Түштүк Кавказдан Балканга стратегиялык көпүрө: Азербайжан-Сербия мамилелери

Бүгүнкү күндө эки борбордун – Баку менен Белграддын аэропортторун байланыштырган аба көпүрөсү Азербайжан менен Сербиянын стратегиялык өнөктөштүк чынжырындагы эң жаркын жана бири-бирин толуктап турган звено болуп саналат. Бул линия бүгүнкү күндөгү экономикалык жана туристтик муктаждыктарга жооп бербестен, келечекте ишке ашырыла турган ири аймактык долбоорлордун, Транс-Балкан жана Каспий кызматташтык форматтарынын өнүгүү темпин жана масштабын аныктоочу узак мөөнөттүү катализатор катары кызмат кылат AZERTAc тартуулаган бул макалада Баку менен Белграддын ортосундагы мамилелердин өнүгүүсү жана бул өнөктөштүктүн аймактык мааниси жөнүндө сөз болот Дипломатиялык зымдар: стратегиялык өнөктөштүктүн укуктук негизи Азербайжан менен Сербиянын ортосундагы мамилелер заманбап эл аралык мамилелер системасындагы өз ара ишенимдин жана стратегиялык өнөктөштүктүн эң ийгиликтүү мисалдарынын бири болуп саналат. Географиялык жактан ар башка региондордо – тиешелүүлүгүнө жараша Түштүк Кавказда жана Балканда жайгашкандыгына карабастан, эки өлкө тең окшош тарыхый чакырыктар жана жалпы кызыкчылыктар менен бириктирип турат. Бүгүнкү күндө Баку менен Белграддын ортосунда түзүлгөн мамилелер эки тараптуу кызматташтыктын чегинен чыгып, аймактык коопсуздукка жана экономикага салым кошкон маанилүү факторго айланды Эки өлкөнүн ортосундагы дипломатиялык мамилелердин пайдубалы 1997-жылы түптөлсө да, 2013-жылы кол коюлган “Стратегиялык өнөктөштүк жөнүндө декларация” менен мамилелер сапаттык жаңы баскычка кадам таштады.Бул документ тараптардын союздук мамилелеринин жол картасын аныктады. Өз ара аракеттенүүчү элчиликтердин, ошондой эле мамлекет башчыларынын деңгээлинде түзүлгөн Стратегиялык өнөктөштүк кеңеши эки өлкөнүн ортосундагы дипломатиялык диалогду туруктуу жана жогорку динамика менен өнүктүрүүнү аныктады Айрыкча мамлекет башчыларынын өз ара иш сапарлары, жолугушуулары эки өлкөнүн мамилесин бекемдеп, стратегиялык кызматташуу деңгээлине чыгарууда чоң роль ойноорун белгилей кетүү керек. Үстүбүздөгү жылдын февраль айында Президент Илхам Алиевдин Сербия Республикасына кезектеги расмий сапары эки мамлекеттин ортосундагы көп кырдуу мамилелерди мындан ары тереңдетүү жагынан маанилүү болду. Сапардын эң маанилүү бөлүктөрүнүн бири Белградда Азербайжан менен Сербиянын стратегиялык өнөктөштүк кеңешинин биринчи жыйынынын өткөрүлүшү жана бир катар маанилүү маселелердин талкууланышы болду Эки өлкөнүн ортосундагы стратегиялык өнөктөштүктүн жана жогорку ишенимдин ачык мисалы катары серб тарап Азербайжанда өтүп жаткан престиждүү дүйнөлүк иш-чараларга чоң маани берет. Белградда жетишилген жогорку деңгээлдеги макулдашуулардын жана активдештирилген диалогдун уландысы катары кезектеги маанилүү жолугушуу көп өтпөй Бакуда өттү. Сербиянын президенти Александр Вучич май айында Бакуда өткөн БУУнун Бүткүл дүйнөлүк шаар өнүктүрүү форумунун (WUF13) 13-сессиясына катышкан лидерлердин арасында болду. Иш-чарада сөз сүйлөгөн Сербиянын президенти Азербайжанга WUF13 өткөргөндүгү жана биринчи жолу Саммит деңгээлинде инновациялык демилгелерди уюштургандыгы үчүн ыраазычылык билдирди. Александр Вучич Бакуга миңдеген адамдар чогулуп, шаарлардын келечегин талкуулоо жана алар туш болгон кыйынчылыктарды чогуу кароо үчүн чогулганын баса белгиледи Азербайжан-Сербия саясий мамилелеринин өзөгүн эл аралык укуктун эң жогорку принциптерин – мамлекеттердин эгемендүүлүгүн, аймактык бүтүндүгүн жана чек аралардын кол тийбестигин колдоо саналат. Эки өлкө тең бири-биринин көйгөйлөрүнө өзгөчө сезимталдык менен мамиле кылышат, анткени