Библиялык Евфрат дарыясынын сыры ачылды: 16 миллион жылдык тарых ачылды

Окумуштуулар Библияда айтылган жана адамзат цивилизациясынын бешиктеринин бири саналган Евфрат дарыясынын кайдан келгенин аныкташканын жарыялашты Publika.az кабарлагандай, эл аралык изилдөөчүлөр тобу заманбап илимий ыкмаларды колдонуп, миллиондогон жылдарга созулган Евфрат дарыясынын тарыхын биринчи жолу толугу менен калыбына келтиришти Башталыш китебинин библиялык эсебинде Евфрат дарыясы Адам ата менен Обо эне жашаган деп эсептелген Эйден багынан агып чыккан төрт дарыянын бири катары көрсөтүлгөн. Ошого карабастан окумуштуулар көп жылдар бою дарыянын кантип пайда болгонун так аныктай алышкан эмес. Анын пайда болушунун издери чөкмөлөрдүн калың катмарларынын астында катылган жана миллиондогон жылдарга созулган тектоникалык процесстердин натыйжасында өзгөргөн Мурда Евфрат эки башка дарыя болгон Изилдөө учурунда окумуштуулар сейсмикалык томографияны, спутниктик байкоолорду, геологиялык картаны түзүүнү жана Жер Ортолук деңизинин түбүндөгү чөкмөлөрдүн анализин колдонушкан Изилдөөлөр көрсөткөндөй, бир кезде азыркы Түркия менен Сириянын аймактарында өзүнчө аккан эки чоң дарыя болгон. Окумуштуулар аларды Палео-Карасу жана Палео-Мурат деп аташкан Миллиондогон жылдар бою болуп өткөн геологиялык өзгөрүүлөрдүн натыйжасында бул дарыялардын агымы өзгөрүп, болжол менен 1,6 миллион жыл мурда биригип, Перс булуңуна карай аккан бирдиктүү суу бассейнине айланган. Ошентип азыркы Евфрат дарыясы пайда болгон Адамзат цивилизациясынын бешиги Узундугу 3 миң километрге жакын Евфрат Батыш Азиядагы эң узун дарыя болуп эсептелет. Тарыхта «адамзаттын бешиги» деген ат менен белгилүү болгон түшүмдүү жарым ай аркылуу өтөт Тигр жана Евфрат дарыялары кургак аймактардын ортосунда түшүмдүү жерлерди жаратып, шумерлер менен ассириялыктарга мындан 6000 жылдай мурда күчтүү цивилизацияларды курууга мүмкүндүк берген Ушул себептен улам дарыянын келип чыгышы илимпоздорду көп жылдардан бери кызыктырып келет. Ушул убакка чейин кээ бир теориялар Евфрат Жер Ортолук деңизге куюлган байыркы дарыялардан келип чыккан деп ырастаса, башкалары анын булактары Араб жарым аралына чейин созулат деп ырасташкан Жер Ортолук деңизинин кургашы бардыгын өзгөрттү «Nature Geoscience» журналында жарыяланган изилдөөгө караганда миллиондогон жыл мурда болгон глобалдык геологиялык окуялар Евфраттын пайда болушунда маанилүү роль ойногон Окумуштуулардын эсептөөлөрү боюнча Палео-Мурат дарыясы мындан 16,5 миллион жыл мурда пайда болгон. Андан кийин болжол менен 8,6-5,9 миллион жыл мурун Палео-Карасу пайда болгон. Ошол учурда эки дарыя тең Түндүк Анадолу жарака линиясынын түштүгүндөгү көл системасына куюлган Мындан 5,3 миллион жыл мурда Жер Ортолук деңизинин бассейнинде чоң геологиялык окуя болгон. Гибралтар кысыгы багытында Атлантика океаны менен байланыштын үзүлүшүнүн натыйжасында Жер Ортолук деңиз дээрлик соолуп калды Суунун деңгээлинин 1,5-2 километрге төмөндөшү аймактагы дарыялардын каналдарын тез өзгөрттү. Ошол эле учурда тектоникалык кыймылдар Анадолу плитасынын кээ бир бөлүктөрүн ийип, эрозия процессин күчөткөн Чоң суу ташкындары жаңы дарыянын пайдубалын түптөдү Иликтөөнүн авторлорунун айтымында, Анадолунун бийик тоолуу аймактарында жайгашкан чоң көлдөр ошол мезгилде табигый дамбаларын бузуп, чоң селдерди пайда кылган Бул процесстердин издери бугунку кунде Хандере жана Нахр-Менаше геологиялык тузулуштерунде сакталып калган. Окумуштуулар ал кендерди байыркы супертопондордун далили деп эсептешет Адистер кийинки миллиондогон жылдар бою уланган тектоникалык өзгөрүүлөр акырындык менен Палео-Мурат жана Палео-Карасу дарыяларын бири-бирине жакындатканын айтышат. Акыры, болжол менен 1,6 миллион жыл мурун алар биригип, бүгүнкү күндө библиялык тексттерде жана тарыхый булактарда айтылган Евфрат дарыясын пайда кылышкан «Улуу Армения» мифинин тарыхый чындыкка туш болушу Тарых кайра жазылууда: чөлдө ар кимден жашырылган сыр ачылды - ФОТО Гитлердин өлүмүнүн жашыруун чоо-жайы: Өз жанын кыюу тууралуу кабар ушул адамга гана айтылган - ФСБ архивди ачты Кантип бүт айыл бир түндө жок болду? - Үрөй учурган тарых (ФОТО) Бүгүн эл аралык Нооруз күнү Студенттер викингдердин сөөгүн табышты: Мына өлүмдүн себептери - Сүрөт Башар Асаддын Москвадагы жашоосу - Путин ага эмнеге тыюу салды? Армениядагы шайлоо: 2005-жылдын ичинен 1878 шайлоо участкасынын жыйынтыгы белгилүү Эмин Агаларов биринчи жолу АЧТЫ: Илхам Алиев менен ушинтип таанышкан БШК жаңы маалымат таратты - Пашиняндын добуштары азайды Израилдин жооп чабуулдары: Ирандын бир катар шаарларында жардыруулардын үнү угулду Атам Эмин Агаларовго турмушка чыкканын ММКлардан билдим Трамп бөлүшкөн видео окуя болуп калды Гороскоптор бүгүн эмне дейт? - Гороскоп