Шуша декларациясы – бауырластықтан одақтастыққа дейінгі тарихи жол

2021 жылдың 15 маусымында Әзірбайжанның мәдени астанасы Шуша қаласында қол қойылған «Әзербайжан Республикасы мен Түркия Республикасы арасындағы одақтастық қатынастар туралы Шуша декларациясы» бауырлас екі ел арасындағы қарым-қатынастар тарихындағы жаңа әрі сапалы жоғары кезеңнің негізін қалады. Тарихи Жеңістен кейін азат етілген Шушада қол қойылған бұл құжат Әзірбайжан-Түркия қарым-қатынасының дамуын ғана емес, аймақтың болашақ геосаяси және геоэкономикалық көрінісін айқындайтын маңызды стратегиялық құжат ретінде қарастырылады Президент Ильхам Әлиев атап өткендей, Шуша декларациясы Әзірбайжан-Түркия қарым-қатынасының тарихи тамырына, халықтарымыздың ортақ құндылықтарына, ұлы көшбасшылар Мұстафа Кемал Ататүрік пен Гейдар Әлиевтің саяси мұрасына негізделген. «Бір ұлт, екі мемлекет» философиясының жаңа дәуірдегі ең жоғары саяси көрінісі Шуша декларациясында көрініс тапты Шуша декларациясы Әзірбайжан мен Түркия арасындағы бауырластық және стратегиялық серіктестік қарым-қатынастарын одақтастық деңгейіне ресми түрде көтерді. Бұл құжат екі мемлекет арасындағы ынтымақтастықтың құқықтық және саяси негіздерін нығайтып қана қоймай, алдағы іс-қимыл бағыттарын айқындады. Декларация саясат, қауіпсіздік, қорғаныс, экономика, энергетика, көлік, білім, мәдениет, ақпараттық саясат және диаспора қызметін қоса алғанда, ынтымақтастықтың барлық негізгі бағыттарын қамтиды. Осылайша Әзірбайжан-Түркия қарым-қатынастары аймақтық ынтымақтастық үлгісінен жаһандық маңызы бар стратегиялық одақтық платформаға айналды Шуша декларациясының маңызды бағыттарының бірі қауіпсіздік пен қорғаныс саласындағы ынтымақтастықты одан әрі нығайту болып табылады. Құжатта тараптар бір-бірінің тәуелсіздігіне, егемендігіне, аумақтық тұтастығына және шекараларының мызғымастығына қауіп төнген жағдайда өзара қолдау көрсетуі керектігі ерекше атап өтілген. Бұл ереже екі елдің қауіпсіздігін ғана емес, жалпы Оңтүстік Кавказ аймағындағы тұрақтылықты қорғауға да қызмет етеді. Бұл ретте құжат аймақтағы реваншисттік және деструктивті үрдістердің алдын алу тұрғысынан маңызды саяси жолдау болып табылады Әзербайжанның Отан соғысындағы тарихи жеңісінен кейін қалыптасқан жаңа геосаяси шындықтар аясында Шуша декларациясы аймақтағы ұзақ мерзімді бейбітшілік пен ынтымақтастық үшін сенімді саяси негіз жасайды Шуша декларациясының маңызды бағыттарының бірі экономикалық ынтымақтастықты одан әрі кеңейту болып табылады. Құжат өзара инвестиция тартуға, тауар айналымын арттыруға, экономиканы әртараптандыруға және жаңа инвестициялық жобаларды жүзеге асыруға қолайлы жағдай жасайды. Әзірбайжанның азат етілген аумақтарында жүргізіліп жатқан ауқымды қалпына келтіру және құрылыс жұмыстарына түрік компанияларының белсенді қатысуы екі ел арасындағы экономикалық ынтымақтастықтың нақты нәтижелерін көрсетеді Қарабақ және Шығыс Зәңгезүр экономикалық аудандарында жүзеге асырылып жатқан жобалар аймақтың инвестициялық тартымдылығын арттырып қана қоймай, жаңа экономикалық мүмкіндіктер туғызады