«Мені жер тынысымнан таныды...» – деп жазады Байрам Мамедов

Тауларды тұман басқан кезде саяхатшының шексіз жолы шиеленісіп кетті. Оңға кетіп бара жатты, жолды бітірді, солға барды, жолды аяқтады. Ол жолдың бағытын болжай алмады. Желдің екпіні тұманды сейілтсе екен деп, күн нұры ақ жолға тұман түссе екен деп тіледі. Жел тұрды, аздап соқты. Аспанды жел соққанда тұман сейілді. Ол жолдың үстінен тартылды Ол өмірді жол, арман, ниет деп білген. Енді мылтық даусы басыла бергенде, тұман басылды. 27 жыл бойы осында келіп, осында аялдап, терең тыныс алып, таудан үмітін үзген жолаушы адам адамзат үшін өмір сүреді деп сенген. Сеніп, қолын көзін басып, 27 жыл барғысы келген пәтеріне қарайды. Сол пәтердің соңында жылдармен сырласатын Зәңгілан бар, Зәңгілан 27 жыл табысты, Тұманнан таза жол енді оны Зәңгіланға апарады Оның жан дүниесінде Жеңіс туы желбіреп тұрғандай көрінеді Жол көзге көрінетіндей созылып жатыр. Йолчу өмірінің 27 жылын Зәңгіланнан жырақта өмір сүрген Исгендер оглы Октай еді. Дэннің орны бұзылғалы бері рухы тұманды жарып, Зәңгіланға сап-сары пəтер киіп жүрді; Кәсібін қара тұмандай көрген бұл іскер азамат 27 жыл бойы күн сайын осы сезімдерді арманында өткізіп, тұманның көтерілуін – кәсіптің біткенін тіледі. Жел соғып, шапқыншылықтың арқанын үзетінін тіледі, сенді. 2020 жылдың 20 қазанында Октай Ескендірұлы да аспанға ризашылықпен қарады Октай Есгендер 1939 жылы 19 қаңтарда Зәңгілан ауданы Вежнәлі ауылында дүниеге келген. Ауылдың табиғаты оның жанының еркелігіне айналған. Ол да бұлақтардың үнін, олардың сыбдырын, жапырақтарды тербеткен желдің тынысын, гүлдермен күлімдеген шалғынды, таулардың айбынды қалпын, көктемгі жаңбырды, найзағайды... Табиғат оны осы сезіммен, осы бір қайталанбас сезіммен жасөспірім етті. Әлі поэзияға айналмаса да, ол осыларды поэзия мен поэзия арқылы басынан өткерді Октай Есгендер ұлы Миндживан елді мекеніндегі орта мектепте оқитын. Жақсы оқыды, жақсы оқушы болды. Хуршуд Валиев оларға географиядан сабақ берді. Мектеп оқушыларының ойлары оның тәлім-тәрбиесі мен біліміне, сұлу мінезіне ұласты. Әкелер балаларының өмірінде осы нұрды көргісі келді; Ескендір баласы Октаға жақсы оқы, ұстаз бол, Хуршуд ұстаздай ұстаз бол деп айтатын. Оқтай да ұлы Низами айтқандай, әке ақылы қашанда пайдалы екенін білген. Ұстаздың айтуынша, Хуршуд сабақты да, географияны да жақсы көретін Орта мектепті бітірген соң (1957) құжаттарын Әзірбайжан мемлекеттік университетінің (қазіргі Баку мемлекеттік университеті) геология-география факультетінің география факультетіне тапсырады. Қабылданды. 67 жыл өтсе де Октай Ескендірұлы ұстазы Хуршуд Валиевтің құттықтауын ұмытпайды және ұмытпайды. "Түннің қараңғылығын ерітетін ай сәулесін, жұлдыздардың нұрын ұмытуға бола ма? Жаныңды қиындықтан босатқан самалды, ойдың патшалығына қайтатын шықты, өміріңнің темір тұғыры болған доғалы күнді ұмытуға болады ма?..." Бұл сөздер өмір философиясының түсіндірмесі емес пе? Октай Исгендер оглы университетті бітірген соң Зәңгілан ауданының Миндживан елді мекеніне жіберіліп, Миндживан елді мекеніндегі №36 теміржол орта мектебіне мұғалім болып тағайындалды. Әкесінің қуанғаны есіне түскенде қызарып, Хуршуд ұстазға сыбырлап: «Бір күні әке тілегі мен бала тілегі осылай болды...» Бұл қуаныш бір қанатты қуаныш емес екеніне күмәнім жоқ. Ол мұғалім болып жұмыс істейтін еді, сонымен бірге өзі мұғалімі