Евразия мейкиндигиндеги саясий бийликтин борбору – Түрк мамлекеттеринин уюму

Казакстандын Түркстан шаарында өткөн Түрк мамлекеттери уюмунун бейрасмий саммитинде президент Илхам Алиевдин сүйлөгөн сөзү түрк дүйнөсүнүн интеграциялык биримдигин түзүү идеясын Азербайжан мамлекети түзгөнүн дагы бир жолу тастыктады. Бүгүнкү күндө дүйнөдө болуп жаткан чыр-чатактар ​​жана согуштар, энергетикалык ресурстар үчүн согуш жаңы дүйнөлүк тартиптин пайда болушуна алып келет. Ушундай татаал жана чыңалган геосаясий шарттарда ТДТ мындан ары экономикалык жана гуманитардык аянтча эмес, Евразия мейкиндигинде саясий күчтүн борборуна айланды Президент Ильхам Алиев ТДТнын салтка айланган бейформал саммитинин демилгечиси болгон. 2024-жылы мындай биринчи жолугушуу Шуша шаарында болгон. Шуша шаарында Карабах Декларациясына кол коюлушу түрк мамлекеттеринин Азербайжандын аймактык бүтүндүгүн жана эгемендигин колдошунун жана аймакта түзүлгөн реалдуулуктардын бир мисалы. Расмий жана бейформал жолугушуулар уюмду мындан ары чыңдоого жана мамилелерди кеңейтүүгө кызмат кылаары айтпаса да түшүнүктүү Бул ирет бейрасмий саммиттин Түркстанда өтүп жатканы бекеринен эмес. Түркстан түрк дүйнөсүнүн цивилизациясынын руханий борбору деп эсептелет. Бул шаар менен Шушанын бир тууган шаарлар болушу да түрк элдеринин орток тарыхка, маданиятка, ата-тегине болгон берилгендигин көрсөтөт. Азербайжан түрк дүйнөсүн географиялык жактан байланыштырган стратегиялык борбор катары каралат. Президент Илхам Алиевдин Азербайжанда көп кырдуу транспорттук жана логистикалык долбоорлорду ишке ашыруусунун натыйжасында Орто Азиянын Түркия менен байланышына алып келүүчү Орто коридордун негизги сегменти болгон Зангезур коридору ачылат. Зангезур коридору да Кытай-Борбор Азия-Түркияны Европа менен байланыштырган маанилүү транспорттук жол. Бул жерде, албетте, Азербайжан мамлекетинин ролу алмаштырылгыс Түрк дүйнөсүнүн интеграциясынын пайдубалы 1926-жылы Бакуда өткөн Биринчи түркологиялык конгрессте түптөлгөн. Конгресстин 100 жылдыгына арналган иш-чара быйыл Бакуда өтөт Түрк тилдүү мамлекеттердин орток алфавитин түзүү чечими тарыхый мааниге ээ. Азербайжан бул маселеде да алдыңкы мамлекет катары иш алып барат. Ошентип Азербайжан латын графикасына толук өткөн биринчи өлкө болду. Түрк дүйнөсүнүн орток алфавит комиссиясынын 2024-жылы Бакуда өткөрүлүшү Азербайжандын бул багыттагы кадамынын баа жеткис экенин далилдейт. Жалпы алфавит бирдиктүү маалыматтык-коммуникациялык системага, маданий-агартуу инфраструктурасына өтүүгө чоң мүмкүнчүлүктөрдү түзөт. Түркстанда өткөн бейформал саммиттин негизги темаларынын бири болгон «Жасалма интеллект жана санариптик өнүгүү» өзгөчө көңүл бурат. Бул теманын олуттуу талкуусу TDT дүйнөлүк технологиялык жана жасалма интеллект жарышында алдыңкы уюм болууну максат кылганын көрсөтүп турат. Заманбап дүйнөдө мамлекеттердин күчү саясий, экономикалык жана аскердик күч менен гана өлчөнөт, ошондой эле санариптик жана жасалма интеллекттин өнүгүшү менен да өлчөнөт. Бул тармакта да Азербайжан ТДТда алдыда. Акыркы жылдарда Бакуда санариптик мамлекеттик системанын, электрондук кызматтардын, ошондой эле Жасалма интеллект академиясынын түзүлүшү Азербайжанда бул багытта абдан олуттуу кадамдар жасалганынан кабар берет. Санариптик жана жасалма интеллект тармагындагы биргелешкен кызматташтык TDTге эл аралык дүйнөдө чоң репутация берет. Аткарылган иштер Түрк мамлекеттеринин уюму биздин кылымдын эң күчтүү жана эң кубаттуу уюмуна айланарынан кабар берет Баку мамлекеттик университетинин кафедра башчысы, профессор