Андрей Бабиштин Габалага сапары: Азербайжандын эл аралык таасиринин күчөшүнүн көрсөткүчү - КОММЕНТАРИЙ

Азербайжан менен Чехиянын ортосундагы мамилелер стратегиялык өнөктөштүк мүнөзүнө ээ жана акыркы жылдары бул мамилелер экономикалык дагы, саясий дагы жаңы баскычка чыкты. Мамилелердин өнүгүүсүнүн эң маанилүү көрсөткүчтөрүнүн бири Чехиянын премьер-министри Андрей Бабистин 26-апрелде Азербайжанга расмий сапары болуп саналат Азербайжандын көп сандаган стратегиялык өнөктөштөрүнүн бири болгон Чехия өлкөбүздүн ар түрдүү мекемелердеги эң ишенимдүү өнөктөштөрүнүн бири болуп калды. Көптөгөн тармактарда жигердүү кызматташып, биздин өлкөлөр өз ара мамилелерде жана эл аралык уюмдардын алкагында бири-бирин дайыма колдоп келет Премьер-министрдин сапары эки тараптуу мамилелерди өнүктүрүү жагынан гана эмес, ошол эле учурда Азербайжандын эл аралык маселелерди чечүүдөгү ролунун күчөгөнүн көрсөткөн маанилүү билдирүү. Ошол эле учурда бул Азербайжандын геосаясий жана геоэкономикалык маанисинин өсүп жатканын ачык көрсөтүп турат А.Бабиштин иш сапарынын алдында Литванын Премьер-министри Инга Ругиниенен, Латвиянын Президенти Эдгарс Ринкевич жана Украинанын Президенти Владимир Зеленский да биздин өлкөгө келишти. Мунун баары кокусунан эмес – Азербайжан эл аралык аренада энергетикалык өнөктөш гана эмес, саясий диалог жана көп тараптуу кызматташуу үчүн ишенимдүү аянтча. Айрыкча Европа өлкөлөрүнүн Азербайжанга болгон кызыгуусу алардын аймактагы стабилдүүлүк, энергетикалык коопсуздук жана жаңы транспорт коридорлоруна байланыштуу стратегиялык максаттарынан келип чыгууда Азербайжан-Чех мамилелери стратегиялык мааниге ээ Габалада Азербайжандын президенти Илхам Алиев менен жолуккан премьер-министр Андрей Бабиш өлкөлөрүбүздүн ортосундагы карым-катнаштарды стратегиялык деп атап, «биздин абдан чын жүрөктөн достук мамилебиз бар» деп билдирди. Ал кошумчалагандай, Азербайжан менен Чехия кең экономикалык потенциалга ээ өлкөлөр, бул экономикалык тармакта активдүү кызматташууга кеңири мүмкүнчүлүктөрдү түзөт Сапардын жүрүшүндө Чехиянын премьер-министрин ири бизнес делегация коштоп жүрөт, бул иш сапардын негизги артыкчылыктарынын бири экономикалык кызматташтык экенин көрсөтүп турат Президент Илхам Алиев менен Чехиянын премьер-министри Андрей Бабиш маалымат жыйынында Азербайжандын энергетикалык ресурстарын дүйнөлүк базарга экспорттогон ишенимдүү өлкөлөрдүн арасында экенин белгилешти. Муну Европа Биримдиги да белгилеп, Азербайжанды ишенимдүү өнөктөш катары карайт: "Бүгүнкү күндө Азербайжан газы 16 өлкөгө экспорттолот, анын 10у Евробиримдикке мүчө. Азербайжан жаратылыш газын Чехияга коңшу өлкөлөргө да экспорттойт" Чех-Азербайжан мамилелеринин институционалдык негиздерин карай турган болсок, биздин өлкөлөр ортосундагы кызматташтык көп жылдарга негизделгенин көрөбүз. Бул мамилелердин институционалдык негизин 2011-жылдан бери иштеп келе жаткан Экономикалык, илимий-техникалык жана маданий кызматташтык боюнча биргелешкен комиссия түзөт. вткен жылдын июнь айында Прагада тышкы иштер министерстволорунун ортосунда болуп еткен саясий консультациялар диалогдун узгултуксуз мунезге ээ экендигин далилдейт Ошол эле учурда эки өлкөнүн эл аралык уюмдарда бири-бирине болгон колдоосу алардын саясий жакындыгын дагы да бекемдейт. Мамлекет башчыларынын деңгээлиндеги өз ара сапарлардын активдүүлүгү да бул мамилелердин жогорку деңгээлин тастыктап турат. Ошентип Азербайжандын президенти Чехияга ушул убакка чейин төрт жолу иш сапары менен барды. Чехиянын президенттери биздин өлкөгө эки жолу, Чехиянын премьер-министри бир жолу келишти