алар сепаратизмге жана аймактык дооматтарга кабылышат Белгилей кетсек, ушул убакка чейин эки өлкөнүн ортосунда 60тан ашык документке кол коюлган жана бул документтер коомдук турмуштун бардык тармактарында биздин мамилелерибизди жакшыртуу үчүн бекем негиз болуп кызмат кылат Экономика жана энергетика: Европанын жаңы коопсуздук архитектурасы Акыркы жылдарда Азербайжан менен Сербиянын ортосундагы экономикалык өнөктөштүк соода циклинен стратегиялык энергетикалык альянска айланды. Азербайжандын демилгеси менен ишке ашырылган Түштүк газ коридору долбоору Сербиянын энергетикалык коопсуздугунда маанилүү роль ойнойт. Пайдаланууга берилген Сербия-Болгария газ Интерконнектору аркылуу азербайжан газы түздөн-түз Серб рыногуна кирип, өлкөнүн энергия булактарын диверсификациялоого маанилүү салым кошот Айрыкча, Ортоңку коридордун контекстинде транспорттук-логистикалык мүмкүнчүлүктөрдү кеңейтүү өзгөчө мааниге ээ. Азербайжан Түштүк Кавказдагы транзиттик жана энергетикалык борбор катары позициясын бекемдеп жатса, Сербия Балкан аймагындагы стратегиялык логистикалык борбор катары ролун бекемдөөгө аракет кылууда. Бул Бул көз караштан алганда, тараптар ортосунда түзүлгөн синергетика евразиялык мейкиндикте кызматташуунун жаңы конфигурацияларына алып келиши мүмкүн Сербияда жүргүзүлгөн реформалардын натыйжасында жагымдуу инвестициялык чөйрөнүн калыптанышы чет элдик инвесторлор үчүн жагымдуу шарттарды түздү. Азербайжандын бул процесске активдүү катышуусу эки өлкөнүн ортосундагы экономикалык ишенимдин жогорку деңгээлин көрсөтөт Инфраструктура тармагындагы кызматташтык дагы жогорулоо багытында өнүгүп жатат. Азербайжандын курулуш компаниялары Сербияда ири масштабдуу жол, көпүрө жана туннелдик долбоорлордун (мисалы, маанилүү магистралдардын) курулушуна подрядчы катары катышуу менен өздөрүнүн ишенимдүүлүгүн далилдешти Заманбап бизнес дүйнөсүндө убакыт эң баалуу ресурс экени чындык. Түз авиакаттамдарды уюштуруу эки өлкөнүн ишкерлерине, инвесторлоруна, ири компаниялардын жетекчилерине жана мамлекеттик кызматкерлерге ыкчам жана ийкемдүү кыймыл үчүн мүмкүнчүлүк түзөт. Бул өз ара бизнес-форумдарды үзгүлтүксүз уюштурууга, жаңы инвестициялык долбоорлорду жеринде жана кечиктирбестен талкуулоого чоң өбөлгө түзөт. Бул линия өзгөчө Сербиядагы маанилүү инфраструктуралык долбоорлордо подрядчы катары иш алып барган азербайжандык компаниялар жана энергетика тармагындагы биргелешкен жумушчу топтор үчүн стратегиялык мааниге ээ. Аба транспортунун өнүгүшү да аба аркылуу жүк ташуу аркылуу жеңил өнөр жайдын, айыл чарбасынын жана кымбат баалуу товарлардын тез алмашуусуна түздөн-түз таасирин тийгизет, ошону менен жалпы соода жүгүртүүнүн көлөмү көбөйөт Белгилей кетсек, Азербайжан менен Сербиянын ортосунда соода-экономикалык кызматташтык боюнча өкмөттөр аралык комиссия да иштейт. Өткөн жылы Белградда Азербайжан менен Сербиянын ортосундагы соода-экономикалык кызматташтык боюнча өкмөттөр аралык комиссиянын IX жыйыны жана Азербайжан-Сербия бизнес форуму өткөн Маданий жана гуманитардык көпүрөлөр: адамдарды бириктирген баалуулуктар Маданият, билим берүү тармагындагы долбоорлор эки элдин бири-бирин жакындан таанып, руханий байланышын чыңдоого кызмат кылууда. Бакуда жана Белградда тургузулган эстеликтер бул достуктун символикалык керсеткучу болуп саналат Белграддагы "Тасмайдан" сейил багында Азербайжан элинин улуттук лидери Гейдар Алиевдин жана дүйнөгө белгилүү серб окумуштуусу Никола Тесланын эстеликтери тургузулду 2018-жылдын 26-апрелинде Белград университетинде Азербайжан тили жана маданияты борбору, 22-майда Азербайжан Тилдер университетинде Серб тили жана