Полигондорду сорттоочу жана кайра иштетүүчү заводдор менен алмаштыруу зарыл – Мажилисман

Депутаттын айтымында, таштанды маселесин чечүү калктын экологиялык маданиятын калыптандыруудан жана жаштар арасында экологиялык билимди өнүктүрүүдөн башталышы керек — Экологиялык кодексти концептуалдык жактан өзгөртүп, “полигон” деген сөздү алып салышыбыз керек. Бизде таштандыларды толук иргеп, кайра иштете турган сорттоочу жана кайра иштетүүчү заводдор болушу керек”, - дейт Эдил Жаңбыршин Ал белгилегендей, Казакстанда таштандылардын ар кандай түрлөрүн аралаштыруу негизги көйгөйлөрдүн бири бойдон калууда. Ошентип, Астанадагы тиричилик калдыктарынын 46%га жакынын тамак-аш түзөт, ал көбүнчө таштандынын жалпы агымына айланат, бул андан ары кайра иштетүүнү кыйла татаалдантат. Депутат таштандыларды натыйжалуу башкаруу боюнча Норвегиянын тажрыйбасын мисал келтирди. Анын айтымында, бул өлкөдө таштандынын 98%га жакыны сорттолсо, калган 2%ы кайра иштетүүгө болбой турган калдыктардан турат. Тамак-аш калдыктары өзүнчө чогултулуп, биогаз жана жер семирткичтерди өндүрүү үчүн колдонулат, ал эми башка материалдар кайра иштетилип, кайра колдонулат — Мен норвегиялык кесиптештеримден бул натыйжага жетишуу учун канча убакыт керек экендигин сурадым. Алар 40 жылдай деп жооп беришти. Экологиялык маданият бала бакчадан калыптанып, үй шартында таштандыларды иргеп алуу жашоонун нормасына айланган», - деди депутат Ал дагы бир мисал катары Кытайдын тажрыйбасын келтирди, бул жерде таштандыларды кайра иштетүүчү заводдордо электр энергиясын өндүрүү үчүн колдонулат — Чанша жана Ханчжоу шаарларында таштандыларды өрттөөчү заводдор бар. Анда күнүнө 10 миң тоннага жакын таштанды кайра иштетилсе, анын 9 миң тоннасы катуу тиричилик калдыктары. Натыйжада 220 МВт электр энергиясы өндүрүлөт. Ошол эле учурда уулуу заттардын эмиссиясы дээрлик жок: таштандылар 1000 градустан жогору температурада күйгүзүлөт, тазалоо системасы заманбап катализаторлор менен жабдылган», - деп белгиледи ал Ошол эле учурда Эдил Жаңбыршин мындай технологияларды Казакстанда киргизүү жетиштүү көлөмдөгү калдыктар пайда болгон бир нече шаарларда жана агломерацияларда мүмкүн экенин белгиледи. Анын пикиринде, бүгүнкү күндө мамлекеттин негизги милдеттеринин бири бизнес үчүн заманбап кайра иштетүү технологияларын киргизүүнү экономикалык жактан жагымдуу кыла турган мыйзамдык шарттарды түзүү болуп саналат «Биздин милдет – бизнес үчүн мындай технологияларды колдонуу пайдалуу болушу үчүн мыйзамдык базаны даярдоо», - деп баса белгиледи Эдил Жаңбыршин Казакстанда жарандарга таштандыларды чогултуу жана кайра иштетүү үчүн төлөмдөрдү алууга мүмкүндүк берген EcoQolday санарип системасы иштеп жатканы мурда маалымдалган. Ошондой эле Астанада ReStart экологиялык долбоорунун онунчу юбилейлик сезонунун жыйынтыгы чыгарылды. 2026-жылы долбоор өлкө боюнча 23 университетти жана 220 миңден ашык студентти бириктирген