Баку — дуйненун жолугу-шуучу жери — ФАКТЫЛАР

Өзгөрүп жаткан дүйнөдө Баку да өзгөрүүдө. Азыр Баку дүйнөлүк саясий жана экономикалык процесстер кесилишкен стратегиялык аянтчага айланды. Бүгүнкү күндө шаар эл аралык дипломатиянын, көп тараптуу кызматташтыктын жана геосаясий диалогдун активдүү борборлорунун бири катары иш алып барат. Азербайжанга күн сайын түрдүү деңгээлдеги чет элдик коноктордун келиши бул чындыктын визуалдык ырастоосу. Бакуда президенттер, премьер-министрлер, парламент мүчөлөрү, конгрессмендер, ири бизнес түзүмдөрдүн жетекчилери, журналисттер жана бейөкмөт уюмдардын өкүлдөрү байма-бай жолугушуп турат. Мунун баары системалуу түрдө белгиленген эл аралык позициянын көрсөткүчү Азербайжандын бул макамга ээ болушу биринчи кезекте анын геостратегиялык жайгашкандыгына байланыштуу. Чыгыш менен Батыштын, Түндүк менен Түштүктүн кесилишинде жайгашкан өлкө транспорт жана логистика жагынан алмаштырылгыс транзиттик борборго айланды. Орто коридор долбоору, Баку-Тбилиси-Карс темир жолу, Түндүк-Түштүк транспорт коридору сыяктуу демилгелер Азербайжандын дүйнөлүк соода картасындагы ролун олуттуу түрдө арттырды. Азыр Баку саясат менен катар экономикалык жана логистикалык платформа катары өзгөчөлөнүүдө Экинчи жагынан, энергетикалык коопсуздук факторун өзгөчө белгилеп кетүү керек. Азербайжан көп жылдардан бери Европаны энергия менен камсыздоодо маанилүү актер болуп калды. Түштүк газ коридору аркылуу ишке ашырылган экспорт саясаты Азербайжандын энергетикалык дипломатиясын күчтөндүрүүдө. Бул контекстте Евробиримдик өлкөлөрүнүн, өзгөчө энергетикалык көз карандылыгын диверсификациялоого аракет кылган өлкөлөрдүн Бакуга кызыгуусу артууда. АКШ, Европа, Кытай, Орусия сыяктуу күч борборлорунун Азербайжанга катарлаш кызыгуусу көп векторлуу тышкы саясаттын ийгиликтүү натыйжасы Баку дагы саясий тең салмактуулук моделинин ийгиликтүү үлгүсү болуп саналат. АКШ менен стратегиялык кызматташтыктын фонунда Орусия менен мамилени сактап, ошол эле учурда Кытай менен экономикалык өнөктөштүктү кеңейтүү Азербайжан дипломатиясынын ийкемдүүлүгүн көрсөтүп турат. Израил жана Иран сыяктуу карама-каршы актерлор менен параллелдүү мамилелерди сактоо өзгөчө көңүл бурууга арзыйт. Бул классикалык тең салмактуулук саясатына караганда "көп кырдуу геосаясий башкаруунун" моделине көбүрөөк окшош Кырк терт кунге созулган Ата Мекендик согуш бул процессте бурулуш учур болду. Азербайжан аймактык бүтүндүгүн камсыздап гана тим болбостон, аймактагы жаңы бийлик конфигурациясын да түздү. Согуштан кийин пайда болгон реалдуулуктар Азербайжандын саясий салмагын дагы да арттырды. Демек, Баку эл аралык күн тартибин түзүүгө катышкан актер болуп калды. Бул контекстте Армениянын ролу олуттуу түрдө алсырап, перифериялык өлкө катары көбүрөөк каралууда Түрк мамлекеттеринин уюмунун алкагында Азербайжандын да ролу көңүл борборунда. Негизи Азербайжан уюмдун идеологиялык жана саясий борборлору катары каралат. Азербайжандын түрк дүйнөсүнүн интеграция процессиндеги активдүү позициясы анын аймактык лидерлигин бекемдөөдө. Бакунун бул ишмердүүлүгү саясатка параллелдүү маданий жана экономикалык интеграциянын тездешине шарт түзөт Баку дагы эл аралык иш-чаралар өткөрүлүүчү негизги аянтчалардын бирине айланды. Ар кандай форумдар, саммиттер, спорттук мелдештер жана маданий иш-чаралар Азербайжандын “жумшак күч” потенциалын жогорулатат. Алдыда боло турган Дүйнөлүк Урбан Форуму (WUF13) да ушул контекстте өзгөчө мааниге ээ. Мындай чаралар Азербайжандын дүйнөлүк шаар дипломатиясына интеграциясын тездетет Баку маданий дипломатия жагынан да өзгөчөлөнүп турат. Мультикультурализмдин, диний толеранттуулуктун жана цивилизациялар аралык диалогдун платформасы катары иштөө Азербайжандын эл аралык имиджин бекемдеп, анын гуманитардык күчтүн борборуна айланганын көрсөтүүдө Азербайжандын бул позицияга көтөрүлүшүн кокустук катары кароого болбойт. 2020-жылга чейин аймактык бүтүндүгү бузулган өлкө катары каралып келген. Бирок, 44 күндүк жеңиш дүйнө үчүн Бакуга кайрадан карап чыгууну зарыл кылды. Бул узак мөөнөттүү стратегиялык пландаштыруунун жана натыйжалуу мамлекеттик башкаруунун натыйжасы. Президент Илхам Алиевдин жетекчилиги астында ишке ашырылып жаткан саясат бул процесстин негизги кыймылдаткычы болуп саналат. Анын кыраакылыгы, саясий эрки жана эл аралык тажрыйбасы Азербайжандын позициясын укмуштуудай бекемдеди Азербайжан бүгүн “оюнга кошулган” мамлекеттердин катарынан чыгып, “оюн курган” өлкөгө айланды. Ал аймакта демилгелерди көтөрүп, эл аралык күн тартибин түзүүчү актердун ролун ойнойт. Бул өлкөнүн дүйнөлүк масштабда өз сөзү бар экенин көрсөтүп турат. Геосаясий трансформация мезгилинде Азербайжандын позициясы күчөп баратат Жаңы дүйнөлүк тартип калыптанып жаткан учурда Баку бул процесстин активдүү катышуучусу жана белгилүү бир мааниде жол көрсөтүүчү болуп саналат. элемент болуп саналат. Процесстер Азербайжандын келечектеги перспективаларын дагы кеңейтүүдө. Түштүк Кавказдагы жетекчилик чындыгында Азербайжанга таандык Натыйжада, Баку бүгүн дүйнөнүн түрдүү күч борборлорунун кызыкчылыктары кесилишкен чекит болуп саналат. Бул жерде баса белгилей кетүүчү нерсе, бул статус географиялык артыкчылыктар менен гана берилбейт, бул бийиктикке талыкпаган эмгек, саясий эрк, экономикалык күч жана стратегиялык ой жүгүртүү аркылуу жетишилди. Азербайжан тарабынан түзүлгөн бул модель аймак үчүн жаңы стандартты белгилейт. Баку азыр дүйнөлүк процесстердин борборлорунун бири болуп саналат