Кытай кантип Россиянын экономикасынын “кожоюну” болуп калды? | T24

DW Кытайдын кантип орус экономикасынын жашоо тиричилигине айланганын, Кремлдин технология тармагында Пекинге болгон көз карандылыгын жана «дедолларизациянын» кантип «юанизацияга» айланганын изилдеп чыкты Пекиндин эл аралык саясий сахнадагы дипломатиялык трафиктин чоң кызыгуусун жаратышы Кытайдын дүйнөлүк саясаттагы салмагынын өсүп жатканын көрсөтүүдө Кытайдын төрагасы Си Цзиньпиндин АКШ президенти Дональд Трамптан кийин эле Орусиянын президенти Владимир Путинди кабыл алганы муну көрсөтүп турат Анын үстүнө Кытайдын Орусиянын экономикасын көзөмөлдөөгө келгени дагы сыр эмес Россиянын президенти Владимир Путин Кытай менен алака “утуп-утуп” принцибинде өнүгүп, “адилет кызматташууга” негизделгенин ырастады Бирок бул мамилелер бир жактуу боло баштады, айрыкча Орусиянын 2022-жылдын февраль айында Украинага басып кириши менен Кытайдын колун акырындап бекемдей баштады Өткөн жылы мунайдын баасынын төмөндөшүнөн улам эки тараптуу сооданын көлөмү азайганы менен, Москва Украинага толук масштабдуу басып киргенден бери орус товарларынын Кытайга экспорту дээрлик эки эсеге өстү 2024-жылы Орусия Кытайга болжол менен 129 миллиард долларлык товар экспорттогон. Мунун басымдуу бөлүгүн ири арзандатуу менен сатылган чийки мунай, көмүр жана жаратылыш газы түзгөн Энергетика жана таза аба изилдөө борборунун эсептөөлөрүнө караганда, Кытай Украинадагы согуш башталгандан бери Орусиядан 372 миллиард долларлык күйүүчү май сатып алган Бул Батыштын санкцияларынын бутасы болгон Москваны Украинадагы согушун улантуу жана армиясын каржылоо үчүн керектүү каржы булактарын камсыз кылды Өз кезегинде Кытайдын Орусияга экспорту дээрлик 116 миллиард долларга жетти. Кытай батыштык камсыздоочулардын орус рыногунан чыгуусунан пайда болгон боштукту Орусияга саткан машиналар, электрондук шаймандар жана унаалар менен толтурду Кытай Орусияга түз аскердик техниканы экспорттоодон баш тартканы менен, миллиарддаган долларлык кош максатта колдонулуучу товарларды, башкача айтканда жарандык да, аскерий максаттарда да колдонула турган товарларды берген. Бул Россияга коргонуу өнөр жайын сактап калууга мүмкүндүк берди Украинадагы согуш башталгандан кийин АКШ, Евробиримдик (ЕБ) жана Улуу Британия киргизген барган сайын катаал санкциялар Орусиянын Батыш технологияларына кирүүсүнө бөгөт койду Курал өндүрүү үчүн өтө маанилүү болгон жарым өткөргүчтөрдү, микроэлектрондук буюмдарды жана кош максатта колдонулуучу товарларды Орусияга экспорттоого тыюу салынышы Москваны Кытайга көз каранды кылып койду Bloomberg агенттигинин маалыматына караганда, 2024-жылы Кытай санкциялар менен жабылган Орусиянын технологиялык импортунун болжол менен 80 пайызын камсыздаган. Бул көрсөткүч 2025-жылы 90 пайызга жетет Орусия үчүн согушка чейинкиге салыштырмалуу ракеталарды жана учкучсуз учуучу аппараттарды чогултуу үчүн керектүү материалдарды алуу алда канча кыйын жана кымбат болуп калды Бул продукцияларды