білетін Хуршудпен бір мектепте жұмыс істейтін еді! Ол білгенін үйретуді ұнататын. Классикалық педагогика педагогикалық шеберлік сыныпта қалыптасады, ал мұғалімнің оқытуы сыныпта жетілдіріледі дейді. Абдулла Шәйқ ұстаздың тәлім-тәрбиесі алғашқы оқу күнінің алғашқы сағатынан-ақ білінеді деп айтатын; №36 Миндживан теміржол орта мектебінің ұжымы мектептің жаңа мұғалімін алғашқы оқу күнінің алғашқы сағатынан-ақ танып, мойындап, жақсы көрді. Бұл махаббат Оғтай ұстаздың студент кезіндегі махаббатымен бірдей еді; Оғтай ұстаз Хуршуд ұстазды қалай жақсы көрсе, шәкірттері де солай сүйетін Оғтай аға мектеп директорының орынбасары қызметін ұстаздық кәсіпке адалдығымен атқарды. Бұл тағайындау мектептегі педагогикалық процестің жаңа кезеңі болды. Мектепте тәртіп нығайды, шеберлік артты; Мектеп директоры болып Оғтай мұғалім тағайындалды Мамандығы мұғалім Оғтай Алақбаров қоғам өмірінің зиялысы еді. Мектептен және сыныптан тыс өмір Зәңгіланға (Әзербайжан) және Зәңгіланға (Әзербайжан) өмір сүрген зәңгіландарға жомарттықпен назарын аударды. Жастардың Заңғылды танып, ұлттық-адамгершілік құндылықтарымызбен қалыптасуын, тарихымызды, мәдениетімізді, әдебиетімізді, өнерімізді сүюін тіледі. Бұл қасиетті ниетпен жұмыс істеді. Октай мырза аудандық «Білік» қоғамының мүшесі, сонымен бірге саяси оқу жүйесінде ұстаз болған. Кеңселерде, кәсіпорындарда түрлі тақырыпта дәрістер оқыды. Оқтай ағаның әрбір лекциясында Отанға деген сүйіспеншілік, әрбір дәріс өз мәнісінде Отан туралы жүректен шыққан әңгіме, Отан туралы азаматтың ақыл-кеңесі ретінде тыңдалып, тыңдаушылар патриоттық сезімнің ауызша суреттелуі деп білді. Оқтай ұстаз ақын болған. Бұл дәрістер поэзиямен безендірілгендіктен, тыңдаушылардың сезімдері отансүйгіштікке ұласып, «Білім» қоғамы сапында қажетті миссияны атқарды Жақсы жұмыс, қажетті жұмыс ешқашан назардан тыс қалмайды. Оғтай ұстаздың бұл қызметі қажетті идеологиялық жұмыс болды, сол жылдары партия мұндай қызметті жоғары бағалады. Зәңгілан аудандық партия комитеті Оғтай ұстазды жылдар бойы оқыған марксизм-ленинизм университетіне оқуға жіберді. Бұл үлкен сенім болды. Ол кезде партияның сеніміне кез келген адам жете бермейтін. Бұл сенім, бұл сенім ертеңгі күннің кепілі деп саналды Октай Алакбаров ұстаздық кәсібін сүйген, сүйген, осы махаббатпен еңбек еткен. Хуршуд шәкірттерін жақсы көретін. Осы сүйіспеншілікпен олардың география пәнін меңгеруін, әдемі мінезді болып қалыптасуын реттеп отырды. «Білім өз орнында, мұғалім оқытудың әдіс-тәсілдерін білуі керек, өз әдіс-тәсілдерін өзі табуы керек, пәнді қалай оқыту керектігін өзі анықтауы керек. Басқа пәндермен сабақтастыра оқытқанда тиімді болатын тақырыптар бар. Мұғалім оның айтқаны – үйреткені есте қалатынына, шәкіртінің ойында қалатынына көз жеткізуі керек...», - дейді ұстаз Оғтай әңгіме барысында. Бұл ойлардың мәні педагогикалық ойлар болды Оқтай ұстаз шәкірттерін мақтанышпен, құрметпен еске алады. Бұл мақтаныш та махаббат, бұл құрмет. АМА академигі Х.Әлиев атындағы География институтының аға ғылыми қызметкері, география ғылымдарының кандидаты, марқұм Махаррам Гасановты еске алу ұстазға деген адалдық іспеттес: «...Оқтай ұстаздың шәкірттеріміздің бойындағы өскіндерді естіген бойда-ақ дамытқаны маған кейінірек белгілі болды. Бүгінгі таңда географ болуым – ұстаздың еңбегінің жемісі...» 