маданияты борбору ачылды. Бул борборлор тил үйрөнүүнү каалаган жаштар жана изилдөөчүлөр үчүн маанилүү аянтча болуп саналат Белград университетинин филология факультетинде иштеген Азербайжан тили жана маданият борборунда азербайжан тили алгач факультеттик формага, андан кийин чет тил катары окуу планына киргизилген. Бул, албетте, Азербайжандын тилине жана маданиятына болгон кызыгуунун натыйжасы Белград университетинин Чыгыш таануу факультетинде Аида Имангулиеванын илимий эмгектеринин негизинде жазылган «Чыгыш жана Батыш проблемаларынын контекстинде романтикалык поэзия» аттуу эмгектеринин, «Китаби-Дада Горгуд» эпосунун, «Али жана Нино» аттуу чыгармаларынын Белград университетинин Чыгыш таануу факультетинде студенттер үчүн серб тили боюнча маанилүү окуу адабияттарынын тизмесине киргизилиши да абдан маанилүү жана оң кадам болуп саналат Серб тилин жана маданиятын жайылтуу, өлкөлөр аралык мамилелерди мындан ары кеңейтүү, бири-бирин жакындан тааныштыруу жана биргелешкен иштерди ишке ашыруу максатында түзүлгөн Серб тили жана маданият борборунун ачылышы Сербиянын Президенти Александр Вучичтин катышуусунда өттү. Сербиянын тарыхы, маданияты, адабияты менен таанышуу максатында борбордо серб, англис, орус жана башка тилдерде 300гө жакын китептер жана журналдар бар бай китепкана бар. Китептер маданият, тарых, саясат, адабият, дин жана тил категориялары боюнча топтолгон Туристтик потенциал: визасыз режим жана жаңы саякат багыттары Эки өлкөнүн ортосундагы өз ара визасыз режим түз аба каттамдарынын жоктугунан көпкө чейин өзүнүн реалдуу мүмкүнчүлүктөрүн толук көрсөтө алган эмес. Транзиттик каттамдардан улам убакытты жоготуу, билеттердин кымбаттыгы жана логистикалык кыйынчылыктар туристтердин агымына тоскоол болгон негизги факторлор болду. Түз учуу линиясынын башталышы бул тоскоолдуктарды толугу менен жок кылды. Эми азербайжандык саякатчылар Сербиянын ажайып табиятына, Борбордук Европанын маданиятын чагылдырган тарыхый эстеликтерине (Белград сепили, Дунай менен Сава дарыяларынын кесилиши), Копаоник тоо лыжа борборуна жана дүйнөгө белгилүү термалдык-терапевттик санаторийлерге (мисалы, Врнячка Баня) түз жана ыңгайлуу саякат кыла алышат. Ошол эле учурда, Сербиялык туристтер үчүн Чыгыш жана Батыш архитектурасынын сейрек синтези болгон Баку шаары (Ичеришеер, заманбап от мунаралары, Гейдар Алиев борбору), Каспий деңизинин курорттук мүмкүнчүлүктөрү жана Азербайжандын аймактык туристтик борборлору (Шеки, Габала, Губа) уникалдуу жана жагымдуу жайга айланууда Аба транспорту: географиялык аралыктарды кыскарткан стратегиялык кадам Азербайжан менен Сербиянын ортосунда түз авиакаттамдын ачылышы жана үзгүлтүксүз каттамдардын ийгиликтүү башталышы эки мамлекеттин ортосундагы көп кырдуу стратегиялык өнөктөштүктүн сапаттык жаңы, практикалык жана тарыхый этабына негиз түздү. Географиялык жактан бири-биринен алыс аймактык уюлдарда жайгашкан бул эки дос өлкө түз аба көпүрөсүнүн аркасында логистикалык жана геосаясий жактан мүмкүн болушунча бири-бирине жакын болуп калды Баку менен Белграддын ортосунда тузден-туз аба байланышын тузуу техникалык транспорттук долбоор эмес. Бул ошондой эле саясий эрктин, экономикалык потенциалдын жана эки мамлекеттин ортосундагы чын ыкластуу достуктун реалдуу турмушта ачык-айкын керунушу. Көп жылдардан бери талкууланып келе жаткан жана эки тараптан тең өтө аяр мамиле жасалган бул долбоордун ишке ашырылышы өлкөлөр ортосундагы бир нече маанилүү багыттар боюнча кызматташуу платформасына фундаменталдуу жана узак мөөнөттүү түрткү берет 2026 © AZERTAC. Автордук укук корголгон. Маалыматты колдонуу гипершилтеме менен көрсөтүлүшү керек