«Мен Азербайжандын элчиси менен досмун» - Бакуга келген венгер журналисти менен МАЕК

Modern.az сайты чет элдик журналисттер менен болгон маектерин улантууда. Бул интервьюларда биз ошол журналисттердин Азербайжан жана азербайжандар тууралуу көз карашын билүүгө, эки өлкөнүн орток жактарын изилдөөгө жана башка маселелер боюнча пикир алмашууга аракет кылабыз Кийинки маектешибиз венгриялык кесиптешибиз Альпар Като. Ал «Daily News Hungary» гезитинин негиздөөчүсү жана башкы редактору Венгриялык журналист менен болгон маекти сунуштайбыз: Алпар, журналистика өлкөдө ар кандай формада өнүгөт. Венгриядагы журналистиканын абалын кандай мүнөздөйт элеңиз? Бул учурда абдан кызык суроо, анткени 12-апрелдеги парламенттик шайлоодон кийин журналистика трансформация фазасына өттү деп ойлойм. 16 жылдан бери бийликте турган Виктор Орбандын өкмөтү мамлекеттик деңгээлде медиа рыногуна абдан олуттуу таасирин тийгизди. Бийликке жакын бизнес ээлери эң чоң маалымат сайттарын, телеканалдарды сатып алып, өтө эле саналуу маалымат каражаттары көз карандысыз бойдон кала алды Бул сайттар алардын көзөмөлүнө өткөндөн бери мамлекет тарабынан субсидиялар берилип келген, ал эми көз карандысыз медиа уюмдар мындай келишимдерди ала албай келет. Бул бизге өзгөчө таасирин тийгизди: англис тилдүү Daily News Hungary веб-сайты жана венгр тилиндеги Heló Magyar журналы сыяктуу платформалар мамлекеттик компаниялар менен ири келишимдерге кол коюу мүмкүнчүлүгүнөн ажыратылды Азыр кырдаал өзгөрүүдө. Орбан бийлигин жоготту, бийликке келген Тиса партиясы медианы каржылоого салмактуураак мамиле кылууну убада кылууда. Ушул себептен улам, медиа рыногунда олуттуу трансформация күтүлүүдө. Ушул убакка чейин коммерциялык принципте иштебеген, негизинен мамлекеттин каржылоосунун эсебинен иштеп келген көптөгөн медиа уюмдар бул колдоо үзүлгөндөн кийин банкрот болушу мүмкүн Венгриянын медиа чөйрөсүнүн негизги өзгөчөлүктөрү эмнеде? Мен айтып өткөндөй, жалпыга маалымдоо каражаттарында мамлекеттин ролу өтө чоң болуп калды. Венгриядагы көптөгөн медиа уюмдар кирешелерин саясий негизде алышкан. Бирок азыр жаңы доор башталып, бул модель өзгөрүү алдында турат Коомдук маалымат каражаттары да олуттуу өзгөрүүлөргө дуушар болот. Буга чейин негизинен өкмөттүн бир жактуу позициясын үгүттөгөн. Бирок, жаңы премьер-министр Питер Мадьяр өкмөт түзүлгөндөн кийин дароо коомдук медианын учурдагы системасы толугу менен токтотуларын билдирди. Бул система жүздөгөн миллион еврого сарпталганы менен тең салмактуу иштеген эмес. Ал кайра түзүлүп, объективдүү ишмердүүлүк үчүн зарыл кадамдар жасалгандан кийин гана өз ишин улантат. Көптөгөн адамдар Венгриядагы социалдык медиа кайрадан баалуулуктарды жаратуучу жана чындап эле нейтралдуу платформа болуп калат деп үмүттөнүшөт — Бугунку кунде венгер журналисттеринин алдында турган негизги проблемалар кандай? Мурдагы система журналисттик кесипке катуу таасирин тийгизди. Көп учурда журналисттер таланты үчүн эмес, саясий көз карашы, системага берилгендиги үчүн жумушка алынган. Бул кесиптин сапатын өзгөрттү: профессионалдуулугу аз, бирок саясий жактан байланышы бар адамдар жогорку кызматтарга жетип, чыныгы таланттуу журналисттердин айрымдары талаадан кетишти Муну окурмандар да сезишти – алар кээ бир журналисттер саясий буйрутма менен иштеп, альтернативалуу чындыкты түзүп жатышканын көрүштү. Эми негизги маселе, ишенимдүү журналистика окурмандардын ишенимине кайрадан ээ болуп жатат Негизинен маалымат каражаттары мамлекеттик кызыкчылык менен чындыктын ортосунда тандоого туура келсе, кайсынысына артыкчылык бериши керек? Мен ойлонбой чындыкты тандайм. Биздин медиа уюмдар - "Daily News Hungary" жана "Hello Magyar" басылмалары саясий таасирлерден көз карандысыз. Мунун артыкчылыгы – сөз