Макрондун Ереванга сапары: Пашинянга шайлоо алдындагы стратегиялык колдоо билдирүүсү - КОММЕНТАРИЙ

4-майда Армениянын борбору Ереван шаарында Европа саясий биримдигинин 8-саммити өттү. Бул иш-чарага Евробиримдиктин бир катар мамлекет башчыларынын, өзгөчө Франциянын президенти Эммануэль Макрондун катышуусу дипломатиялык гана эмес, бир катар билдирүүлөрдү камтыган иш-чара болуп саналат. Бул катышуу чындыгында акыркы жылдары көбүрөөк байкалган Пашинян өкмөтүнүн европачыл тышкы саясат курсуна Батыштын колдоосун көрсөтөт Арменияда 7-июнда боло турган парламенттик шайлоого бир ай калганда мындай колдоо башкаруучу команда үчүн аба менен суудай маанилүү. Мындай сапарды Никол Пашиняндын бийлигине кыйыр саясий колдоо катары окуса болот. Бул эл аралык легитимдүүлүктүн билдирүүсүн гана бербестен, ички аудиторияга “Пашиняндын артында Батыш турат” деген сигналды да түзөт. Айрыкча Армения менен Франциянын акыркы жакындашуусунун фонунда Макрондун Ереванга сапары да «Армения жалгыз эмес» деген кабарды берип жатат. Бул кадам, баарынан мурда, Армениянын Батышка интеграцияланышын ачык жана демонстративдик колдоонун туюндурмасы катары. Ошол эле учурда Франциянын жана жалпысынан Европанын Орусиянын аймактагы таасири алсырап турган маалда Түштүк Кавказда активдүүрөөк роль ойноо ниетин ачык көрсөтүп турат. Ошол эле учурда бул чара Армениянын тышкы саясатынын багытындагы олуттуу өзгөрүүлөрдү көрсөтүп турат. Пашиняндын өкмөтү барган сайын Орусиядан алыстап баратат, экинчи жагынан Европа структуралары менен тыгыз интеграция жана жакындашуу ниетин көрсөтүүдө Француз лидеринин Пашинян менен болгон ачык сүрөттөрү, Ереван көчөлөрүндө эртең мененки чуркоо, Гюмриге барышы, Николдун аэропортко чейин узатуусу жана учактын өтүүчү өтмөгүндө өбүшүүсү – бул жөн гана дипломатиялык ишарат эмес. Бул сапар, билдирүүлөр, декларациялар, кол коюлган стратегиялык өнөктөштүк документи чындыгында чөлкөмгө жана бир катар өлкөлөргө түрдүү билдирүүлөр катары окуш керек Биринчиден, Макрондун сапары жана билдирүүлөрү ички жана тышкы аудиторияга (өзгөчө Россияга) «Армения эл аралык колдоого ээ жана бул колдоонун негизи Франция баш болгон Батышта» деген билдирүү. Бул дагы Пашинян үчүн ички легитимдүүлүккө ээ боло турган билдирүү. Пашинян ички аудиторияга, өзгөчө аны коопсуздук маселелери боюнча айыптаган оппозициялык канатка Европа менен интенсивдүү байланыштар, сапарлар жана макулдашуулар менен Ереван Батыш сыяктуу жаңы геосаясий негизге ээ болгонун жана жалгыз эмес экенин көрсөтүүдө. Бул аргумент аркылуу өкмөт ички аудиторияга өлкө Пашиняндын убагында алсырабай, жөн гана багытын өзгөртүп, өнөктөштүктүн кеңири жана альтернативалуу аянтчаларына мүмкүнчүлүк алганы тууралуу сигнал берет. Ошол эле учурда шайлоо алдында коомдук пикирге таасир берүү менен Пашинян өкмөтү өзүн эл аралык деңгээлде кабыл алынган жана колдоого алынган саясий күч катары көрсөтүүгө аракет кылууда. Натыйжада «Батыш түркүгү» диссертациясы түзүлүп, тышкы саясатта багыт катары да, ички саясий күрөштө да эффективдүү коммуникация куралы катары колдонулат Биз жогоруда белгилегендей, Армения көп жылдар бою Кремлдин моюнтуругунда болуп, Москва өлкөнүн негизги тышкы таянычы катары эсептелген. Армениянын ички жана тышкы саясатында Россия ар дайым чечүүчү ролду ойноп келген. Бирок Пашинян бийликке келгенден кийин Батышка ыктап, өзгөрүү болуп, жыл өткөн сайын ачыкка чыга баштады. Париж менен Брюссел буга чейин эле альтернатива катары чыга баштады. Бул контекстте Макрондун сапары символикалык мааниге ээ. Бул сапар шайлоочулардын жана саясий элиталардын аудиториясына Армениянын азыркы өкмөтү Москванын саясий орбитасына гана көз каранды болбой, ошол эле учурда Европанын саясий платформаларында орун алууга аракет кылып жатканын ачык көрсөтүп турат. Башкача айтканда, Пашинян Арменияны бир уюлдук көз карандылыктан чыгарып, көп полярдуу жана тең салмактуу тышкы саясатты орнотууга аракет кылууда Белгилей кетсек, Макрондун сапары оппозицияга да билдирүү. Франция шайлоого тикелей кийлигишпесе да, саясий символикасы абдан күчтүү. Эки мамлекет