Гейдар Алиев жана Азербайжан билими: улуттук өнүгүүнүн стратегиялык тиреги

Азербайжандын мамлекеттүүлүгүнүн тарыхында мындай инсандар бар, алардын ишмердүүлүгү белгилүү бир мезгилди гана эмес, улуттук өнүгүүнүн бүтүндөй философиясын аныктайт. Улуттук лидер Гейдар Алиев да ошондой тарыхый инсандардын бири. Ал түзгөн мамлекеттүүлүк концепциясында билим өзгөчө орунду ээлеп, улуттук өнүгүүнүн негизги стратегиялык тиректеринин бири катары каралып келген. Улуу Жол башчынын билим берүү саясаты Азербайжандын интеллектуалдык потенциалын чыңдоого, улуттук кадрдык базаны калыптандырууга жана мамлекеттик көз карандысыздыкты чыңдоого маанилүү салым кошкон. Улуу жол башчы Гейдар Алиев билим берүүнүн коомдун турмушундагы ордун жогору баалап: “Билим – улуттун келечеги” деп айткан. Бул идея анын саясатынын негизги философиялык багыты болгон. Ал билим берүүнү билим берүү каражаты катары гана эмес, улуттук ой жүгүртүү, атуулдук жоопкерчилик, мамлекеттик аң-сезим калыптанган негизги тармак катары караган 20-кылымдын 70-80-жылдарында улуттук лидер Гейдар Алиевдин жетекчилиги астында Азербайжан ССРинде билим берүү тармагында масштабдуу реформалар ишке ашырылган. 1972-жылы кабыл алынган «Жаштар-ды жалпы орто билим берууге которууну аяктоо жана жалпы билим беруучу мектепти мындан ары енуктуруу женунде», ошондой эле 1973-жылы кабыл алынган «Айылдык жалпы билим беруучу мектептердин иш шарттарын мындан ары жакшыртуу женундегу» чечимдер республикада элге билим беруу системасын енуктурууде жацы этапты ачты. Бул чечимдерди турмушка ашыруунун натыйжасында мектептердин тар-магы кецейтилип, окуунун жеткиликтуулугу жогорулап, сапаттык керсеткучтер боюнча олуттуу жылыштарга жетишилди. Ал кезде мектеп курулушуна өзгөчө көңүл бурулган. 1970—1980-жылдарда республикада 683 миц окуучу окуй турган 1191 жацы мектеп имараты курулуп, пайдаланууга берилди. Бул көрсөткүч мурунку мезгилдерге салыштырмалуу эки эсе көп болду. Жалпы билим берүүчү мектептердин саны тездик менен көбөйүп, окуучулар контингенти кеңейип, билим берүү инфраструктурасын чыңдоо багытында маанилүү натыйжаларга жетишилди. 1978-жылдан бери окуучуларды окуу китептери менен акысыз камсыз кылуу билим беруу тармагында социалдык адилеттуулук принцибин колдонуунун маанилуу мисалы болуп калды. Кесиптик-техникалык билим берүүнү өнүктүрүү да Улуу жолбашчынын көңүл борборунда болгон. Анын демилгеси менен 1971-1975-жылдарга техникалык кесиптик билим берүүнү өнүктүрүү стратегиясы аныкталып, жаңы кесиптик окуу жайлары түзүлүп, миңдеген жаштарды квалификациялуу кадрлар катары даярдоого кеңири мүмкүнчүлүктөр түзүлдү. Бул саясат өлкөнүн өнөр жай жана экономикалык өнүгүүсү үчүн күчтүү кадр потенциалын түзүүгө кызмат кылды Аскердик тарбия жана патриоттук тарбия улуттук лидер Гейдар Алиев өзгөчө көңүл бурган багыттардын бири болгон. Улуттук офицерлерди даярдоодо анын демилгеси менен 1971-жылы түзүлгөн Жамшид Нахчыванский атындагы аскердик лицей чоң роль ойногон. Бул окуу жайы кийинки жылдарда Азербайжандын Куралдуу Кучтерунун тузулушуно зор салым кошту. Бүгүнкү күндө биздин армиянын катарларында кызмат өтөп жаткан көптөгөн кесипкөй офицерлер ошол окуу жайдын бүтүрүүчүлөрү болуп, Мекен үчүн болгон салгылашууларда баатырдыктын улуу үлгүлөрүн көрсөтүштү. Улуу жол башчынын билим берүү саясатынын маанилүү багыттарынын бири улуттук кадрдык потенциалды чыңдоо болгон. Совет бийлигинин жылдарында миңдеген азербайжандык жаштарды СССРдин абройлуу жогорку окуу жайларына