эркиндиги. терс жагы каржылык жактан туруксуз болуп саналат. Бирок биз бул жолду тандап алдык, анткени ал бизге кеңири окурмандарга жетүүгө мүмкүндүк берет, бул биздин бизнес моделибиз үчүн абдан маанилүү Венгрияда журналисттердин орточо айлыгы канча? Бул абдан өзгөрүлмө. Жергиликтүү гезитте иштөө менен эл аралык медиа уюмда кабарчы болуунун ортосунда чоң айырма бар. Ошол эле учурда журналистиканын түрү да роль ойнойт – мисалы, ЖМК үчүн редактордун баасы азыраак, ал эми иликтөөчү журналисттин баасы кымбат Менимче, Венгриядагы журналисттер орточо айлык алгандар категориясына кирет. Кээ бирлери айына 1000 евронун тегерегинде тапса, башкалары 4000-5000 евро таба алышат Венгрияда Азербайжанга карата мамиле кандай? Азербайжан менен Венгриянын мамилеси Орбандын бийлигинин тушунда жакындай баштады. Будапешт менен Бакунун тузден-туз ортосунда экономикалык жана маданий тармактарда кеп сандаган кызматташтык тузулген авиакаттамдар туризмдин өнүгүшүнө түрткү болду Жаңы бийлик бул мамилелерди солгундатпай, тескерисинче чыңдашы керек деп эсептейм Венгриянын маалымат каражаттары Азербайжан тууралуу кандай жаңылыктарды жазып жатышат? Акыркы убактарда Азербайжан тууралуу кабарлардын көбү Иран менен болгон чыңалууга негизделүүдө, өзгөчө сиздин өлкөнүн аймагына учкучсуз учактардын конушуна байланыштуу окуялар көңүлдөрдү бурду Мындан тышкары, энергетика маселелери – өзгөчө “Жашыл коридор” долбоору – маанилүү темалар. Бул долбоор Венгриянын энергетикалык коопсуздугуна чоң салым кошо алат. Лидерлердин жолугушууларында Түрк мамлекеттер уюмунун жыйындары да маалымат каражаттарынын күн тартибинде. Кээде азербайжандын ашканасына, туризмине жана Кавказдын бай маданиятына тиешелүү материалдар басылып чыгат Азербайжандын кайсы шаарларында болдуңуз? Биздин өлкөгө келе элек болсоңуз, келечекте барууну ойлоп жатасызбы? Мен бир нече жолу Азербайжанда болуу сыймыгына ээ болдум. Баку мага жандуу жана жайлуу шаардай элес калтырат, мен ал жерде болуу дайыма ырахат алам. Акыркы жолу декабрда баргам. Ошол сапарда мен Зафар музейине жана анын артында танктарга толгон аскердик олжолор паркына бардым Сизин юрдуцызыц демиргазыгында ерлешйэн Губа районында йыллар мундан озал мен хем болдум. Өткөн жылы Карабактагы кайра куруу иштерин көрүүгө мүмкүнчүлүк болуп, Шушада бир нече күн болдум. Бул, чынында эле, абдан өзгөчө тажрыйба болду. Анткени ал жерде чоң аракет менен жолдор, шаарлар кайра курулуп, аймак кайра дем алып жаткандай Венгриядагы азербайжан диаспорасы жөнүндө эмне билесиз? Алар негизинен кайсы аймактарда иштейт жана болжол менен канчасы бар? Менин бир нече азербайжан досторум бар. Ошол эле учурда Будапешттеги элчи Тахир Тагизаде жана Венгриядагы Азербайжан үйүнүн башчысы Ибрагим Сафарли менен жакшы мамиледемин Учурда Венгрияда азербайжандар көп эмес. Бирок негизги маселе алардын санынын аздыгында эмес, коомдун баалуу мүчөлөрү экендигинде. Алар кеңседе, тейлөө тармагында жана инвестицияда иштешет Азербайжан эбактан бери өзүнүн уникалдуу маданияты менен эл аралык деңгээлде белгилүү. Сиз Азербайжандын маданияты менен таанышсызбы – музыкасы, ашканасы, искусствосу же тарыхый мурасы? Кандай таасир калтырдың? Ооба, Азербайжандын маданияты өтө бай жана көп түрдүү. Айрыкча кавказ, түрк, перс жана евразиялык таасирлердин айкалышы аны өзгөчө кылат. Мен үчүн эң кызыктуу элементтердин бири – бул музыкалык салт – өзгөчө бул өлкөнүн эң белгилүү маданий байлыктарынын бири болгон мугам Азербайжан ашканасы да абдан кызыктуу: палоо, долма, кебаб жана чайдын айланасында калыптанган меймандостук салты коом, үй-бүлө жана меймандостук канчалык маанилүү экенин көрсөтүп турат. Мага өзгөчө жаккан нерсе, тамактар ​​дасторкондун ортосуна чоң идиштерге салынып, ар ким өз порциясын алат Килем