жеткирүү үчүн Москва үчүнчү өлкөлөр аркылуу татаал аткезчилик түйүндөрүн колдонуу аркылуу санкцияларды кыйгап өтүп, Украина согушка чейинкиге караганда 90 пайыздан ашык чыгымды төлөөгө аргасыз болгон Bloomberg маалымдагандай, Пекин ошондой эле Кремлге Жерди байкоо чалгындоо маалыматтарын, аскердик спутниктен тартылган сүрөттөрдү жана учкучсуз учак менен колдоо көрсөткөн Кытай технология тармагында колдоо көрсөтүү менен бирге Москвага курал-жарак өндүрүшүн улантууга жана ал тургай күчтөндүрүүгө шарт түздү, ошондой эле Орусиянын согуш экономикасынын үзгүлтүксүздүгүн камсыз кылган эң маанилүү ресурс берүүчү өлкөгө айланды Орусиянын Украинага чабуулу орус банктарынын SWIFT төлөм системасынан чыгарылышына жана Орусиянын Борбордук банкынын чет өлкөдөгү болжол менен 300 миллиард долларлык резервинин тоңдурулушуна алып келди Кремль долларга негизделген дүйнөлүк каржы системасынан четтетилгени менен, санкцияларга дуушар болгон орус уюмдары менен иштөө банктарды, жеке адамдарды жана мекемелерди экинчи даражадагы санкциялардын бутасына алуу коркунучуна алып келди Ошондон улам Москва менен Пекин “дедолларизация” процессин тездетип, башкача айтканда соодада АКШ долларынын ордуна өздөрүнүн улуттук валюталарын колдонууга өтүштү Орусиянын каржы министри Антон Силуановдун айтымында, өткөн жылдын соңуна карата эки өлкөнүн эки тараптуу соодасынын 99 пайыздан ашыгы рубль жана юань менен жүргүзүлгөн Дедолларизация БРИКСте да колдоого ээ болуп, БРИКСтин валютасын түзүү идеясы да күн тартибине киргизилген Бирок бул процесс Кытайдын акча бирдиги юаньдын алдыңкы планга чыккан «юанизация» деп мүнөздөлгөн процессти тутандырды жана бул жаңы көз карандылыктарды пайда кылды Маселен, Орусия маал-маалы менен юан тартыштыгына туш болот, карыз алуу чыгымдары көбөйөт, демек Москва суйлешуулерде Пекиндин артыкчылыгын кабыл алууга аргасыз болду Юандын кеңири колдонулушу да Пекиндин дүйнөлүк экономикалык таасирин күчөтөт Юанда активдери бар же карыз алган өлкөлөр азыр Кытайдын экономикасына жана саясатына көбүрөөк көз каранды болуп калышты Көптөгөн жогорку даражалуу орусиялык жана кытайлык эксперттер Бээжиндин Москвага болгон таасири жакынкы жылдары дагы өсө турганын айтышууда Кытай-Орусия кеңейтилген куур долбоорлорундагы жылыш Москванын экспорттук кирешелерин арттырып, Кытайдын энергетикалык коопсуздугун бекемдей турган кадам катары каралууда АКШнын Израилге жана Иранга жасаган чабуулу Кытайды энергия менен камсыздоодо олуттуу кыйынчылыктарга туш болду. Тайванга байланыштуу Кытай менен АКШнын ортосундагы мүмкүн болгон чыңалуу Пекиндин энергетикалык коопсуздук тармагында чоң кыйынчылыктарга дуушар болушуна алып келиши мүмкүн Substack сайтында жарыяланган макаласында Атлантика кеңешинин улук эксперти Жозеф Вебстер Кытайдын Тайванга кол салуу коркунучу Батыштын Пекинге каршы санкцияларды киргизүүсүнө алып келерин жана АКШ деңиз блокадасы аркылуу Кытайдын мунай импортун да үзгүлтүккө учуратышы мүмкүн экенин белгилеген