«Жақсы мектеп - актер мен режиссердің ең үлкен мүмкіндігі»

Әңгімелескеніміз – Әзербайжан Ұлттық Жастар көрермендер театрының әртісі, Мәдениет және өнер университетінің SABAH орталығының жетекшісі, білім беру ісінің озат қызметкері, еңбек сіңірген өнер қайраткері, доцент Нофал Валиев Нофал мырза, соңғы кездері өміріңізде, шығармашылығыңызда не болып жатыр? Өткен жылдың аяғында анамнан айырылдым. Бұл жеңіліс мен үшін үлкен соққы болды. Шығармашылығымда жаңалықтар бар. Ұлттық жас көрермендер театрында Гогольдің «Үйлену» спектаклі дайындалуда. Мен онда Яичницаның рөлін сомдаймын. Тренингіміз жалғасуда. Сондай-ақ, режиссер ретінде Ереван театрының шығармашылық бөлімінің меңгерушісі Гүмрах Омардың шақыруымен Шекспирдің «Ромео мен Джульеттасын» түсіріп жатырмын. Бізде өте қызу дайындық жүріп жатыр. Мен ол жерде өте қызықты және сүйіспеншілікке толы қызметкерлерді кездестірдім. Жұмысымыз өте жылдам жүріп жатыр. Сондай-ақ Әзірбайжан мемлекеттік мәдениет және өнер университетінің IV курс студенттерімен бірге дипломдық жұмыс дайындап жатырмыз Анаңызға Алла разы болсын! Шығармашылық адамдар шығынды басқа жолмен сезінеді. Мысалы, сол жеңілістің азабы өтпей тұрып, сахнаға шығу, спектакль қою сияқты жауапкершіліктер бар. Бұл кезең сіз үшін қалай өтті? Анамды шығарып салу рәсімінің үшінші күні сағат 12:00-де ауданнан шығып, 18:30-да театрға барып, 19:00-де «Лейлі мен Мәжнүн» спектаклінде сахнаға шықтым. Бір қызығы, қойылымдарға дайындалып жатқанда анамнан айырылғанымды ұзақ сезіндім. Әрине, бұл сахнаға шықпас бұрын болды Сіздің актерлық жолыңыз Баку камералық театрынан басталды. 2009 жылдан бері Жас көрермендер театрында қызмет етіп келесіз. Менің білуімше, сіз Камера театрын ешқашан ұмытпайсыз, оны ешқашан ұмытпайсыз. Тіпті жалықтырасың Мен актер ретінде Жас көрермендер театрында өте бақыттымын. Мұнда келгеннен бері атақ-даңқымыз одан сайын арта түсті. Мен бұл театрды жақсы көремін. Тіпті, Әзірбайжандағы ең мықты театр труппаларының бірі, менің ойымша, Ұлттық жас көрермендер театры деп ойлаймын. Олардың спектакльдері мен режиссерлері әртүрлі және ерекше. Менің Баку камералық театрына деген махаббатымның Жас көрермендер театрына еш қатысы жоқ. Менің қызыма деген махаббатым ата-анамды ұмыттыруы мүмкін бе? Әрине жоқ. Камера театры – менің генетикалық кодым. Мен онда көп рөлдерді сомдадым. Баку камералық театры – Жаннат Сәлімова мен Ирина Перлованың мектебі. Мен ол мектепті ешқашан ұмытпаймын, ұстаздық қызметімде оқушыларымның бойына сол мектептің эстетикасын сіңіремін. Адам қай жерде болса да, оның жаны сол бірінші орында тұрып қалады. Менің жаным Баку камера театрына байланысты, кейде түсімде көремін Суретші ретінде ең үлкен мүмкіндігіңіз не деп санайсыз? Мен кездейсоқтыққа сенбеймін. Бірақ мен үшін шығармашылық адамы ретінде ауыл баласының Жаннат Сәлімова сынды өнер иесінің жолығуы Алланың берген ең үлкен нығметі деп білемін. Осыдан кейін Ирина Перлованы айта аламын. Олардың арқасында мен ешқашан білмеген мүлде басқа әлемдерге есіктер ашылды. Қазір ұстаз, актер, режиссер болып жеп жүрген наным сол ұстаздардың еңбегі. Жақсы мектеп - актер мен режиссердің ең үлкен мүмкіндігі Ұстаз ретінде бүгінгі таңда Жаннат Сәлімовадан үйреніп, шәкірттеріңізге берген негізгі үш ұстанымыңыз қандай? Біріншіден, мен Жаннат Салимова мен Ирина Перловадан шыншылдық пен адалдықты үйрендім. Өнерде