Азербайжандан Европарламентке катаал жооп: Баку Брюссел менен өзүн аралыкта калтырууда - КОММЕНТАРИЙ

Түштүк Кавказ сыяктуу ири державалардын кызыкчылыктары кагылышып жаткан аймакта тең салмактуу, көз карандысыз жана принципиалдуу тышкы саясат жүргүзүү өтө кыйын. Мына ушундан улам өзүнүн улуттук кызыкчылыгын гана көздөгөн, эч кандай геосаясий борбордун таасири астында эмес, тең укуктуу өнөктөштүк моделин карманган Азербайжан мезгил-мезгили менен түрдүү чет элдик актерлордун кысымына дуушар болууда Айрыкча, европалык институттарда түзүлгөн лоббисттик топтор, чечим кабыл алуу механизмдерине таасир этүү мүмкүнчүлүгү бар саясий чөйрөлөр, аймакка эски стереотиптер менен мамиле кылган күчтөр Бакунун принципиалдуу позициясын кабыл алгылары келбейт. Бул саясий күн тартибин калыптандырууда белгилүү роль ойнойт. Мындай таасирлердин натыйжасында Европада кабыл алынган кээ бир саясий документтер жана резолюциялар региондогу реалдуу кырдаалдын татаал жана коп кырдуу мацызын биротоло чагылдырбайт, тескерисинче, алар тар жана тандалма коз караштан тузулуп жатат Натыйжада, Түштүк Кавказ сыяктуу сезимтал геосаясий мейкиндикте болуп жаткан процесстерге баа берүү кээде объективдүү талдоодон четтеп, саясий билдирүү жана кысым куралына айланат Белгилей кетсек, Азербайжандын акыркы жылдарда энергетика саясатында, аймактык коопсуздук маселелеринде, Зангезур коридорунда, жаңжалдан кийинки реалдуулуктарда жана эгемендик маселелеринде көрсөткөн катуу жана көз карандысыз линиясы бул чөйрөлөрдүн кызыкчылыктары менен дал келбейт. Бул Азербайжанга каршы бир жактуу резолюциялардын кабыл алынышы жана Европарламентте (ЕП) кош стандарттардын колдонулушу менен коштолууда Бир тараптан Еврокомиссия Азербайжанды ишенимдүү энергетикалык өнөктөш деп атап, Түштүк газ коридору сыяктуу чоң долбоорлордо Баку менен тыгыз кызматташат. Экинчи жагынан, Европарламент бир жактуу резолюцияларды кабыл алып, саясий басымдын рычагдарын иштетет. Бул Европанын ичиндеги институттардын бирдиктүү стратегиялык көз карашы жок экенин жана ички саясий топтордун (өзгөчө армян лоббисинин) чечим кабыл алуу механизмине олуттуу таасири бар экенин көрсөтүп турат. Экономикалык логиканы саясий көз карашка, топтук кызыкчылыктарга жана армян диаспорасынын дооматтарына курмандыкка чалуу чындыгында Европанын стратегиялык кызыкчылыгына кызмат кылбайт жана реалдуу натыйжаларды бербейт Тескерисинче, бул линия Азербайжан сыяктуу ишенимдүү энергетикалык жана транспорттук өнөктөш менен мамиленин солгундашына алып келет. Бирок Баку көп жылдардан бери Европанын энергетикалык коопсуздугу боюнча туруктуу жана болжолдуу өнөктөш катары иш алып барууда. Мындай саясий мамилелер улана бергенде, Европа тарап ишенимдүү өнөктөш болуу мүмкүнчүлүгүн жоготуу, ошондой эле аймакта калыптанган жаңы экономикалык жана геосаясий байланыштардан четте калуу коркунучу алдында турат. Жыйынтыгында Азербайжан сунуш кылган кызматташтык модели чындыгында өз ара пайдалуу болгондо, аны саясий себептерден улам экинчи планга коюу Европага кошумча артыкчылыктарды алып келбейт, тескерисинче, стратегиялык жактан жоготууларды жаратат Белгилей кетсек, Европарламент Азербайжандын 2020-жылдагы Ата Мекендик согуштагы жеңишин жана аймакта пайда болгон жаңы геосаясий реалдуулуктарды сиңире албаган саясий чөйрөлөрдүн талабы менен Азербайжандын аймактык бүтүндүгүн, суверендүү укуктарын жана коопсуздук кызыкчылыктарын эске албастан 10дон ашык объективдүү резолюцияларды кабыл алган Карабакта ишке ашырылган жергиликтүү антитеррордук чаралар, Лачын жолунун айланасындагы кырдаал, чек араны делимитациялоо процесси, Армения менен нормалдаштыруу сүйлөшүүлөрү, ошондой эле Батыш азербайжандардын кайтып келүү укугу сыяктуу