токуу сыяктуу кол өнөрчүлүк да өлкөнүн өзгөчөлүгүнүн маанилүү бөлүгү. Мени эң таасирленткен нерсе, Азербайжан бир эле учурда заманбап өнүгүүнү да, тарыхый мурасты да көрсөтө алат. Бакунун азыркы архитектурасы менен Эски шаардын тарыхый атмосферасы кескин айырмачылыктарды жаратса да, алар бири-бири менен гармониялуу. Ошондуктан мен Бакуну жашоого жакшы шаар деп атадым — Акыркы жылдарда Венгриянын коомчулугунда кандай маанилуу езгеруулер болду? Жакынкы арада чоң өзгөрүүлөр болот деп ойлойм. Анткени 16 жылдык саясий система аяктап баратат жана ал Венгриянын турмушунун бардык тармагына таасирин тийгизет. Көптөр бул өзгөрүүлөр оң болот деп үмүттөнүшөт. Бирок, албетте, жаңы өкмөт башчы жана анын командасы бул жогорку ишенимди актайбы, аны убакыт көрсөтөт — Венгрлердин жашоо образы «уникалдуу». Венгриялыктар күнүмдүк жашоодо кандай тамактарды жакшы көрүшөт? Венгриянын ашканасы абдан өзгөчө. Анткени биз жашаган Карпат ойдуңунда венгрлер гана эмес, башка көптөгөн улуттар жашайт жана алардын ашканасы да биздикилерге таасирин тийгизген Ошондуктан гуляш, балык шорпо жана ар кандай эт тамактары сыяктуу салттуу венгер тамактарынан тышкары, славян жана немец ашканасынын тамактарын да табууга болот Венгриялыктарга мүнөздүү кызыктуу социалдык же маданий салттар жөнүндө эмне айта аласыз? Венгриянын маданиятында меймандостук өзгөчө күчтүү. Мындан тышкары, бизде сонун кафе маданияты бар, венгрлердин жашоосунда мончо маданияты өзгөчө орунду ээлейт Тирүү фольклордук салттар жана христиандык үрп-адаттар да чоң роль ойнойт. Мисалы, Пасха мисалы, айтта суу чачуу же Рождествону майрамдоо салты. Андан тышкары, венгриялыктар башында бир аз тартынчудай сезилиши мүмкүн, бирок алар тез эле жылып, тарыхый өзгөчөлүккө ээ Мажарлардын келип чыгышы тууралуу эки негизги теория бар: бири түрк хунндары менен байланыштырса, экинчиси фин-угор элдери менен байланыштырат. Венгрияда бул маселеге жалпы мамиле кандай? Бул маселе боюнча жалпы консенсус жок, анткени так жооп жок. Илимий көз карашка ылайык, венгр тили урал/фин-угор тектүү. Бирок элдин алгачкы тарыхында түрк, талаа жана чыгыш таасирлери да маанилүү роль ойногон Башкача айтканда, тил теги менен этникалык жана маданий теги бир эле нерсе эмес. Биз демократиялык коомдо жашап жатабыз жана ар ким каалаган нерсесине ишене алат. Бирок жалпы консенсус боюнча, акыркы 1100 жылда Карпат ойдуңунда жашаган венгрлерге көптөгөн таасирлер тийип, бүгүнкү күндө баары өздөрүн венгр деп эсептесе да, алардын тамыры герман, славян жана башка элдерди камтыйт. Негизгиси адамдын жүрөгү венгер болгону Маданият, күнүмдүк жашоо жагынан венгрлер менен түрк элдеринин ортосунда кандай окшоштуктарды байкадыңыз? Мажарлар менен түрк элдеринин ортосунда тарых жана тил жагынан эки башка жолду басып өтүшкөнү менен кызыктуу маданий параллелдер бар. Эң негизги жалпылыктардын бири меймандостук – эки маданиятта тең тамак-аш, суусундук жана конокту жылуу тосуп алуу чоң мааниге ээ Күнүмдүк турмушта үй-бүлөлүк, коомчулуктун баалуулуктары, улууларды сыйлоо, майрамдарды жамааттык түрдө белгилөөнүн мааниси окшош. Венгер ашканасында евразиялык жана талаа маданиятынын элементтери да бар – шорпо жана тамактар, чүчпара жана ачуу эт тамактары Атчанчылык жана көчмөндөрдүн өткөн доорун эскерүү да кызыктуу параллелдерди жаратат. Венгрияда байыркы миграция доорунун салттары, ат үстүндө жаа атуу сыяктуу иш-чаралар бүгүнкү күндө дагы маданий иденттүүлүктүн бир бөлүгү. Мен өзүм ат мингенди жакшы көрөм жана көп жылдан бери ат үстүндө жаа атуу менен машыгып келем. Азыр балдарыма ушул маданиятты сиңиргенге аракет кылам Жалпысынан алганда, окшоштуктар негизинен меймандостук, үй-бүлө багыты, жамааттык жашоо образы, тамак-аш маданияты жана талаа мурастарынын эс тутумунда