Ушундан улам Вебстер Орусиянын Кытайга карай энергия куурунун кубаттуулугун жогорулатуу Кытайдын колун бекемдей турганын баса белгиледи. "Бул Тайванга байланыштуу өзгөчө кырдаал сценарийинде Пекиндин мунай коопсуздугун бир топ жогорулатат" дейт ал Cookie файлдары веб-сайттан жөнөтүлгөн жана колдонуучунун веб-браузери тарабынан колдонуучунун компьютеринде колдонуучу карап жаткан учурда сакталган майда маалыматтар. Сиздин браузериңиз ар бир билдирүүнү куки деп аталган кичинекей файлда сактайт. Серверден башка баракты сураганыңызда, браузериңиз кукиди кайра серверге жөнөтөт. Cookie файлдары веб-сайттар үчүн маалыматты эстеп калуу же колдонуучунун серептөө аракетин жаздыруу үчүн ишенимдүү механизм болуу үчүн иштелип чыккан Бул cookie файлдары веб-сайттын иштеши үчүн абдан маанилүү жана биздин системаларда өчүрүлбөйт. Булар көбүнчө транзакцияларыңызды гана иштетүү үчүн орнотулган. Бул процесстер сиздин купуялык тандоолоруңузду коюу, кирүү же форманы толтуруу сыяктуу кызмат сурооңузду камтыйт. Сиз браузериңизди бул кукилерди бөгөттөп же эскерте тургандай кылып коюңуз, бирок сайттын кээ бир бөлүктөрү иштебей калышы мүмкүн Бул cookie файлдары бизге сайтка киргендердин санын жана трафик булактарын эсептөөгө мүмкүндүк берет, ошондо биз сайтыбыздын иштешин өлчөй жана жакшырта алабыз. Алар бизге кайсы барактардын эң көп жана эң аз киргенин жана коноктордун сайтты кантип чабыттарын билүүгө жардам берет. Бул кукилер тарабынан чогултулган бардык маалыматтар топтолгон жана анонимдүү болуп саналат. Эгер сиз бул cookie файлдарына уруксат бербесеңиз, биздин сайтка киргениңизде биз билбейбиз Бул кукилер бизге видеолор жана жандуу баарлашуу сыяктуу өркүндөтүлгөн функцияларды жана жекелештирүүнү сунуштайт. Булар биз тарабынан же кызматтарын биз баракчаларыбызда колдонгон үчүнчү тараптын провайдерлери тарабынан коюлушу мүмкүн. Бул кукилерге уруксат бербесеңиз, бул функциялардын баары же кээ бирлери туура иштебей калышы мүмкүн Бул cookie файлдары биздин жарнамалык өнөктөштөр тарабынан биздин сайтта орнотулган. Булар тиешелүү компаниялар тарабынан сиздин кызыкчылыктардын профилин түзүү жана башка сайттарда тиешелүү жарнамаларды көрсөтүү үчүн колдонулушу мүмкүн. Алар сиздин браузериңизди жана түзмөгүңүздү уникалдуу аныктоо менен иштешет. Эгер бул кукилерге уруксат бербесеңиз, биз сизге ар кандай сайттарда жекелештирилген жарнама тажрыйбасын сунуштай албайбыз Эскертүү: Жарнамалар куки саясатына карабастан көрсөтүлөт Бул cookie файлдары биздин мазмунду досторуңуз жана тармагыңыз менен бөлүшүүгө мүмкүнчүлүк берүү үчүн биздин сайтка орнотулган ар кандай социалдык медиа кызматтары тарабынан орнотулган. Алар ошондой эле сиз башка сайттарды колдонуп жатканда сиздин браузериңизге көз салып, кызыгуу профилиңизди түзө алышат. Бул сиз кирген башка сайттарда көргөн мазмунга жана билдирүүлөргө таасирин тийгизиши мүмкүн. Бул кукилерге уруксат бербесеңиз, бул бөлүшүү куралдарын колдоно албай же көрө албай калышыңыз мүмкүн