Өткөн жылы өлкөлөр ортосундагы товар жүгүртүү 814,73 миллион АКШ долларына жетип, экономикалык мамилелердин динамикалуу өнүгүп жатканын айгинелейт. Чехия Азербайжандын эң чоң 6-экспорттук өнөктөшү болуу менен бирге, Европа Биримдигинде 4-орунда турат. Бул факт Азербайжандын Европа рыногундагы позициясынын чыңдалып жатканын көрсөтүп турат Биздин өлкөлөр ортосундагы энергетика тармагындагы кызматташтык өзгөчө мааниге ээ. Азербайжан Чехияга чийки мунай экспорттойт жана 2025-жылы бул өлкө Италиядан кийинки экинчи ири импортер болуп калды. Мындан тышкары, чех тарап энергиянын кайра жаралуучу булактары, энергияны үнөмдөө жана суутек тармагында кызматташууга кызыкдар. Бул мамилелер салттуу энергетикалык моделден инновациялык багыттарга өтүп баратканын көрсөтүп турат Азербайжанда кайра жаралуучу энергия тармагындагы чех компанияларынын активдүү катышуусу көңүл бурууга арзыйт. Нахчывандагы 500 МВт кубаттуулуктагы фотоэлектр станциясынын долбооруна катышуу жана гидроэлектростанцияларды берүү мүмкүнчүлүктөрүн изилдөө бул кызматташтыктын конкреттүү мисалы болуп саналат Азербайжан менен Чехиянын ортосунда жаңы бизнес демилгелерди ишке ашыруу үчүн мүмкүнчүлүктөр кеңири. Бул демилгелер жакынкы келечекте энергетика, өнөр жай, транспорт, маалымат технологиялары, айыл чарба, фармацевтика жана соода тармактарындагы мамилелерди чыңдоого ишенимди арттырат Азербайжан-Чех мамилелери - сапаттык жаңы этап Биздин елкелердун кызматташтыгы экономикалык гана чейрену камтыбайт. Президент Илхам Алиев Габалада Андрей Бабиш менен басма сөзгө жасаган билдирүүсүндө бул маселеге басым жасады. Анын айтымында, бул сапар эки өлкөнүн мамилелеринин динамикалуу өнүгүп жатканын көрсөтүп турат: "Бизде абдан активдүү саясий диалог жүрүп жатат. Бүгүн көптөгөн маселелер боюнча - аймактык да, эки тараптуу да, дагы глобалдуу мүнөздөгү маселелер боюнча пикир алмашылды" Ошондой эле 2015-жылы кол коюлган Стратегиялык өнөктөштүк боюнча биргелешкен декларация Азербайжан-Чехия мамилелеринин сапаттык жактан жаңы баскычка өтүүсүн камсыздаганын белгилей кетүү керек. Бул документ экономикалык гана эмес, саясий, аскердик жана башка тармактарда да кызматташууну кеңейтүү үчүн жол картасы болуп калды. Ошол эле учурда эл аралык укуктун негизги принциптерин, анын ичинде аймактык бүтүндүктү колдоо бул өнөктөштүк баалуулуктарга негизделгенин көрсөтөт «Биз Чехиядан көптөгөн аскердик продукцияларды сатып алабыз, азыркы этапта биргелешкен өндүрүшкө байланыштуу конкреттүү долбоорлор боюнча сүйлөшүүлөр жүрүп жатат», — деп айтылат мамлекет башчысынын басма сөзгө билдирүүсүндө Ошентип, Чехиянын премьер-министринин өлкөбүзгө жасаган иш сапарынан Азербайжан ансыз деле кеңири географияда стратегиялык өнөктөш катары кабыл алынганы көрүнүп турат. Бул биздин елкебуздун эл аралык мамилелер системасындагы таасири жана ролу кунден-кунге чыцдалып жаткандыгын ырастап турат Процесс Азербайжандын Европа менен болгон мамилелеринде дагы прагматикалык жана өз ара кызыкчылыкка негизделген мамиленин калыптангандыгын көрсөтүүдө. Ошол эле учурда энергетикалык коопсуздук, альтернативдик камсыздоо жолдору жана жашыл энергетиканын күн тартиби сыяктуу багыттар эки тараптуу кызматташуунун жаңы контурларын аныктайт. Андрей Бабиштин сапары ошондой эле Чехия Азербайжанды Түштүк Кавказдын алдыңкы мамлекети катары гана эмес, Европа Биримдиги үчүн стратегиялык маанилүү глобалдык өнөктөш катары да көрөрүн көрсөттү Аларды колдонууда сайттагы материалдарга кайрылуу маанилүү. Веб-баракчаларда маалымат колдонулганда, гипершилтеме менен шилтеме милдеттүү болуп саналат