Түркі интеграциясы әрекетте: Ердоғанның Қазақстанға сапары экономикалық байланыстарды тереңдету жағдайында

БАКУ, Әзербайжан, 13 мамыр. Президент Режеп Тайып Ердоғанның Қазақстанға 13-14 мамырға жоспарланған мемлекеттік сапары Қазақстан мен Түркия арасындағы экономикалық және саяси ынтымақтастықты тереңдету аясында өтеді. Екі ел логистика, энергетика, технология және ауыл шаруашылығын қоса алғанда, көптеген секторлардағы ынтымақтастықты кеңейтуде. Бұл үдеріс түркі интеграциясының дамуымен және аймақтық саудадағы Орта дәліздің маңыздылығының артуымен одан әрі нығая түсті Президент Ердоғанның сапары Астанада Түркия вице-президенті Джевдет Йылмаздың қатысуымен өткен Сауда-экономикалық ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссия отырысынан кейін жалғасын тапты. Кездесу барысында екі тарап инвестициялық ынтымақтастықты кеңейту және Қытай мен Еуропаны Орталық Азия, Каспий теңізі, Оңтүстік Кавказ және Түркия арқылы байланыстыратын Орта дәлізді одан әрі дамыту жоспарларын қуаттады. Соңғы жеті жылда дәліз бойынша жүк тасымалы бес есе өсті, ал жеткізу мерзімі 13 күнге дейін қысқарды Көлік екіжақты күн тәртібінің орталық құрамдас бөлігі болып қала береді. Қазақстан мен Түркия арасындағы теміржол жүк тасымалы 2025 жылы 35 пайызға өсіп, 6,4 миллион тоннаны құрады, ал Транскаспий халықаралық көлік бағыты бойынша жүк тасымалы 4 миллион тоннадан асты Бұл көлік бағыттарының маңыздылығының артуы еуразиялық логистикалық тізбектердегі кеңірек өзгерістерді және аймақтық елдердің дәстүрлі транзиттік дәліздерге тәуелділікті азайтуға күш салуын көрсетеді. Қазақстан мен Түркия Орта дәлізді ұзақ мерзімді инфрақұрылымдық жоба ретінде қарастырады және темір жолды жаңғырту, порттардың қуаттылығын кеңейту және тарифтік саясатты үйлестіру бойынша жұмыс істеуде Қазақстан үкіметінің мәліметі бойынша, Түркия Қазақстанның бес ірі сауда серіктесінің қатарына кіреді. 2025 жылы екіжақты тауар айналымы 9%-ға артып, қазақстандық өнімдердің экспорты 17,7%-ға өсіп, 3,9 млрд долларды құрады. Сонымен қатар, Астана кооперацияны металлургия, фармацевтика, ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу және машина жасауды қоса алғанда, қосылған құны жоғары секторларға ауыстыруға ұмтылуда. Өткен жылы Түркияның Қазақстан экономикасына салған инвестициясы шамамен 390 миллион долларды құрап, соңғы жиырма жылдағы жалпы ағын 6 миллиард доллардан асты Энергетика ынтымақтастықтың келешегі бар саласын көрсетуді жалғастыруда. Қазақстан Түркия аумағы арқылы мұнай экспорттау үшін Баку-Тбилиси-Джейхан құбырын пайдалануды жалғастыруда. ҚР Энергетика вице-министрі Санжар Жаркешов атап өткендей, екіжақты ынтымақтастықтың негізгі бағыты электр энергетикасы жобалары болып табылады. Айта кетейік, Қызылорда облысында түрік компаниясының қатысуымен қуаттылығы 240 МВт болатын «Қызылорда» құрама циклді электр стансасы іске асырылуда. Қазіргі уақытта электр энергетикасы саласындағы қосымша жобалар егжей-тегжейлі қарастырылуда Мұнай-химия өнеркәсібін дамыту ынтымақтастықтың тағы бір маңызды бағыты болып табылады. Қазақстан құны 15 миллиард доллар болатын мұнай-химия жобаларын жүзеге асыруды жоспарлап отыр және түрік компанияларын осы бастамаларға қатысуға шақырды Бұл ретте тараптар технология саласындағы ынтымақтастықты кеңейтуде. Мамыр айында Алматыда түрік холдингі ARDVENTURE YATIRIM HOLDİNG A.Ş. мен Astana Hub арасында венчурлық инвестициялар мен стартаптарды қолдау бойынша әріптестік туралы меморандумға қол қойылды. Келісім Орталық Азия мен MENA аймағында бірлескен жеделдету бағдарламаларын іске қосуды, тәжірибе алмасуды және технологиялық жобаларды ілгерілетуді көздейді Қазақстан мен Түркия арасындағы ауыл шаруашылығы тауар айналымы 2025 жылы 25%-дан астамға артып, шамамен 360 миллион долларға жетті. Соңғы жылдары Қазақстан мен Түркия ауылшаруашылық өнімдерін өндіру мен өңдеуді, сондай-ақ кондитерлік өнімдерді өндіруді қамтитын шамамен 400 миллион долларға жуық 10 жобаны жүзеге асырды ҚР Ауыл шаруашылығы вице-министрі Ермек Кенжеханұлы тараптар тың бастамаларды талқылауды жалғастырып жатқанын мәлімдеді. Атап айтқанда, түрік компаниясының қатысуымен қант зауытын салу бойынша келіссөздер жүргізілуде Ердоғанның сапарының қорытындысы бойынша бірнеше екіжақты келісімдерге қол қойылады деп күтілуде. Астанадағы келіссөздерден кейін Түркия басшысы 15 мамырда Түркістанда өтетін Түркі мемлекеттері ұйымының «Жасанды интеллект және цифрлық даму» тақырыбына арналған бейресми саммитіне қатысады Айта кетейік, Ердоған Қазақстанға сапарынан бір жыл өтпей жатып келеді Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2025 жылғы шілдеде Түркияға ресми сапары, оның қорытындысы бойынша тараптар логистика, энергетика, цифрландыру және өнеркәсіптік ынтымақтастық салаларында 18 келісімге қол қойды. Содан бері Астана мен Анкара ынтымақтастықты дәйекті түрде кеңейтіп, басты назарды саяси декларациялардан инфрақұрылымдық және инвестициялық жобаларды іс жүзінде жүзеге асыруға ауыстырып келеді Жалпы, Түркия Президентінің Қазақстанға сапары екіжақты қарым-қатынастардың жоғары деңгейін ғана емес, сонымен бірге Еуразия кеңістігіндегі түркі интеграциясын нығайтудың кең ауқымды үдерісін көрсетеді. Астана мен Анкара ынтымақтастықты саяси саладан практикалық салаға – көлік бағыттарын, энергетикалық жобаларды, өнеркәсіптік ынтымақтастықты және технологиялық бастамаларды дамыту арқылы ауыстыруда. Сапар қорытындылары бірлескен жобаларға қосымша серпін беріп, екі ел арасындағы стратегиялық серіктестікті одан әрі тереңдетеді деп күтілуде