ бир европалык мамлекеттер аймактагы активдүү позицияны карманууга аракет кылууда. Польша да ошол мамлекеттердин катарында. Варшава көптөн бери Чыгыш Европада жана постсоветтик мейкиндикте таасирин күчөтүүгө аракет кылып келет. Акыркы убактарда бул кызыгуу Түштүк Кавказга багыттала баштады Польша өзүн Евробиримдиктин Чыгыш саясатында алдыңкы актерлордун бири катары көрсөтүүгө аракет кылууда жана Түштүк Кавказ бул стратегиянын маанилүү элементтеринин бири TVP долбоорлору жана маалыматтык таасир саясаты Польшанын аймакка карата пландарынын эң жаркын мисалдарынын бири мамлекеттик TVP телеканалынын Грузия жана Армения үчүн атайын маалымат аянтчаларын түзүшү. "В.Т. Сакартвело Ньюс" жана "В.Т. Хаястан Ньюс" долбоорлору "орусиялык дезинформацияга каршы күрөш" жана "көз карандысыз журналистиканы өнүктүрүү" деген аталышта көрсөтүлөт. Бирок бул демилге жөн эле медиа долбоор эмес, кеңири саясий максатты көздөйт Маалыматтык согуштар заманбап саясаттын маанилүү куралына айланган учурда медиа аянтчаларды түзүү таасир этүү механизми катары каралууда. Буга байланыштуу ТВПнын Грузия менен Армениядагы ишмердүүлүгүн кеңейтүү да Польшанын аймактагы коомдук пикирге таасир этип, саясий позициясын бекемдөө аракети катары чечмеленүүдө Бул долбоорлор аркылуу Польша Батыштын регионалдык саясатын өз көз карашынан көрсөтүүгө жана аны белгилүү бир мааниде “Польша фильтринен” өткөрүүгө аракет кылат. Бул объективдүү маалыматтык саясат эмес, геосаясий кызыкчылыктарды ишке ашыруу болуп жаткандай Стратегиялык өнөктөштүктөн баш тартуу Азербайжан менен Польшанын ортосундагы мамилелер көп жылдар бою өз ара урматтоо жана кызматташтык принциптеринде курулган. Эки өлкө энергетикалык коопсуздук, экономикалык кызматташтык, европалык түзүмдөрдүн алкагында диалог жана эл аралык уюмдарда өз ара колдоо көрсөтүү жаатында ийгиликтүү кызматташуунун үлгүлөрүн көрсөтүштү Айрыкча Польшада консервативдүү саясий күчтөр бийликте турган мезгилде Азербайжан-Польша мамилелери стратегиялык өнөктөштүк деңгээлине көтөрүлдү. Өз ара сапарлар, энергетикалык долбоорлор жана саясий диалог бул кызматташтыктын негизги багыттары болду Бирок акыркы жылдары мамилелерде ар кандай тенденциялар байкалууда. Дональд Тусктун бийликке келиши менен Польшанын тышкы саясатында өзгөрүүлөр болду. Бул өзгөрүүлөр Азербайжан менен болгон мамиледе да чагылдырылган Варшаванын Евробиримдиктин алкагында Азербайжанга каршы катаал позициясы, айрым саясий чөйрөлөр менен медиа уюмдарынын азербайжанга каршы риторикасын күчөтүшү мурдагы стратегиялык өнөктөштүк чөйрөсүнүн алсыраганынан кабар берет. факторлор болуп саналат Польшанын Армения менен мамилелеринин акыркы мезгилде активдешүүсү өзгөчө көңүл бурууну талап кылган маселе. Варшава Ереван менен саясий, экономикалык жана аскердик-техникалык кызматташтыкты кеңейтүүгө аракет кылууда Дональд Туск менен Никол Пашиняндын ортосунда байкалган жакын мамиле бул процесстин символикалык көрсөткүчтөрүнүн бири. Тараптардын ортосунда өткөрүлгөн жолугушуулар, өз ара колдоо көрсөтүү декларациялары жана кызматташуу демилгелери Армения Польшанын аймактык саясатында өзгөчө орунду ээлей турганын көрсөтүп турат. Польша Арменияны Түштүк Кавказдагы европалык таасирдин негизги түркүктөрүнүн бирине айлантууну каалайт. Мындай мамиле аймактын геосаясий балансына таасирин тийгизет Көп жылдар бою Азербайжан эл аралык өнөктөштөрүн аймактагы тең салмактуу жана бейтарап позицияны карманууга үндөп келет. Анткени тараптардын бирине ачык колдоо көрсөтүү тынчтык жараянынын объективдүүлүгүнө доо кетириши мүмкүн Бул көз караштан алганда Польшанын Армения менен кызматташтыкты өнүктүрүүсү табигый деп эсептелгени менен, ал процесстин Азербайжан-Армения карым-катнаштарында тең салмактуулукту бузчу формада ишке ашырылышы тынчсыздандырган фактор болуп саналат «Дүрби дипломатия» жана саясий