Сүрөттүн тарыхы: Аллахшүкүр Пашазаде Түркиянын биринчи айымы менен

1990-жылдын күзү... Советтик империянын түркүктөрү урап, Баку тарыхтагы эң чыңалган күндөрдү башынан кечирип жаткан. Тарыхтын бурулуш мезгилинде болгон шаардын көчөлөрүндө саясий башаламандык өкүм сүрүп, элдин жүрөгүндө кооптонуу да, келечекке болгон чоң үмүт да пайда болду. Азыртадан эле Азербайжандын эгемендигин калыбына келтирүү жөнүндө сөз болуп жатат, кээ бир жерлерде "Эркиндик!" ураандар угулду... Ушундай татаал мезгилде Бакуга конок катары Түркиянын ошол кездеги президенти Тургут Өзалдын жубайы Семра Өзал келди. Аны аэропорттон Азербайжан Республикасынын Жогорку Советинин төрагасы Элмира Гафарова жана президент Аяз Муталлибовдун жубайы Адила Муталлибова тосуп алышты. Modern.az сайты "Бир сүрөттүн тарыхы" рубрикасына тартуулаган бул сүрөт "Анадолу" агенттигинин архивинен Убакыт 23-июнь 1990-жыл... Баку шаары... Биринчи жолу Азербайжанга барган Түркиянын президенти Тургут Өзалдын жубайы Семра Өзал Бакуда түрдүү жолугушууларды өткөрдү. Ал Азербайжандын борборуна Түркиянын аялдарынын мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү жана таанытуу фондунун жетекчиси катары келген. Сапар Азербайжан аялдар коомунун чакыруусу боюнча болду. Бул сүрөт ошол сапардын эсте каларлык көз ирмемдерин чагылдырат. Сапардын алкагында Семра Өзал Кавказ мусулмандар башкармалыгынын төрагасы шейхулислам Аллахшүкүр Пашазаде менен да жолугушту. Сүрөттө: солдон оңго – Аллахшукур Пашазаде, Семра Озал жана Азербайжан аялдар коомунун төрагасы Земфира Вердиева. Ошол жылдары Түркиядан келген ар бир жылуу мамиле Азербайжанда өзгөчө сезимдерди ойготуп, бир туугандык дем катары кабыл алынган. Ошондой эле "биз сени мененбиз!" кабарды билдирген. Расмий түрдө эгемендүүлүккө ээ боло элек Азербайжан үчүн боордош Түркиянын көңүлү элдин эсинде үмүт чырагы катары калды Семра Өзалдын Кавказ мусулмандар башкармалыгынын жетекчилиги менен жолугушуусу да өзгөчө мааниге ээ болду. Анткени ал кезде дин, улуттук өзгөчөлүк, мамлекеттүүлүк деген түшүнүктөр кайра калыптанган. Экинчи жагынан, ал кезде дин кызматкерлери да коомдун моралдык таянычы катары саналчу. Албетте, Семра Өзал буларды эске алып, Аллахшүкүр Пашазаде менен жолугушууну чечкен. Сүрөттө урунттуу жагдайлар бар: бир доордун саясий атмосферасы, дипломатиялык ишараттар, руханий жакындык... Бул расмий протоколдун алкагында тартылган сүрөт болгону менен, жүзүнөн сезилген токтоолуктун артында чоң тарыхый чыңалуу жатат. Анткени ошол жылдын Бакусу мурунку Баку эмес эле. Өлкө жаңы доорго кадам таштаган эле. Картинанын урунттуу жерлеринин бири — улуттук-рухий көлөкөлөрдүн ачык-айкын сезилиши. Баш кийимдер, кийим стили, адамдардын көз карашы - мунун баары 90-жылдардын башына мүнөздүү коомдук духту чагылдырат... А.Гафарлы