Хенадан Хна кешіне дейін: Цифрлық орта біздің рәсімдерімізді қалай өзгертеді?

АМҒА фольклор институтының цифрлық фольклор және жасанды интеллект кафедрасында гибридтік форматта ғылыми семинар өтті АМНА Фольклор институтының директоры, филология ғылымдарының докторы Хикмат Ғулиев сандық технологиялардың гуманитарлық ғылымдардың әртүрлі салаларына, әсіресе фольклортану ғылымына тигізетін әсері туралы айтты. Ол фольклор сандық ортада сақталып қана қоймай, жаңа мағыналық мазмұнға, таныстыру формаларына, коммуникативті мүмкіндіктерге ие болатынын атап өтті. Хикмат Гулиев дәстүрлі мәдени мұраның виртуалды кеңістікте қайта жаңғыртылуы мен айналымы фольклордың серпінді сипатын, өзгермелі әлеуметтік-мәдени жағдайларға бейімделу мүмкіндіктерін және оның жаһандық ақпараттық кеңістіктегі өміршеңдігін көрсететінін айтты. Директор ұсынылған баяндаманың қазіргі фольклорлық процестердің ғылыми-теориялық аспектілерін зерттеу тұрғысынан өзекті екенін атап өтті Семинарда бөлімнің кіші ғылыми қызметкері Жәмила Новрузова «Интернет-фольклор контекстіндегі қына рәсімі: дәстүрлі және виртуалды орта» тақырыбында баяндама жасады. Баяндамада заманауи ақпараттық технологиялар мен интернет-ортаның фольклордың өмір сүріп, таралу түрлеріне әсері зерттеліп, интернет фольклорының жаңа жағдайда дәстүрлі фольклордың жалғасы ретінде қалыптасқаны айтылды. Сандық коммуникация құралдары фольклорлық үлгілерді кең аудиторияға жеткізуге, оларға жаңа пішін мен мазмұн беруге мүмкіндік беретіні айтылды. Баяндамада сонымен қатар Интернет пен жаһандық мәдениеттің әсерінен қына рәсімінің трансформация процестері қарастырылды. Соңғы жылдары әлеуметтік желілердің ықпалымен кең тараған «Хна кеші» деген атаумен таныстырудың жаңа түрлері дәстүрлі рәсімнің бірқатар элементтерін сақтай отырып, оған жаңа эстетикалық және көрнекі ерекшеліктер бергені баса айтылды. Осы процестің нәтижесінде салтанат отандық және жергілікті шеңберден шығып, сандық ортада кең аудиторияға ұсынылған мәдени шараға айналды Баяндамада дәстүрлі қына рәсімі мен қазіргі «Хна кеші» рәсімі салыстырылып, олардың қатысушы композициясы, салт-дәстүр элементтері, фольклорлық мәтіндер, музыка және таныстыру формаларындағы өзгерістерге талдау жасалған. Бұл ретте тақырып төңірегінде жүргізілген сауалнама нәтижелері таныстырылып, қоғамның қазіргі той тойларына деген көзқарасы, әлеуметтік желілердің әсері туралы мағлұматтар берілді. Дәстүрлі қына кеші мен қазіргі «Қына кешінің» байланысын фольклордағы сабақтастық пен өзгеру ұстанымдарының өзара бірлігінің үлгісі ретінде бағалауға болатыны айтылды Одан кейін баяндама төңірегінде жан-жақты талқыланды. Талқылау барысында АМҒА президиумының ғылыми хатшысы, Фольклор институтының жетекші ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы Сафа Гараев қазіргі неке қию рәсімдерінде байқалатын трансформация процестерінің теориялық аспектілеріне тоқталды. Ол интернет пен цифрлық орта салтанатты рәсімдерді көрсету мен таратуға әсер ететінін, бірақ бұл әсерлерді әрбір нақты контекстте бөлек талдаудың маңыздылығын атап өтті АМҒА Төралқасының Ғылым және білім бөлімінің меңгерушісі, Фольклор институтының жетекші ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы, доктор Сархан Хавари мәдениеттің диахронды даму үлгісіне назар аударып, әр түрлі тарихи кезеңдерге, наным-сенімдерге, әлеуметтік тәжірибелерге жататын элементтер уақыт өте бір-бірімен қосылып, біртұтас мәдениет жүйесін қалыптастырғанын айтты. Қына рәсімі сияқты ғұрыптық үлгілер мәдени жүйенің ядролық элементтері қызметін атқаратынын, олардың цифрлық ортаға көшірілуі жаңа мәдени үрдістер мен трансформация процестерінің пайда болуына жағдай жасайтынын атап өтті. Ғалым ұсынылған баяндама осы бағытта жүргізілген табысты зерттеулердің үлгісі екенін атап өтіп, автордың тақырыпқа деген көзқарасын оң бағалады Кейін сөз алған Түркі халықтары фольклоры бөлімінің аға ғылыми қызметкері, профессор Алмаз Хасанғызы қына рәсімдерінің фольклорлық-этнографиялық ерекшеліктеріне тоқталып, осы саладағы көп жылғы бақылаулары мен зерттеулерінің нәтижелерін семинарға қатысушылармен бөлісті. Ол дәстүрлі хинаяхди рәсімдерінің тек дұғалар мен әндерден тұрмайтынын, сонымен қатар әйелдердің орындауындағы түрлі ойындар мен спектакльдер, өзара сұхбаттар мен драмалық көріністерді қамтитынын атап өтті. Профессор әйелдердің түрлі әлеуметтік рөлдердегі қойылымдары салтанаттың маңызды құрамдас бөліктерінің бірі екенін атап өтті. материалдардың фольклордың орындаушылық ерекшеліктерін зерттеу тұрғысынан маңыздылығын атап өтті АҒА Фольклор институтының қызметкері Афаг Мұстафаева, ф.ғ.к. Ұлқар Юсифова. филология ғылымдарының кандидаты Гүнай Юсифзаде Баяндама төңірегінде түрлі ұсыныстар мен ескертулер айтылып, тақырып алдағы зерттеулерге кең перспективалар ашатыны айтылды 2026 © AZERTAC. Авторлық құқық қорғалған. Ақпаратты пайдалану гиперсілтеме арқылы көрсетілуі керек