АКШ менен Иран келишиминде белгисиздик уланууда: G7 лидерлери текстти көрүүнү күтүп жатышат | Чет элдик кабарлар

АКШнын президенти Дональд Трамп Ормуз кысыгы жума күндөн тарта «толук ачык» болорун билдирди. Бул билдирүү Франциянын Эвиан-ле-Бен шаарында өткөн Чоң жетиликтин саммитинде чогулган батыш лидерлери АКШ менен Ирандын ортосунда жетишилген алсыз келишимдин эң башында эле ыдырап кетишине жол бербөөгө аракет кылып жаткан учурда жасалды Трамп: «Келишимге толук кол коюлду, Босфор буга чейин жарым-жартылай ачылды»,-деди. Бирок Израилди Ливандагы ок атышпоо келишимин бузду деген айыптоо жана Ирандын критикалык суу жолунда акы алуу укугу жөнүндөгү билдирүүлөрү келишимде дагы эле көптөгөн чечилбеген пункттар бар экенин ачыкка чыгарды Трамп дүйшөмбү күнү Франциянын президенти Эммануэль Макрон менен болгон эки тараптуу жолугушуусунун башталышында Британия менен Франциянын Ормуз кысыгында сунуш кылган биргелешкен деңиз миссиясын четке какты "Мен кысыкты ачык кармоо үчүн бизге көп жардам керек деп ойлобойм", - деди Трамп АКШнын президенти: "Менин оюмча, азыр Жакынкы Чыгышта абдан чоң өнүгүүлөр болот. Жана абдан маанилүү бир жагдай - мунайдын баасынын ылдам төмөндөшү жана биржа базарынын бүгүн ракета сыяктуу көтөрүлүп жатканы." Келишимдин негизги максатынын Ирандын өзөктүк куралга ээ болбошу экенин да белгилеген Трамп : "Чыныгы маселе Ирандын өзөктүк куралына ээ болбошу. Алар муну күчтүү көзөмөл механизмдери менен толугу менен кабыл алышты. Ансыз деле кептин баары ушул эле" деди Америкалык расмий өкүлдөрдүн айтымында, Ормуз кысыгынын ачылышы үчүн АКШнын Иранга каршы деңиз блокадасын жоюуну караштырган түшүнүшүү меморандумуна жума күнү Женевада боло турган аземде расмий түрдө кол коюлат Салтанатка АКШнын вице-президенти Ж.Д.Вэнс жана Ирандын башкы сүйлөшүүчүсү Мохаммед Бакыр Калибаф катышаары күтүлүүдө Ак үйдүн өкүлдөрү келишимдин толук чоо-жайы жакынкы 24-48 сааттын ичинде жарыялана турганын жарыялашты Америкалык тараптан Вэнс башчылык кылган техникалык суйлешуулер ушул жумада башталат. Бул сүйлөшүүлөрдө Ирандын өзөктүк программасынын келечеги сыяктуу дагы татаал темалар талкууланат Трамп Ирандын өзөктүк программасы эч кандай шартта өзөктүк курал чыгаруу мүмкүнчүлүгүнө жетпеши керек деп эсептейт Келишим ошондой эле санкцияларды алып салуу жана Ирандын тоңдурулган миллиарддаган долларлык активдерин эркиндикке чыгарууга байланыштуу жоболорду камтыйт. Бирок, америкалык расмий өкүлдөрдүн айтымында, бул Ирандын өз милдеттенмелерин аткаруусунан көз каранды болот Расмий өкүлдөрдүн ырасташынча, Перс булуңундагы бир дагы өлкө Ирандын мүлкүн бошотуу боюнча жашыруун келишимге жетише элек. Бирок ал АКШ "тоңдурулган каражаттарды бошотууга жана санкцияларды жеңилдетүүгө даяр" деп билдирди Дагы бир америкалык аткаминер: «Эгер Иран өзүнүн милдеттенмелерин аткарууга даяр экенин көрсөткөн кичинекей кадамдарга барса, биз башында кичинекей ишараттарды жасайбыз»,- деди Бул "кичинекей ишарат" кандай болору тууралуу эч кандай маалымат берилбесе да, биринчи расмий адам кийинчерээк учурда АКШ же башка өлкө тарабынан чыгарылган тоңдурулган активдердин суммасы 0 доллар экенин тактады Америкалык администрация ошондой эле меморандумга кол коюлгандан кийин Ирандын айланасында америкалык аскер күчтөрүн дароо кыскартуу болбойт деп билдирди "План сүйлөшүүлөрдүн жүрүшүндө азыркы аскерий абалыбызды сактап калуу болуп саналат. Биз аны азайтабыз деп үмүттөнөбүз, бирок азырынча андай кыла элекпиз. Биз ирандыктар өз убадаларын аткарганын көргүбүз келет", - деди америкалык расмий өкүл Германиянын канцлери Фридрих Мерц келишим дүйнөлүк экономиканы турукташтыра аларын айтып, бирок ок атышпоо келишими Ливанга да тиешелүү болушу керек деп Израилди эскертти Мерцтин билдирүүсү Ливандын түштүгүндө Израилдин учкучсуз учуучу аппаратынын бир унаага кол салуусунан бир адам каза болгондон кийин жасалды. Бул 60 күндүк ок атышпоо келишими түзүлгөндөн берки экинчи өлүм Еврокомиссиянын