1990 жылы Огтай Алакбаров «Әдіскер мұғалім» атанды. Ол бұл қуанышын талай мектеп бітіруші түлектерінің құттықтауымен сезінді Зәңгілан аудандық партия комитетінің «Құрмет» орденімен талай рет марапатталған. Бұл сол кездегі бағалы марапат еді. Есімі Заңғылан аудандық партия комитетінің «Құрмет кітабына» жазылды Оқтай ұстаз Зәңгілан соғыс жағдайында да, соғыста да, қорғанғанда да оқтын-оқтын тоқтап, жауынгерлермен сөйлесетін. Олардың әңгімелері Зәңгіланға деген сүйіспеншілігін білдіретін өлеңдермен аяқталатын еді. «Сендер зеңгілдіктердің табаны осы жерден, көзі Заңғыла аспанынан, жаны Заңғыланың киелілігінен мұңаймасын деп окоптасыңдар. Ең сенімді окоптарың – жүрегің, Отанға деген сүйіспеншілігің, сондай-ақ зеңгілестігің еді...» – деп жауынгерлер Оғтай ұстаздың, ақын ақсақалдың, ақсақалдың ақ батасын алды. жеңіс. Бұл Заңғыланың шабуыл операциясында да, соңғы қорғаныс шайқастарында да болды Октай Алакбаров достыққа адал әзірбайжандық. Осы жаста да, олардың арасында айтарлықтай жас айырмашылығы болса да, фармацевт-дәрігер Аласғар Пашаеви «сөздің адамы ретінде танылған (сүйікті), мамандығын жетік меңгерген, сабақты мүлтіксіз жүргізетін әзірбайжан тілі мен әдебиеті мұғалімі Аллаверди Гасановты адал еске алады (сөз тіркестері Оғтай ұстазға тиесілі) Октай Алакбаров тегіс адам болатын. Ол музыканы жақсы көреді және оны жақсы көреді. Ол өзінің сүйіспеншілігін тыңдармандарына баянмен, баянмен жеткізетін. Зәңгілән жылдарында ол өзінің орындауындағы нәзік (әдемі) мағынаны естиді: «Суын ішкен, жан дүниеңде гүлі иісі аңқыған, гүлі шық, ағаш жапырақтарының қола самалын сүйген ел алдындағы ең үлкен парызың – оны қорғау еді, ұлым, қолымыздың баласы...» Осыны әуен арқылы жеткізген. Өмірге деген осынау философиялық көзқарас Зәңгіләнің қорғаныс және қорғаныс шайқастарында қаншалықты қажет еді! Әлі жүздеген өлеңдер! Ондаған өлеңдер! Әзірбайжанда және шетелде баспа Бұл өлеңдер Октай Зәңгіланлының ой әлемінің картасы еді Оқтай ұстаз ақын болған. Әзірбайжан Жазушылар одағының мүшесі. «Отан», «Отан», «Алтын қалам» БАҚ сыйлықтарының лауреаты, «Гейдар Әлиевтің 100 жылдығы» мерейтойлық медалімен марапатталған. 2016 жылы Президенттік стипендияға ие болды. Өлеңдері Әзірбайжан мен Түркияның түрлі баспасөз органдарында, әдеби жинақтарында тұрақты жарияланып тұрады. Оқырмандарының көзайымына айналған «Таулар меннен бет бұрады», «Жалғыздықты іздеймін», «Өз дертіңді ал әлемге», «Ішкі әлеміме саяхат» және басқа да кітаптардың авторы Оғтай Зәңгіланлы поэзиясындағы басты орын Оғтай мырза табиғатты сүйді, өзі сүйген табиғатты мақалалары мен өлеңдерінде таныстырды, бұл кіріспе халыққа сүйіспеншілікпен қарау еді. Қазақстанда 2014 жылы «Әлемдегі ең үлкен шынарлы орман» ғылыми мақаласы, 2015 жылы «Зәңгілан: тарих, география, экономика» монографиясы, 2021 жылы «Минживан: біздің жұмбақ және күмәнді әлеміміз» атты кітаптары жарық көрді. Бірнеше жыр кітаптарында табиғат үлкен азаматтық махаббатпен суреттеледі Оғтай ұстаз тамаша отағасы еді. Жұбайы Тамара ханым жоғары білімді мұғалім, өзі де зейнеткер еді. Қызы Камала, ұлдары Намик, Самир, Шайқ, Эльмир жоғары білімді мамандар болды Оғтай ұстаз Зәңгіланның туған жерін жадынан ажырата білгенін айтады. Жастық, жастық шағымда мен де жермен байланыста болдым, сөзім де, өлеңім де сабақтас болды. Халық естісін! Оқтай ұстаз жастық шағымда қыдырған жерлерді аралағанда топырағы мені тынысымнан танығанын көкке сыбырлайды