қателесуіміз мүмкін, бірақ әдейі жақсы мен жаманды айыра алмайсың. Өнерді өле-өлгенше сүю керек. Режиссер ретінде Қаннат ханымнан үйренген ең маңызды нәрселердің бірі – жай ғана спектакль қою емес, сол идеяға алаңдау. Сонымен, біз бұл спектакльмен не айтқымыз келеді? Яғни, азамат пафосы болуы керек. Үшіншісі – логикалық және психологиялық – реалистік толықтық. Мен актер ретінде ешқашан рөл ойнамаймын, бірдеңе айтуға тырысамын Бүгін Жәннат ханым туралы ұстаз ретінде сүйіспеншілікпен, құрметпен айтып отырғаныңыз қуантады. Сіздің ойыңызша, Нофал Валиевтің шәкірттері болашақта ол туралы немен, қалай және немен еске алып, әңгімелейді? Алғашында бұл мәселеге өте нәзік, жан-тәнімен қарадым. Бірақ қазір шәкірттерім жетерлік. Уақыт өте келе мен бұл мәселеге әдеттегідей қарауды үйрендім. Оған Жәннат ханым да тәлім берген. Қараңызшы, қанша шәкірті бар, солардың барлығын мақтанышпен, сүйіспеншілікпен атайды? Менің оқушыларым да солай. Кейде университетті бітіргеннен кейін бір сұхбатында менің атымды айтқан студентім болды, мен таң қалдым. Кейде сондай сұраныс болды, оны дамытуға жылдар жұмсадым, бірақ кейін менің атым аталмай қалды. Мен бұған ренжімеймін, менің атымды ешкім атайды, айтпайды деп күтпеймін. Олар мені қалай еске алады? Білмеймін, бірақ бір жерде пайдасы тиген болса, менің актер және режиссер шәкірттерім бұл туралы айтады деп үміттенемін Жұбайыңыз Лейлі Валиева да танымал актриса. Театрда да, университетте де қатар жұмыс істейсіз. Кейде олар ерлі-зайыптылардың бірігіп жұмыс істеуі қиындық тудырады десе, кейде керісінше дейді. Қалыңыз қалай? Бірге жұмыс істеу отбасыңызда қиындықтар туғызды ма? Мен бұл оймен мүлдем келіспеймін. Бұл адамның жұмысы туралы емес. Адамдардың жаны дос болуы керек. Менің ойымша, туыстық байланыстың нығаюы өзіміздің генетикалық кодымыз бен төл отбасымыздан алған тәрбиемізге байланысты. Оның мамандыққа еш қатысы жоқ. Әйтеуір, тек жұмысымызға байланысты отбасымызда қиындықтар болған емес. Бiздiң мәселе театрдың өте қиын кезiнде осы өнерге келдiк, отбасын құрдық. Осыған байланысты қаржылық қиындықтарды бастан өткердік, бірақ жұмысымыз отбасымызға кедергі болған жоқ. Әйелім осы мінезге ие болып, басқа жұмыста жұмыс істесе де оған риза болар едім Екеуіңіз де сахна адамы болсаңыздар да, қызыңыз бұл өнерге келмеді Менің қызым өте талантты, оның құмарлығы көп еді. Бірақ оның бұл өнерге бөгет болғанын қаламай, көндірдік. Бізге өте қиын болды, оның қиналғанын қаламадық. Мен қызым бар, оны театрға жібермеймін дедім. Шүкір, мен ештеңе айтқан жоқпын. Мен бұл шешімге қуаныштымын. Ол өте жақсы филолог, өте жақсы ұстаз Сізді фильмдер мен сериалдардан көрмейміз. Мұның себебі неде? Иә, мен кинотеатрда емеспін, неге екенін білмеймін (күлді). Менің білуімше, жақсы сериалдар да түсіріліп жатыр. Кейде ұнағанымен бөлісемін, шығармашылық топты құттықтаймын. Мені тіпті фильмдерге де, сериалдарға да шақырмайды. Бір-екі рет болды, мені шақырды, бірақ кейін бекітілмеді. Бұл проблема емес. Мен театрға күш-қуатымды, махаббатымды бердім. Ал мен киноны жақсы көремін. Бір қызығы, мен өзімді көбірек кино актерімін деп ойлаймын. Тек сол салада тәжірибеңіз болса болғаны Көрермен ретінде кино және сериалдар саласына көңіліңіз тола ма? Мен аз болса да келісемін. Бұл саладағы ең үлкен қателіктердің бірі – кастинг. Актер фильмге немесе сериалға түсуі керек. Сонда жұмыс сәтті