маселелерде Европарламенттин документтери бир тараптуу жана тандалма мамиледе басымдуулук кылган Расмий Баку өз кезегинде бул резолюцияларга ырааттуу жана принципиалдуу жооп кайтарды. Маалым болгондой, чындыгында бул документтер өлкөнүн эгемендигине, аймактык бүтүндүгүнө жана ички иштерине кийлигишүү аракети болуп саналат. Ошол эле учурда бул документтер объективдүү эмес. ЕПтин бул резолюциялары чөлкөмдөгү реалдуулукту чагылдырбайт, түзүлүп жаткан тынчтык чөйрөсүнө көлөкө түшүрүп, деструктивдүү күчтөрдүн «нанына май чачты». Аймакта эл аралык укукка негизделген жаңы статус-кво калыптанып жаткан кезде, Европарламент эски саясий стереотиптер боюнча иш алып барууда жана айрым учурларда Армениянын кызыкчылыгына ылайыктуу позицияны ачык кармайт Расмий Бакунун бул маселе боюнча позициясы өзгөрүүсүз бойдон калууда: бул бир жактуу позиция, кош стандарт жана тандалма мамиле. Мындай ыкмалар саясий баа берүү эмес, алар айрым борборлордун тартиптүү позициясынын биримдиги жана көрүнүшү жана азербайжанга каршы лобби болуп саналат Ошол эле учурда Европалык институттарга жолдонгон дипломатиялык билдирүүлөрүндө Азербайжан кош стандарттарды токтотууну жана өз ара урматтоонун жана тең укуктуу диалогдун негизинде алака түзүүнү талап кылды. Расмий Баку эсеби Европарламент аймактагы тынчтыкка жана стабилдүүлүккө салым кошуунун ордуна бир жактуу резолюциялар жана саясий кысым риторикасы менен кыйратуучу роль ойноп жатканын белгилейт 2026-жылдын 30-апрелинде кабыл алынган Азербайжанга каршы кезектеги резолюция мамилелердеги чыңалууну туу чокусуна алып чыкты. Ал документте биздин өлкөгө карата айтылган дооматтар Баку тарабынан таптакыр негизсиз жана саясий жүйөөлүү деп табылган. Андан кийин 2026-жылдын 1-майында Милли Межлис принципиалдуу жана катуу чечим кабыл алып, Европарламент менен бардык багыттар боюнча кызматташуу алакасын токтоткондугун жарыялады, бул Азербайжандын парламенттик дипломатиясынын жаңы этабынын башталышы катары каралууда Бул кадамдын негизги себеби катары Европарламенттин Азербайжанга каршы акыркы резолюциясы аталууда. Документте Азербайжанга каршы «калыс жана негизсиз жоболор» камтылганы жана буга жооп катары Тышкы иштер министрлигинин деңгээлинде нааразылык нотасы, парламенттин деңгээлинде саясий жооп берилгени айтылат Бул окуяны жөнөкөй дипломатиялык нааразычылык катары кароого болбойт. Расмий Баку чындыгында парламент аркылуу Брюссел менен өзү ортосунда саясий аралыкты коет. Бул мамиле Азербайжандын тышкы саясатында калыптанган көз карандысыз линиянын уландысы катары иш алып барат жана мамлекеттин эч кандай тышкы кысымга же саясий таасирге каршы өз позициясынан чегинбей турганын көрсөтүүдө. Ошондой эле белгилей кетүүчү нерсе, Азербайжан бул кадамы менен Европага парламент деңгээлинде ага каршы жасалган терс пикирлерге жана парламенттик дипломатия деңгээлинде өз ара урматтоо принцибинин бузулушуна жооп берүүгө кудуреттүү экенин көрсөтүүдө. Мындай мамиле өз кезегинде Азербайжандын эларалык мамилелер системасындагы суверендүү позициясын коргоого, улуттук кызыкчылыктарды приоритет катары сактоого, тышкы таасир механизмдерине каршы институттук аралыкты калыптандырууга жөндөмдүү экендигин далилдейт Кыскасы, бүгүн Милли Межлис кабыл алган чечим Азербайжандын “жумшак дипломатия” баскычынан “принциптүү жооп” этабына өткөнүн далилдейт. Муну менен расмий Баку бир жактуу документтер кагаз бетинде калып калбастан, алар реалдуу мамлекеттер аралык мамилелерге олуттуу сокку ураарын жана Азербайжан бул соккуну жоопсуз калтырбай тургандай ишенимдүү экенин көрсөтүүдө Аларды колдонууда сайттагы материалдарга кайрылуу маанилүү. Веб-баракчаларда маалымат колдонулганда, гипершилтеме менен шилтеме милдеттүү болуп саналат