Метин МҮНИР - Африка сиз ойлогондой эмес

15-кылымдан баштап миллиондогон кара терилүү адамдар плантацияларда кул болуп иштөө үчүн Португалия, Испания жана Англия сыяктуу европалык колониялык державалардан кемелер менен «Жаңы Дүйнөгө» жеткирилген Билбейм, ойлонуп көрдүңүз беле? Эмне үчүн европалыктар өздөрүнө чоң байлык алып келген кант тростниги, пахта, күрүч ж.б плантацияларын Америка менен Кариб деңизине салып, ал жакка жыл сайын жүз миңдеген африкалыктарды ташып, алардын көбү жолдо кырылып калышкан, бирок Европанын базарларына жакыныраак, жери ылайыктуу жана кулчулукта жашагандар көп болгон Африкада эмес, эмне үчүн? Ушул күнгө чейин ойлонбогон жана эмнеге таң калгам бул суроонун жообун Ховард В.Френчтин «Каралыкта төрөлгөн» китебинен таптым Бул кызыктай көрүнүштүн эң чоң себеби – оору Түпкүлүктүү америкалыктар батыштыктар тарабынан «ачылганга» чейин он миңдеген жылдар бою обочолонуп жашашкан. Алар актар ​​менен байланышта болор замат, алар жана алардын жаныбарлары - өзгөчө чочко алып жүрүүчү оорулар абдан тездик менен аларга кол сала башташты. Алардын бул ооруларга иммунитети жок болчу, атүгүл сасык тумоо да алар үчүн өлүмгө алып келген Француздар айткан демографиялык изилдөөгө ылайык, Колумб 1492-жылы Жаңы Дүйнөгө келгенде Америкада 60 миллион адам болгон, бул ошол кездеги дүйнө калкынын 10 пайызына туура келген. 1600-жылга чейин төрт миллион адам актар менен болгон байланыштын натыйжасында калган Африкада эпидемиологиялык баланс так карама-каршы жана актарга каршы болгон. Безгек, сары безгек сыяктуу оорулардан иммунитети жок европалыктар болгон Азыркы замандын башталышында Батыш Африкага келген ак адамдардын 25 пайызы, кээ бир учурларда 75 пайызы ал жакта жашаган биринчи жылы эле өлүп калган. Гигиена боюнча билимдер жогорулаган сайын бул көрсөткүчтөр азайган, бирок эч качан 10 пайыздан төмөн болгон эмес Француздардын айтымында, оору себептеринин бири болгон. Башка, балким, андан да маанилүүрөөк себеп бар болчу Биздин күндөрдө да француздар жазышат, экватордун түштүгүндөгү Африка жөнүндө стереотиптер жана туура эмес түшүнүктөр биздин акылыбызга үстөмдүк кылат. Көпчүлүгүбүздүн көз карашында Африка – бул Safari паркы, өнүкпөгөн, мамлекет боло албай калган жана баш аламандыкта турган өлкөлөрдүн тобу Француздардын айтымында, бул стереотиптер азыркыдай туура эмес болгон. 1500-жылдары Батыш Африка менен соода байланыштарын арттырган португалиялыктар ал жерден падышаларды, армияларды жана уюшкан мамлекеттерди табышкан. Алар коомдук да, саясий жактан да европалыктардан анча айырмаланышкан эмес. Кыска убакытта согушуп жеңе албасын түшүнүшкөндүктөн, соода келишимдерин түзө башташты. Африкалыктар актар ​​менен соода кылууга, атүгүл кулдарды сатууга даяр болушкан, бирок алардын келип отурукташуусуна жол беришкен эмес Убакыттын өтүшү менен Африка менен Европанын ортосундагы ажырым кеңеймек, бирок башында андай нерсе болгон эмес Африкада плантацияларды куруунун ордуна, европалыктар африкалыктарды Америкага көчүрүүнү эң жакшы вариант болгон үчүн эмес, эң практикалык вариант болгон үчүн артык көрүшкөн 19-кылымда Европа мамлекеттери чогулуп, Африканы өз ара бөлүшкүчө, ал жакта болуп көрбөгөндөй эзүү доорун башташканга чейин