Тайвандык Си Цзиньпиндин Трампка билдирүүсү: Маселе туура эмес чечилсе, эки өлкө кагылышып калышы мүмкүн

АКШнын президенти Дональд Трамптын Кытайга жасаган критикалык сапарынын алкагындагы сүйлөшүүлөрдө Тайвань маселеси негизги темалардын бири болду Кытайдын мамлекеттик маалымат каражаттары кабарлагандай, Кытайдын төрагасы Си Цзиньпин Трамп менен жолугушуусунда Кытай-АКШ карым-катнашындагы эң сезимтал маселе Тайвань маселесине басым жасады. Си Цзиньпин: «Тайван маселеси Кытай-АКШ карым-катнашындагы эң маанилүү маселе Си ошондой эле Вашингтон администрациясына укмуштуудай эскертүү берип, "Эгер туура эмес каралса, эки өлкө бетме-бет келиши мүмкүн, жадакалса кагылышуу болушу мүмкүн. Бул бүтүндөй Кытай-АКШ мамилесин өтө кооптуу абалга алып келиши мүмкүн" деди Кытайды жакындан ээрчиген эксперттер Си Цзиньпин сүйлөшүү учурунда Тайванга курал сатууну токтотуу үчүн Трампка кысым көрсөтүшү мүмкүн деп баалашууда АКШ администрациясы 2025-жылдын декабрь айында Тайвань менен 11 миллиард долларлык курал келишимине кол койгонун жарыялады. Сөз болуп жаткан келишим Пекин администрациясынын катуу реакциясын жараткан Башка жагынан алганда, өткөн жума күнү АКШ сенаторлорунун эки партиялуу тобу президент Трампка кат жолдоп, Вашингтондон Тайванга ачык колдоосун улантуусун суранышты Катта Кытай менен болгон экономикалык сүйлөшүүлөргө көңүл бурулуп, «Сиз Бээжинге АКШнын Тайванга колдоосу сүйлөшүүнүн предмети эмес экенин ачык айта аласыз»,-деп айтылат Трамп мурунку билдирүүсүндө Си Цзиньпиндин Тайванды Кытайдын бир бөлүгү катары көргөнүн белгилеп, «эмне кыла турган болсо, ага көз каранды»,- деди Кытай Тайванды өзүнүн аймагы деп эсептейт жана аралды Пекиндин көзөмөлүнө өтө турган жикчил провинция катары карайт Бүгүнкү күндө эгемендүү мамлекеттин көптөгөн өзгөчөлүктөрүнө ээ болгон Тайвандын расмий статусу эл аралык аренада дагы эле талаштуу. Тайванды расмий тааныган өлкөлөрдүн саны 12 гана менен чектелген Бээжин өлкөлөр Кытай жана Тайвань менен бир эле убакта расмий дипломатиялык мамиле түзө албайт деп ырастоодо Кытайдан көз карандысыздыкты жактаган саясий түзүм учурда Тайванда бийликте турганда, негизги оппозициялык партия Пекин менен жакын мамилени колдойт Тайвань менен Кытайдын ортосундагы саясий бөлүнүүнүн пайдубалы 1949-жылы Кытайдагы жарандык согуштан кийин түптөлгөн. Мао Цзэдун жетектеген коммунисттик күчтөр согушта жеңишке жеткенден кийин Чан Кайши жана анын тарапкерлери Тайванга чегинген Тайвань көп жылдар бою Кытай Республикасынын администрациясынын борбору бойдон калды, ал эми Чан Кай Шек ал жерде сүргүндө болгон өкмөттү орнотту Тайванда убакыттын өтүшү менен демократиялаштыруу процесси күч алгандыктан, Пекин администрациясы Тайванга да “бир өлкө, эки система” моделин сунуштады. Бирок аралдын администрациясы бул моделди кабыл алган эмес Саясий кризистерге карабастан, эки тараптын ортосундагы экономикалык мамилелер жыл санап өсө берди. Тайвандын Кытайдагы инвестициясынын 1991-2021-жылдар аралыгында 193,5 миллиард долларга жеткени белгиленди