билдирүүлөр Азербайжан коомчулугунда кеңири резонанс жараткан окуялардын бири Польшанын мурдагы президенти Анджей Дуданын Армения-Азербайжан чек арасына жасаган иш сапары учурундагы жүрүм-туруму болду. Анджей Дуда дүрбү менен Азербайжан тарапты карап, бул сүрөттөрдү массалык маалымат каражаттарында кеңири жайылтууда. Бул кадам Азербайжан тарабынан кескин нааразылык менен кабыл алынды. Расмий Баку бул кадамды достукка жатпаган ишарат жана саясий билдирүү катары баалады Эл аралык мамилелерде символикалык кадамдар өзгөчө мааниге ээ экендиги белгилүү. Кээде сүрөт же жаңсоо узак дипломатиялык билдирүүлөргө караганда күчтүүрөөк кабарды берет. Ошондуктан ал окуя Азербайжан-Польша мамилелеринде кошумча чыңалууну жараткан факторлордун бири катары эсте калды Польшанын маалымат каражаттарында Азербайжанга каршы риторика Акыркы убактарда Польшанын кээ бир медиа уюмдарында Азербайжанга каршы сын материалдардын көбөйүшү да байкаларлык тенденция болуп саналат. Азербайжан тууралуу терс мазмундагы макалалар “Gazeta Wyborcza” жана башка медиа платформаларда, айрыкча либералдык багыттагы басылмалардын арасында такай жарыяланып турат. Бул материалдарда адам укуктары, демократия жана саясий башкарууга байланыштуу айыптоолор алдыңкы планга чыгарылат Ошол беренелердин көбүндө тең салмактуулук принциби корголбой, Азербайжандын позициясы тийиштүү деңгээлде чагылдырылган эмес. Натыйжада окурманда бир жактуу кабылдоо калыптанат Бул Польшанын ички көйгөйлөрүнөн (антисемитизм, мигранттарга зордук-зомбулук, украиналыктарды эксплуатациялоо) алагды кылуунун классикалык жолу. Польшанын маалымат каражаттары Азербайжанды сындап, аймакта антитүрк, азербайжандык маанайды жаратууга аракет кылууда Мигранттар менен байланышкан көйгөйлөр, антисемитизмдин учурлары, эмгек рыногундагы чет элдик жумушчулардын укуктары боюнча талаш-тартыштар жана башка социалдык маселелер Польша коомунун алдында турган олуттуу көйгөйлөр. Ушуга байланыштуу Азербайжанды сындоо да ички көйгөйлөрдөн көңүлдү алагды кылуу үчүн колдонулган саясий жана маалымат каражаттарынын бири болуп калат Европа үчүн маанилүү өнөктөш фактор Бардык саясий талаш-тартыштарга карабастан, Азербайжан Европа үчүн стратегиялык маанилүү өнөктөш бойдон калууда. Өзгөчө энергетикалык коопсуздук жаатында Азербайжандын ролу акыркы жылдары өстү Азербайжан Европа Биримдиги өлкөлөрүнүн энергия булактарын диверсификациялоо саясатында маанилүү орунду ээлейт. Мындан тышкары, Европа менен Азиянын ортосундагы соода мамилелерин кеңейтүү жагынан Ортоңку коридорду өнүктүрүү өзгөчө мааниге ээ Бул реалдуулуктун фонунда Азербайжан менен саясий мотивдер менен мамилени чыңдоо Польшанын да, жалпысынан Евробиримдиктин да узак мөөнөттүү кызыкчылыгына кызмат кылбайт Польшанын Түштүк Кавказ саясатында байкалган өзгөрүүлөр аймактын геосаясий ландшафтында жаңы тенденциялардын калыптангандыгын көрсөтүп турат. Маалыматтык долбоорлор, Армения менен жакындашуу, кээ бир саясий ишараттар жана медиа риторикасы Варшаванын аймактагы активдүү роль ойногусу келгенин көрсөтүп турат Бирок Түштүк Кавказ татаал жана сезимтал аймак. Бул жерде салмактуу жана объективдүү саясат аркылуу гана узак мөөнөттүү ийгиликке жетишүүгө болот. Белгилей кетсек, Азербайжан региондун негизги актерлорунун бири, Европанын энергетикалык коопсуздугунун маанилүү өнөктөшү жана эл аралык транспорттук долбоорлордун алдыңкы катышуучусу Эгер Польша чындап эле Түштүк Кавказдагы таасирин күчөтүүнү көздөсө, муну бир жактуу мамиле жана азербайжанга каршы риторика менен эмес, бүтүндөй регионалдык актерлор менен тец укуктуу кызматташуу принцибинин негизинде ишке ашырылууга тийиш. Антпесе, акыркы жылдары пайда болгон чыңалуу тереңдеп, бир кезде стратегиялык өнөктөштүктүн үлгүсү катары саналган Азербайжан-Польша мамилелерине узак мөөнөттүү терс таасирин тийгизиши мүмкүн