Шуша декларациясы сонымен қатар энергетикалық қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастықты одан әрі кеңейтуді ынталандырады. Еуразияның энергетикалық картасында маңызды орынға ие болған Әзірбайжан мен Түркия аймақтық және жаһандық энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде стратегиялық рөл атқарады Шуша декларациясында көрсетілген маңызды мәселелердің бірі – аймақтық көлік-коммуникациялық жобаларды дамыту. Атап айтқанда, Зәңгезүр дәлізін ашу перспективасы түркі әлемінің интеграциясы тұрғысынан стратегиялық маңызға ие. Бұл жоба Әзірбайжанды Түркиямен Нахчыван арқылы байланыстырумен қатар, Еуропа мен Орталық Азия арасында жаңа экономикалық және логистикалық мүмкіндіктер туғызады Қарс-Игдыр-Нахчыван теміржол жобасымен және Баку-Тбилиси-Карс теміржол желісімен интеграция перспективалары Орта дәліздің бәсекеге қабілеттілігін одан әрі арттырады. Сонымен, Шуша декларациясы екіжақты қарым-қатынастарды ғана емес, жалпы Еуразиялық кеңістіктегі экономикалық интеграцияны дамытуға қызмет ететін стратегиялық тұғырнама болып табылады Декларацияда Әзербайжан мен Түркияның сыртқы саясат саласындағы үйлестірілген қызметінің маңыздылығы ерекше атап өтілген. Тараптар халықаралық ұйымдар аясында өзара қолдауды жалғастыруға, аймақтық және жаһандық қауіпсіздік мәселелері бойынша ортақ ұстанымды көрсетуге келісті. Бұл тәсіл екі елдің халықаралық беделін одан әрі нығайтып, ұлттық мүдделерін қорғап, жаһандық үдерістерге ықпал етеді мүмкіндіктерін кеңейтуге қызмет етеді Әзірбайжан мен Түркия аймақтық деңгейде ғана емес, халықаралық деңгейде де маңызды саяси бастамалардың авторы және қатысушылары ретінде әрекет етеді Шуша декларациясының түркі әлемінің бірлігі мен интеграциясы тұрғысынан да маңызы зор. Құжат Түркі мемлекеттері ұйымы аясындағы ынтымақтастықты кеңейтуге, ортақ мүдделерді қорғауға және түркі халықтары арасындағы қарым-қатынасты одан әрі нығайтуға жаңа мүмкіндіктер туғызады Ақпараттық саясат, БАҚ ынтымақтастығы және диаспора қызметін үйлестіру саласында қарастырылған тетіктер халықаралық ақпараттық кеңістікте нығайтылған және біртұтас ұстанымды қалыптастыруға қызмет етеді. Осы орайда Шуша декларациясы тек Әзірбайжан-Түркия қарым-қатынасының ғана емес, жалпы түркі әлемінің стратегиялық болашағын айқындайтын маңызды саяси құжат ретінде қарастырылады Жалпы, Шуша декларациясы Әзірбайжан-Түркия қарым-қатынасының биік тұстарының бірі, сонымен қатар аймақтың болашақ даму бағыттарын айқындайтын маңызды геосаяси құжат деп айта аламыз. Азад Шушада қол қою бұл құжатқа ерекше тарихи және саяси мағына берді Әзірбайжан мен Түркия арасында қалыптасқан одақтық қарым-қатынастар бүгінде аймақтық қауіпсіздіктің, экономикалық дамудың, энергетикалық ынтымақтастықтың және түркі әлемінің интеграциясының негізгі тіректерінің бірі болып табылады. Шуша декларациясы екі бауырлас мемлекеттің ортақ ерік-жігерінің, стратегиялық көзқарасының және болашаққа бағытталған ынтымақтастық үлгісінің жарқын көрінісі ретінде тарихта лайықты орнын алды Мехрибан Валиева, Ұлттық Мәжіліс депутаты