«Жоғары оқу орындарын астанадан көшіру қыруар қаржыны қажет етеді»

Соңғы жылдары ел астанасы Бакудегі кептелістерді жою мақсатында кейбір университеттерді аймақтарға көшіру мәселесі жүйелі түрде көтеріліп келеді. Жоғары оқу орындарының көшірілуі қаладағы көлік кептелісін азайтып, қала инфрақұрылымына түсетін салмақты жеңілдетеді деген сенім бар. Бұл қадам білім беру жүйесін дамыту тұрғысынан да, аймақтардың теңгерімді дамуы тұрғысынан да маңызды болып саналады. Біріншіден, университеттерді аймақтарға көшіру ел ішінде экономикалық белсенділіктің біркелкі таралуына әкелуі мүмкін. Елордада шоғырланған студенттер мен оқытушылар контингенті басқа қалаларға қоныс аударса, сол өңірлерде жаңа жұмыс орындары ашылып, қызмет көрсету саласы дамып, жалпы әл-ауқат деңгейі көтеріледі. Бұл өңірлердің әлеуметтік-экономикалық дамуына оң әсерін тигізуде Дегенмен, бұл процестің де белгілі бір қиындықтары бар. Университеттерді көшіру үлкен қаржылық ресурстарды қажет етеді. Жаңа кампустарды салу, зертханалар құру және академиялық ортаны қалыптастыру уақыт пен ресурстар тұрғысынан күрделі процесс. Дұрыс жоспарлау және кезең-кезеңімен бұл қадам елдің жалпы дамуына үлес қоса алады. Осы себепті мұндай шешімдерді қабылдау кезінде барлық жақсы және жағымсыз жақтарын мұқият ескеру қажет Бакудегі жоғары оқу орындарын көшіру және аймақтарда жаңа университеттер ашу мәселесі «Әзербайжан Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясында» көрініс тапты. Қазіргі уақытта талқыланып жатқан «Әзірбайжан Республикасының әлеуметтік-экономикалық даму стратегиясы» жобасында тиісті жылдарға белгілі шараларды қабылдау жоспарлануда. Бұл ретте, тапсырыс беруші ұйымдардың өңірлерде жаңа ЖОО салу мәселесіне қатысты негізделген ұсыныстары түскен жағдайда, олар Президенттің тиісті жарлығымен бекітілген «Әзірбайжан Республикасы Мемлекеттік инвестициялық бағдарламасын әзірлеу, іске асыру, мониторингілеу және бағалау қағидаларының» талаптарына сәйкес бюджет қаражаты шегінде басым негізде қаралатын болады Осы тұрғыда елордада орналасқан қандай жоғары оқу орындарын аймақтарға көшіру қажет және жаңа ЖОО ашуға қандай бағыт-бағдар бар деген мәселе күн тәртібінде тұр Мамандардың пікірінше, қоныстандыру үдерісі өңірдің әлеуетін мамандандыру мен параллельділік негізінде жүзеге асырылуы тиіс. Әрбір жоғары оқу орны өзі орналасқан аймақтың экономикалық профиліне бейімделуі керек. Осылайша, техникалық және индустриялық бағыттағы университеттерді – мысалы, Әзірбайжан мемлекеттік мұнай және индустрия университетінің кейбір факультеттерін немесе жалпы техникалық профильді кәсіпорындарды Сумгаит индустриалды аймағына немесе Қарабақтың өнеркәсіп орталықтарына (мысалы, Агдам) болашақта орналастыру орынды болуы мүмкін. Ауыл шаруашылығы және аграрлық кәсіпорындар аймақтарда орналасуы керек. Бұл кәсіпорындар Гянджадан басқа Лэнкаран, Губа-Хачмаз және басқа аймақтармен тығыз интеграциялануы керек. Алат еркін экономикалық аймағы мен Баку халықаралық теңіз сауда порты маңында логистика мен көлікке мамандандырылған жоғары оқу орындарын (кампустар) құру орынды Білім сарапшысы Эльчин Эфенди Бакуде жұмыс істейтін кейбір жоғары оқу орындарын кезең-кезеңімен аймақтарға немесе астанаға жақын аймақтарға көшіру идеясының әсіресе студенттік квотасы жоғары университеттерді