төрагасы Урсула фон дер Лейен: «Ливан күйүп турмайынча, туруктуу тынчтык болушу мүмкүн эмес», - деди Израилде Трампка жана премьер-министр Беньямин Нетаньяхуга карата тынчсыздануу жана ачуулануу күн бою күчөдү Талдоочулар жана серепчилер Нетаньяху согуштун башында берген; Ал белгилегендей, Тегеранда режимди алмаштырууга жетишүү жана Ирандын өзөктүк программасын жок кылуу максаттарынын бири да ишке ашкан жок Нетаньяху келишим тууралуу биринчи билдирүүсүндө келишимди ачык сынга алган жок, бирок сүйлөшүүлөрдөн алыс болуп, мунун Трамптын чечими экенин айтты Нетаньяху: "Бул анын чечими болду. Биздин өз кызыкчылыктарыбыз бар" деди Ок атышууну токтотуу келишимине карабастан Ливанда Израил басып алган аймактар Чектен кетпей турганын белгилеген Нетаньяху, эгер Иран өзөктүк курал жасоого карай бара жатат деп ойлошсо, ага кол салууга даяр экендиктерин айтты «Бүгүн да, эртең да, Ирандын өзөктүк куралы болбойт», - деди ал Оппозициялык партиялар келишимди сынга алып, айрым жергиликтүү маалымат каражаттары аны "толугу менен ишке ашпай калды" деп сыпатташкан Нетаньяху өкмөтүндөгү ашынган оңчул ишмерлер Израилдин сүйлөшүүлөргө катышуучу эмес экенин айтып, келишимге баш ийбөөгө чакырышты Улуттук коопсуздук министри Итамар Бен-Гвир: "Трамптын келишими бизди эч нерсеге байлабайт. Хизболланын толугу менен жок кылынышынан кем эч нерсени кабыл албашыбыз керек. Аскерлерибиз басып алып, тазалаган бир карыш жерди да тартпашыбыз керек" деди Ирандын Тышкы иштер министрлигинин басма сөз катчысы Исмаил Бекайи АКШнын Израилдин ок атышпоо келишимине баш ийүүсүн камсыздоосу керектигин белгилеп, келишимдин Ливандагы аткарылышына көз каранды экенин айтты Трампка башка дүйнөлүк лидерлер ал кол койгон келишим Иранга Ормуз кысыгындагы деңиз кызматтары үчүн акы алуу укугун береби деп сурашы күтүлгөн Мындай тартиптин бекер деңиз ташууларын жактаган Европа өлкөлөрү катуу каршылык көрсөткөн акы төлөнүүчү системага айланышы мүмкүн экени айтылат Трамп Эвиандагы билдирүүсүндө бул сөз болушу мүмкүн эмес экенин айтты: Анткени бизде кысык ачык болуп, жол киреси толугу менен бошотула турган келишим бар», - деди ал Белгисиздиктен улам миналардан тазалоо жана кемелердин коштоосунда бир нече күндүн ичинде аймакка жайгаштырылышы пландалган Франция-Британия деңиз күчтөрүнүн келечеги тактала элек Иран расмийлери кысыкка чет элдик кийлигишүүнү четке кагышканы менен, акыркы мүнөттөрдө сүйлөшүүлөр аркылуу киргизилген өзгөртүүлөр Иранга деңиз кызматтары үчүн акы алуу укугун берет деп ырасташат Франциянын президенти Макрон буга чейин бул жумушчу топ "кысыктын тынчтык жолу менен ачылышын камсыздай алат" деп айткан. Франциянын аймакка Шарль де Голль авианосецин, фрегаттарын, мина издөөчү кемелерин жана учактарын жөнөтө ала турганы белгиленди Бирок Европа өлкөлөрү Ирандын аскердик каршылык көрсөтүүсүнө каршы аракеттене албай турганын билдиришкендиктен, жумушчу топтун планы бүдөмүк бойдон калууда Трамп суу жолу европалык коштоо миссиясына муктаж болбостон иштей баштаганын кыйытты Ал социалдык медиадагы билдирүүсүндө: "Ормуз кысыгынан мунай жүктөлгөн кемелер чыга баштады. Алар толугу менен коопсуз жана ачык түштүк багытын колдонушууда. Башка саякат аймактары да бар" деди Көптөгөн G7 лидерлери АКШга согуш учурунда Иранга каршы чабуулдар үчүн Европадагы базаларын пайдаланууга уруксат беришкен эмес. Кээ бир лидерлер бул процесс АКШга зыян келтирет жана Кытай менен атаандашкан Батыш экономикаларын алсыратат деп ойлошот "Эч ким ооруну же коомдук эсепти каалабайт, бирок бул Американын бир тараптуу саясаты үчүн чоң кыйроо учуру. Балким Трамп мындан сабак алат", - деди батыш дипломаты Дүйшөмбү күнү америкалык расмий өкүлдөрдүн айтымында, согуш Иранды "олуттуу алсыратты" жана эгер өлкө өзөктүк курал жасоого умтулбасын далилдей турган механизмдерди берсе, "дүйнөлүк экономикага жана аны менен келген гүлдөп-өсүүгө чакырышы мүмкүн" 2010-жылдагы шектүү наристе өлүмү такталды! Апасы менен иниси камакта