Армения Россияга көз каранды болгон РАЙОНДОР

Макрон өз сөзүндө Арменияны Орусиянын мурдагы “форпосту” катары сыпаттады жана европалык лидерлер бир нече жыл мурун Ереванга барбаганын эске салды: "8 жыл мурун бул өлкөнү көптөгөн мамлекеттер Орусиянын де-факто спутниги деп эсептешкен. Никол Пашинян "баркыт революциясын" ишке ашыруу менен өлкө үчүн тобокелдиктерди азайтууга аракет кылган Франциянын президенти Орусиянын Армениядагы аскердик болушуна да токтолуп, өлкөдө 4 миң орус аскери жана 1 миң чек арачы жайгашканын айтты. Анын айтымында, бул жагдай Евробиримдиктин аймактагы активдүүрөөк ролду ойноо зарылдыгын шарттайт жана Армениянын чек ара коопсуздугу колдоого алынышы керек Бирок Макрондун саясий баасына карабастан, Армениянын Орусиядан көз карандылыгы аскерий компонент менен эле чектелбейт. "The Economist" журналынын эсеби боюнча, Армения Орусияга эң көп көз каранды болгон үч өлкөнүн катарына кирет Modern.az сайтынын изилдөөлөрү көрсөткөндөй, бул көз карандылык бир нече стратегиялык багыттарды камтыйт: энергетика, экономика жана соода, аскердик коопсуздук, чек ара көзөмөлү, ошондой эле инфраструктура жана транспорт Энергетика тармагы: Орусиянын таасиринин негизги таянычы Армениянын энергетикалык коопсуздугу дээрлик толугу менен Орусиядан көз каранды. Өлкөнү газ менен камсыздоону “Газпром Армения” башкарат, ал эми Россиянын капиталы энергетикалык инфраструктурада үстөмдүк кылат Электр энергиясын өндүрүүдө орус фактору да чоң роль ойнойт. «Метсамор» АЭСи өлкөнүн электр энергиясын өндүрүүнүн болжол менен 30-40 пайызын берет. Станцияны күйүүчү май менен камсыздоо жана техникалык жактан камсыздоо да Россия тарабынан ишке ашырылат Экономика жана соода: көз карандылыктын жогорку деңгээли Орусия Армениянын негизги соода өнөктөшү бойдон калууда. Армениянын экспортунун басымдуу бөлүгү орус рыногуна багытталган. Ошол эле учурда өлкөгө келген түз чет элдик инвестициялардын 70 пайызга жакыны орус капиталына тиешелүү экени кабарланууда Армениянын тышкы соодасынын 1/3 бөлүгү Орусияга тиешелүү жана 2023-жылдын 9 айында экспорттук-импорттук операциялардын олуттуу бөлүгү (тиешелүү түрдө 51% жана 30%) Орусия менен ишке ашырылган. Орус-украин согушунан кийин Армениянын Орусияга реэкспорту (автоунаа, тиричилик техникасы ж.б.) 3 эсеге чейин өсүп, экономиканы ого бетер көз каранды кылган Мындан тышкары Орусияда иштеген армян мигранттарынын которгон акчалары Армениянын экономикасында маанилүү роль ойнойт. Айрыкча 2022-жылдан кийин Орусиядан Арменияга көчүп барган жарандардын санынын өсүшү сервис жана IT тармагында белгилүү бир жанданууну жаратты Аскердик коопсуздук: ЖККУ жана Россиянын базасы Армениянын коопсуздук системасы дагы эле Орусия менен тыгыз интеграцияланган. Орусиянын Гюмриде жайгашкан 102-аскердик базасы жана ЖККУнун алкагындагы кызматташтык бул көз карандылыктын негизги көрсөткүчтөрү болуп саналат Ошол эле учурда армян армиясынын куралдануусунун маанилүү бөлүгү Орусияда жасалган техникага негизделген. Бул Москванын техникалык да, логистикалык жактан да көз карандылыгын күчөтөт Чек ара көзөмөлү: FTX ролу Армениянын Түркия жана Иран менен болгон мамлекеттик чек арасын коргоону Орусиянын Федералдык коопсуздук кызматынын (ФСС) чек ара аскерлери ишке ашырат. Бул факты чет элдик актер өлкөнүн чек ара коопсуздугуна түздөн-түз катышканын көрсөтүп турат Инфраструктура жана транспорт: стратегиялык башкаруу Орус компаниялары көп жылдардан бери бир катар стратегиялык инфраструктуралык объектилерди, анын ичинде темир жол системасын башкарууда активдүү роль ойноп келет. Транспорт жана логистика тармагында Армения негизинен Орусия жана Грузия аркылуу өткөн каттамдарга көз каранды. Ошол эле учурда Армениянын темир жолу Орусиянын көзөмөлүндө. Ал эми бул башкаруунун дагы 2044-жылга чейин мөөнөтү бар