башчыларынын ортосунда кол коюлган стратегиялык өнөктөштүк документи жана жогорку деңгээлдеги билдирүүлөр оппозицияга түз билдирүү болуп саналат, Батыш азыркы статус-квону өзгөртүүгө кызыкдар эмес жана азыркы саясий курсту улантууга кызыкдар. Мындай колдоо жана билдирүү оппозицияны кыйындатат. Анткени шайлоодо коомчулуктун ички колдоосуна эле эмес, сырткы актерлорго да таянуу, алардан колдоо үмүт кылуу маселеси тарыхта калды. Натыйжада, Армениянын ичинде Франция сыяктуу актерлордун жогорку деңгээлдеги дипломатиялык ишмердүүлүгү саясатындагы тең салмактуулукту түздөн-түз өзгөртпөгөнү менен, саясий билдирүүлөрдүн деңгээлинде «радиалдык өзгөрүүлөргө этият мамиле кылуу» сигналын жаратуучу маанилүү фактор катары иштейт. Париж Никол Пашиняндын өкмөтүн гана колдобостон, ошол эле учурда шайлоодон кийин кандай саясий күч түзүлбөсүн, Армениянын тышкы саясий архитектурасынын негизги батыш актерлорунун бири бойдон калуу ниетин ачык көрсөтүп жатат Француз лидеринин Арменияга сапары учурунда Никол Пашинян менен Гюмриге барышы да өзгөчө мааниге ээ. Биринчиден, Гюмриде Орусиянын аскерий базасы бар, экинчиден, 2025-жылы март айында бул шаарда өткөн жергиликтүү өз алдынча башкаруу органына шайлоодо бийликтеги партия оппозицияга утулуп калган.Ошондуктан эки мамлекет башчынын Гюмриге сапары өтө символикалуу жана олуттуу билдирүүнү камтыйт. Биринчиден, жогоруда белгилегендей, Армениянын экинчи чоң шаарында Орусиянын 102-базасынын болушунун фонунда Макрондун сапары «биз бул жердебиз» деген кабарды берип, аймактагы күчтөрдүн тең салмактуулугу тууралуу саясий сигнал болуп саналат. Француз лидери Москвага Армениянын коопсуздук архитектурасы мындан ары Москва менен гана чектелбейт деген билдирүү жөнөтөт. Батыш актерлору бул мейкиндикте активдештирип жатканын айтышууда Экинчи жагынан, акыркы жергиликтүү шайлоодо Пашиняндын бул жерде олуттуу электоратын жоготуусу жана шаарда жалпысынан оппозициячыл, ошол эле учурда орусиячыл коомдук пикирдин болушу Гюмрини Армениянын ички саясий картасында сезимтал жана символикалык жактан маанилүү орунга айландырууда. Ушундан улам Макрондун сапары Пашинянга кыйыр саясий колдоо катары каралууда. Башкача айтканда, Франция менен Батыш Пашинянды Ереванда эле эмес, Орусиянын таасири жана таасири күчтүү аймактарда да колдойт Соңунда Макрондун Ереванга сапары жана айтылган билдирүүлөр Армениянын Азербайжан менен тынчтык жараянынын ички легитимдүүлүккө ээ болушу үчүн маанилүү кадам катары каралып жатканын белгилей кетели. Айрыкча шайлоонун алдында Никол Пашинян үчүн тынчтык күн тартиби ички саясаттын эң сезимтал багыты. Оппозиция тынчтыкты компромисс жана алсыздык катары көрсөтүүгө аракет кылып, бул процессте реваншизмге үндөп жатат. Бирок Макрон менен Евробиримдиктин лидерлеринин иш сапары жана Батыштын саясий борборлорунун билдирүүлөрү тынчтык эки тараптуу гана келишим эмес, аймактык стабилдүүлүк, интеграция, достук жана коңшулук мамилелер экенин жана буга олуттуу эл аралык колдоолор бар экенин көрсөтүүдө. Бул Пашиняндын бийлигине ички кошумча аргумент берет. Башкача айтканда, Азербайжан менен тынчтык орнотуу багытында жасалган кадамдар алсыздык же саясий чегинүү эмес, тескерисинче, эл аралык колдоого ээ болгон реалдуу жана прагматикалык мамлекеттик саясат Жыйынтыктап айтканда, Франциянын президенти Эммануэль Макрондун Ереванга сапары шайлоо алдында Никол Пашинянды колдоо катары кабыл алынганын айта алабыз. Париж Пашинянга ачык жана түз колдоо көрсөтпөгөнү менен ага стратегиялык легитимдүүлүктү берет. Ал ошондой эле алдыдагы парламенттик шайлоонун алдында Никол Пашиняндын өкмөтү үчүн ички легитимдүүлүк жана Орусиянын кысымына каршы эл аралык “коопсуздук кол чатыры” катары кызмат кылат. Жыйынтыктап айтканда, бул дипломатиялык маневрлер Армениянын Азербайжан менен тынчтык жараянын алсыздык катары эмес, Батышка интеграция жана суверендүүлүктү калыбына келтирүү жолу катары көрсөтүүгө кызмат кылат Аларды колдонууда сайттагы материалдарга кайрылуу маанилүү. Веб-баракчаларда маалымат колдонулганда, гипершилтеме менен шилтеме милдеттүү болуп саналат