Жердин айлануу огу 80 сантиметрге жылды: Окумуштуулар себебин табышты

Эл аралык изилдөөчүлөр тарабынан жүргүзүлгөн изилдөөлөр көрсөткөндөй, адамдын иш-аракеттери Жерге ойлогондон да көп физикалык таасирлерди жаратат. 2008-2016-жылдар аралыгында айыл чарба, өнөр жай жана ичүүчү суу муктаждыктары үчүн жер астынан алынган болжол менен 2150 гигатонна суунун Жердин айлануу огу болжол менен 80 сантиметрге жылгандыгы аныкталган Окумуштуулар бул көлөмдөгү суунун дүйнөлүк деңиз деңгээлинин болжол менен 6,2 миллиметрге көтөрүлүшүнө да салым кошоорун эсептешүүдө Изилдөөдө 2026-жылы иштелип чыккан TWSTORE жана ML-TWiX деп аталган жаңы муундагы реконструкция системалары колдонулган. Бул куралдардын аркасында изилдөөчүлөр 1980-жылдардан бери жер үстүндөгү суу сактагычтын өзгөрүүлөрүн жогорку тактык менен кайра түзө алышты Маалыматтар жер астындагы сууларды бир аймактан алып чыгып, океандарга жылдыруу Жердин массасынын бөлүштүрүлүшүн өзгөртөөрүн көрсөттү, бул планетанын айлануу огуна өлчөнө турган таасирин тийгизет Изилдөөнүн авторлорунун бири, Сеул улуттук университетинин геофизиги доктор. Ки-Вон Сео жер астындагы сууну пайдалануу климатка байланыштуу факторлордун арасында полярдык кыймылга эң чоң таасир этүүчү факторлордун бири экенин айтты Изилдөөлөргө ылайык, октун жылышында эң чоң үлүш жер астындагы суулардын интенсивдүү керектөөсү байкалган Түндүк-Батыш Индия жана Батыш Түндүк Американын аймактарына туура келет Бул аймактарда суунун ашыкча тартылышынан улам болгон массалык жоготуулар жердин айлануусуна таасир эткен эң маанилүү факторлордун бири болуп саналат НАСАнын реактивдүү кыймыл лабораториясынан изилдөөчү Сурендра Адхикари изилдөөнүн жер астындагы сууларды колдонуунун полярдык кыймылдарга тийгизген таасирин биринчи жолу апачык көрсөткөнүн белгилеп, «Таасир биз ойлогондон алда канча чоң» деди Ошол эле мезгилде жарыяланган башка изилдөөлөр да жер астындагы сууларды жоготуу ар кандай кесепеттерин көрсөтүп турат Nature журналында жарыяланган изилдөө дүйнөдөгү эң чоң дарыялардын 40 дельтасын изилдеп, көптөгөн аймактарда жер астындагы суулардын тартылышынан улам жердин чөгүүсү деңиз деңгээлинин көтөрүлүшүнө караганда көбүрөөк коркунуч туудурарын аныктаган Дагы бир глобалдык баалоо жээк аймактарынын болжол менен 21 пайызы жер астындагы суулардын олуттуу түгөнүп жатканын көрсөттү жана бул төмөндөө акыркы жылдары тездеди Окумуштуулардын айтымында, чечүү мүмкүн эмес. Ийгиликтүү мисалдарда жер астындагы суунун запастарын альтернативдүү суу булактарын колдонуу, жер астындагы жамгыр сууларын кайра иштетүү жана айыл чарба саясатын өзгөртүү аркылуу калыбына келтирүүгө боло турганы байкалган Эксперттер жер астындагы сууларды башкаруу азыр кургакчылык же айыл чарба өндүрүшү үчүн гана эмес, Жердин физикалык тең салмактуулугу жана климаттык системасы үчүн да маанилүү экенин баса белгилешет Изилдөөчүлөр планетанын айлануу огунун өзгөрүшү келечекте суу ресурстарынын абалына мониторинг жүргүзүү үчүн маанилүү көрсөткүч болуп калышы мүмкүн экенин белгилешет