жөнөтүү, инженердик, врачтык, юрист жана башка тармактар ​​боюнча жогорку квалификациялуу адистерди даярдоо Гейдар Алиевдин көрөгөч саясатынын натыйжасы болгон. Бул кадамдар Азербайжандын келечектеги көз карандысыздыгы үчүн күчтүү интеллектуалдык базаны түздү. Улуу жол башчы Гейдар Алиев мугалимдин эмгегин ар дайым жогору баалап келген. Анын «Мугалим коомдогу эң кадырлуу адам, анткени ал адамды калыптандырат» деген пикири бүгүнкү күндө да актуалдуу Улу Ондар мугалимди билим берүүчү инсан катары гана эмес, коомдун руханий архитектору катары да баалаган. 1998-жылы Азербайжан мугалимдеринин 11-съездинде айтылган ой-пикирлерде мугалимдик кесипке болгон мамилеси ачык айтылган: “Өмүрүн мугалимдикке арнаган адамдар – чындап эле жан аябаган, элине, улутуна берилген адамдар... Азербайжандын бүгүнкү илими, экономикасы, маданияты мугалимдердин күжүрмөн эмгегинин натыйжасы”. Эгемендүүлүк жылдарында Улуттук лидер Гейдар Алиевдин билим берүү саясаты системалуу жана стратегиялык мүнөзгө ээ болду. Жаңы билим берүү мыйзамдары калыптанды, жогорку жана орто окуу жайларын модернизациялоо багытында маанилүү кадамдар жасалды, эл аралык билим берүү байланыштары кеңейтилди. Азербайжандык жаштардын чет өлкөлөрдө билим алуу мүмкүнчүлүктөрүн жогорулатуу өлкөнүн дүйнөлүк илими анын мейкиндикке интеграцияланышына кызмат кылып, заманбап ой жүгүрткөн, кесипкөй кадрларды даярдоого негиз түздү Бүгүнкү күндө Улуу Жол башчы белгилеген стратегиялык багыт президент Ильхам Алиев тарабынан ийгиликтүү уланууда. Заманбап мектеп имараттарын куруу, аймактарда билим берүү инфраструктурасын жаңылоо, санариптик билим берүү мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү жана мугалимдерди социалдык жактан коргоону күчөтүү бул саясаттын ырааттуу мүнөзгө ээ экенин көрсөтүп турат. Мамлекеттик саясаттын артыкчылыктуу багыты катары билим берүүнү коргоо Азербайжандын узак мөөнөттүү өнүгүү стратегиясынын негизги багыттарынын бири бойдон калууда. Ошол эле учурда билим берүү тармагын өнүктүрүүдө Гейдар Алиев Фондунун ишмердүүлүгү да өзгөчө мааниге ээ. Фонддун президенти жана биринчи вице-президенти Мехрибан Алиеванын жетекчилиги астында ишке ашырылып жаткан долбоорлордун алкагында жүздөгөн мектеп имараттары курулуп же капиталдык оңдоодон өткөрүлдү, билим берүү мекемелеринин материалдык-техникалык базасы чыңдалды, инклюзивдик билим берүү долбоорлору ишке ашырылды. Бул демилгелер билим берүүнүн сапатын жогорулатууга жана жаш муундарды жакшы шарттарда тарбиялоого маанилүү салым кошууда. Бүгүнкү күндө Азербайжандын билим берүү системасы улуттук өнүгүүнүн гана эмес, ошондой эле эл аралык атаандаштык чөйрөсүндө өлкөнүн позициясын бекемдөөнүн негизги инструменттеринин бири болуп калды. Адамдык капиталга инвестиция салуу, илимди жана билимди артыкчылыктуу деп жарыялоо Улуттук лидер Гейдар Алиев аныктаган мамлекеттүүлүк философиясынын уланышын камсыздайт. Улуу лидер Гейдар Алиевдин билим берүү саясаты Азербайжандын өнүгүү моделинде фундаменталдуу орунду ээлейт деп так айта алабыз. Анын билим берүүгө стратегиялык мааниси, мугалимдердин эмгегине көрсөткөн бийик урмат-сыйы, жаштарга болгон көңүл буруусу азыр да өлкөнүн келечектеги өнүгүү багыттарын аныктоочу негизги факторлордун бири. Улуу Жетекчинин идеялары жашап, өнүгүп, Азербайжандын келечегин түзүүдө. Гейдар Алиевдин көрөгөч саясатынын издери Азербайжандын мектептеринде, университеттеринде жана жаңы муундун ийгиликтеринде даана көрүнүп турат Мехрибан Валиева, Милли Межлистин депутаты