қамтитынын айтады. Бұл ретте қаланың орталығында орналасқан және кептеліс пен инфрақұрылымның шамадан тыс жүктелуіне себепші болған жоғары оқу орындарын елорданың сыртына шығару басты басымдықтардың бірі болып табылады. Бұл шешімнің негізгі идеясы президент Ильхам Әлиевтің бастамасымен дайындалған және Бакуді 2050 жылға дейін қайта құруды көздейтін Бас жоспар аясында қалыптасты. Бұл стратегияда жоғары оқу орындары үшін арнайы университеттік кампустар құру жоспарлануда. Бұл кампустар тек оқу корпустарынан ғана тұрмайды, сонымен қатар студенттер жатақханалары, заманауи зертханалар, ғылыми орталықтар мен әлеуметтік инфрақұрылым нысандары болады. Мақсат – университеттерді бір жерге шоғырландыру, біртұтас академиялық ортаны қалыптастыру және білім сапасын арттыру» Оның айтуынша, 20 мыңнан астам оқушысы бар оқу орындарын қала сыртына көшіру керек. Оның құрамына Баку мемлекеттік университеті, Әзірбайжан техникалық университеті, Әзірбайжан сәулет және құрылыс университеті және т.б. Студенттер күнделікті қоғамдық көлікті немесе жеке көліктерін пайдаланады кептеліс тудыратын факторлардың бірі болып табылады. Бұл университеттерді Апшерон облысы немесе Габала, Шамахи, Ширван қалалары сияқты Бакуге жақын аудандарға көшірген жөн. Бұл көшіру сол қалалардың дамуына оң әсерін тигізуі мүмкін: "Университеттерді қала маңы мен аймақтарға көшіру үшін жаңа ғимараттар мен кампустар салу керек. Мұндай үлкен жобаны жүзеге асыру қыруар қаржыны қажет етеді. Кейбір университеттерді астанадан көшіру мәселесі күн тәртібінде тұр. Осыған орай, Баку мемлекеттік университетін қоспағанда, Баку мемлекеттік университетінің сыртындағы ірі және ірі университеттердің студенттерін көшіру қолайлырақ болар еді. қаладағы көлік инфрақұрылымы мен көлік қозғалысына кедергі жасау. Мысалы, Түркиядағы көптеген университеттерде студенттердің жатақханада тұруы үшін жағдай жасалған Маманның айтуынша, жоғары оқу орындарын аймақтарға көшіру сол аудандардың әлеуметтік-экономикалық дамуына айтарлықтай серпін бере алады. Студенттер ағыны, профессорлық-оқытушылық құрамның тұруы, қызмет көрсету саласының кеңеюі және жалпы экономикалық айналымның артуы аймақтарда жандануды тудырады. Туризм, қызмет көрсету және басқа салаларда оң динамика байқалады. Сонымен қатар, университет қалашықтарын құру оқу үдерісіне оң әсерін тигізеді. Оқытушылар мен студенттердің бір академиялық ортада шоғырлануы ғылыми пікірталастардың қарқындылығын арттырады, ғылыми-зерттеу әрекетін ынталандырады және нәтижесінде академиялық көрсеткіштердің жақсаруына әкеледі. Мұндай жағдайда инновациялық тәсілдерді қолдану, ғылыми жобаларды жүзеге асыру және халықаралық ынтымақтастықты кеңейту шынайырақ болып көрінеді Ұлттық Мәжілістің ғылым және білім комитетінің мүшесі Васиф Гафаров кейбір жоғары оқу орындарының аймақтарға берілуі және жаңа жоғары оқу орындарының құрылуы өңірлік дамуды жеделдету және елдегі ғылыми әлеуетті неғұрлым теңгерімді бөлу тұрғысынан маңызды қадам деп санауға болатынын айтты. Бұл процестің негізгі мақсаты – ЖОО-ларды физикалық көшіру ғана емес, сонымен қатар аймақтардағы экономикалық, әлеуметтік және ғылыми дамуды ынталандыру. Тәсілге сәйкес, елорда бұрынғысынша елдің басты академиялық орталығы болып қалуы керек, ал барлық университеттерді көшіру шындыққа жанаспайды да, құптарлық