болады. Жақсы жұмыс орындары да бар, өкінішке орай, көп емес. Бірақ біздің қысқа сериалдар жақсы қабылданады, бірақ ұзақ сериалдарда онша сәтті емеспіз. Мысалы, маған «Скорпион маусымы», «Азамат А» сияқты сериалдар ұнады. Олар басқа сериалдарды да атап өтеді, өкінішке орай, қазір оларды көруге уақытым жоқ. Уақыт болса солардың соңынан еремін деп үміттенемін. Соңғы кездері көркем фильмнен жақсысын кездестірмедім. Әрине, бұл саладағы қиындықтарды түсінемін және ол жақта да бәрі жақсы болады деп сенемін Бұл күндері халық әртісі Расим Балаевтан айырылдық, әртістерімізден айырылған сайын «Ол болмайды, ондай өнерпаздар енді келмейді» деген сөздерді әлі күнге дейін естиміз. Қалай ойлайсыз, бұл идеялар рас па? Расим ұстазға Алла разы болсын. Ол менің сүйікті суретшім. Рәсім Балаевтың ерекшелігі – оның рөлдерінде күшті өзгеріс пен трансформация бар. Қарасаң Расим Балаев екенін ұмытасың. Біз оған қарасақ, біз тек кейіпкерді көреміз. Бұл актер үшін үлкен жетістік. Бірақ «қазір ондай өнерпаздар жоқ» деу дұрыс емес. Уақыт пен жағдай басқаша. Әрине, олар біздің шеберлер, бірақ қазір әрбір үлкен театрда кем дегенде 10 өте жақсы актерлер мен актрисалар бар. Шағын театрларда 3-5 өте мықты актер бар. Бұл тек дәуір емес. Олар күшті ренессанс жүріп жатқан 60-жылдардың студенттері. Рәсім Балаев ол кезде Академиялық ұлттық драма театрына жұмысқа қабылданбаған, кем дегенде 10 фильмге рұқсат бермеген. Қазір де ондай балалар бар. Бірақ жақсы актерлер жоқ деп айта алмаймыз Атың келгенде ең алдымен «Айдын» пьесасы еске түседі. Ал, қай рөлді шығармашылығыңыздың патшасы деп санайсыз? Сол кезде Айдынға бауыр басып қалғаным сонша, маған бір кездері Айдын болғандай көрінетін. Мен оның бар екеніне шын жүректен сендім. 15 жылдан кейін мен өзім бұл рөлден бас тарттым. Өйткені дәмі таңдайымда қалсын деп едім. Айдынның бар екеніне сенгенім сонша, онымен бір кезде кездесетінімізге сенімді болдым (көзім толып). Егер ұлым болса, атын Айдын қояр едім. Бірақ менің рөлдерімнің қайсысы шедевр екенін айта аласыз. Мұхаммедхасан аға Айдыннан кішірек адам ба? Немесе Магрур, Молла Аббас, Джордж тағы басқа рөлдерді айта аламын. «Көк армандар» спектаклінде Эля ағаның рөлін сомдадым, оны қатты жақсы көрдім. Әрқайсысының өз орны бар. Актерлік мамандықтың ерекшелігі – «бұл менің шедеврім» деп әр рөлді сомдау. Сіз білесіз, бірақ рөлде сізде бірдеңе айтуға мүмкіндік болуы керек. Бұл режиссердің құрылымы мен аурасынан туындайды Неліктен актерлықтан режиссерлікке жолыңызды өзгерттіңіз? Режиссер ретінде айтарым бар Актерліктен режиссерлікке келгендер жетістікке жетеді дейді? Дүниежүзілік театрдағы ең табысты режиссерлер – актерліктен режиссерлікке жеткендер. Жай ғана режиссура жасап жүргендерге қарағанда олардың көзқарасы, көзқарасы бөлек. Сондықтан олардың жұмысы бөлек Бірақ актер ретінде қандай шығарма мен кейіпкерді сомдай алмай жүрсіз? Суреттер шексіз. Брехттің «Галилейдің өмірі» фильміндегі Галилейді қуана ойнар едім. Мен де Венеция көпесі Ваня ағайдың кейіпкерлерін сомдағым келеді Осы жұмыстардың кез келгенін режиссер ретінде түсіріп, сол рөлді өзіңіз сомдай аласыз ба? Мен режиссер ретінде жасаған спектакльде ойнағым келмейді. Өйткені біреу актерге сырттай қарауы керек. Ол да директор болады. Мен ойнасам, маған кім айтады, сен қателесесің? Режиссер ретінде сіздің ойыңыз актерлерде, ал актер ретінде тек өзіңізде