та емес. Алайда қолданбалы және практикалық бағытталған мамандықтар бойынша жұмыс істейтін кейбір жоғары оқу орындарының негізгі кампустарын немесе ірі филиалдарын аймақтарда орналастыру тиімдірек нәтиже бере алады. Мұндай қадамдар аймақтардағы білім беру мүмкіндіктерін кеңейтіп, білім беруді жергілікті экономикалық қызметпен тығыз байланыстырып, кадрларды дайындауды жергілікті қажеттіліктерге бейімдей алады Депутаттың айтуынша, аймақтарды таңдауда халық саны, экономикалық әлеует және көлік қолжетімділігі сияқты критерийлер басты рөл атқарады. Осыған байланысты жоғары білім беру орталықтарын қалыптастыруға өнеркәсіптік және экономикалық мүмкіндіктері бар ірі қалалар, энергетикалық және өндірістік инфрақұрылымы дамыған өңірлер, сондай-ақ туристік және ауылшаруашылық әлеуеті жоғары өңірлер қолайлы болып саналады. Сонымен қатар, қайта жаңғыртылатын аудандарда жоғары оқу орындарының ашылуы сол аймақтардың әлеуметтік-экономикалық жандануына маңызды үлес қоса алады Тасымалдау мәселелері жөніндегі сарапшы Рауф Ағамирзаев университеттерді елорданың сыртына көшіру көлік жүктемесін азайтып, студенттердің шығынына оң әсерін тигізетінін айтты: «Студенттер университетке жақын орналасса, олардың көлік шығындары да азаяды. Бұл олардың да, ата-аналарының да қаржылық жүгін жеңілдетеді. Сонымен қатар, қаладағы көлік кептелісі де азаяды. Студенттерді қаладан шығару немесе университеттерді көшіру сияқты тәсілдердің экономикалық теріс салдарын ескеру қажет. Бұл мәселені кешенді түрде басқару керек» Экономикалық сарапшы Натиг Джафарлидің айтуынша, басқыншылықтан азат етілген бірнеше қалада үлкен студенттік қалашықтар құруға болады: «Бұл білімнің дамуына ғана емес, сонымен қатар Қарабақтың да дамуына ықпал етеді. өлкенің қоныстануына, шаруашылық белсенділігінің артуына және жалпы облыстың әлеуметтік өмірінің жандануына маңызды үлес қоса алады. Сонымен қатар, бұл қадам Бакуге түсетін демографиялық және инфрақұрылымдық жүктемені азайтуда маңызды рөл атқара алады. Мұндағы басты мәселе жоғары оқу орындарын ауыстырумен ғана шектелмейді. Әңгіме заманауи стандарттарға толық жауап беретін студенттік қалашықтар мен қалашықтарды құру туралы болып отыр. Яғни, бұл университет ғимаратын басқа аумаққа көшіру ғана емес, тұтас академиялық экожүйені қалыптастыру деген сөз. Әрине, мұндай ауқымды жобаларды жүзеге асыру үлкен қаржылық ресурстарды қажет етеді. Инфрақұрылымды нөлден бастап салу, коммуникация желілерін тарту, заманауи білім беру ортасын құру және өмір сүруге қолайлы жағдай жасау - үлкен инвестицияны қажет ететін процесс. Осы себепті жобаның қысқа мерзімде толық жүзеге асуы шындыққа жанаспайды. Сірә, бұл процесс біртіндеп, бірнеше жыл бойы жүзеге асады. Дәл осы тұрғыдан жоспарлы және кезең-кезеңімен әрекет етуді неғұрлым орынды деп санауға болады. Атап айтқанда, Ханкенди, Агдам және Физули сияқты қалаларды студенттік қалашыққа айналдыру бұл тұрғыда назар аударарлық нұсқалар. Бұл қалалардың географиялық орналасуын, қайта құру мүмкіндіктерін және стратегиялық маңыздылығын ескере отырып, мұнда заманауи университет кампустарын құруға болады. Мұндай көзқарас сол аудандардың тез арада қоныстануына, жаңа жұмыс орындарының ашылуына, қызмет көрсету саласының дамуына және жалпы Қарабақ экономикасының жандануына күшті серпін бере алады»