Тахир Миркишили: «Ұлы Көшбасшының экономикалық бағыты күшті мемлекет, күшті кәсіпкер, күшті Әзірбайжан болды»

Қазіргі Әзірбайжан мемлекетінің негізін қалаушы, Ұлт көшбасшысы Гейдар Әлиевтің қызметі тек саясат пен мемлекеттілік саласында ғана емес, экономикалық даму стратегиясын қалыптастыру тұрғысынан да маңызды тарихи кезеңді құрайды Әзірбайжан экономикасының бүгінгі тұрақты даму үлгісі, кәсіпкерліктің нығаюы, аймақтардың әлеуметтік-экономикалық жандануы, жеке сектордың кеңеюі және еліміздің халықаралық экономикалық жүйеге интеграциялануы – Ұлы Көшбасшы айқындаған стратегиялық бағыттың жемісі. Ұлт көшбасшысы Гейдар Әлиевтің Әзірбайжан экономикасының дамуындағы атқарған тарихи рөліне назар аударсақ, бұл саясат бір дәуірдің экономикалық бағдарламасы ғана емес, қазіргі Әзірбайжанның ұзақ мерзімді даму тұжырымдамасы болғаны анық. Бүгінгі таңда Гейдар Әлиев мектебі Президент Ильхам Әлиев мырза табысты жүргізіп отырған экономикалық саясаттың негізі болып табылады Әзірбайжан тәуелсіздігінің алғашқы жылдарында елде терең экономикалық дағдарыс, басқару хаосы, гиперинфляция және өндірістің күрт құлдырауы болды. Мемлекеттік институттар әлсіреп, өнеркәсіп кәсіпорындары тоқтап, жұмыссыздық көбейген жағдайда экономиканы жандандыру саяси ерік-жігер мен стратегиялық көзқарасты қажет етті. 1993 жылы халықтың талап-тілегімен билікке оралған Ұлы Көшбасшы Гейдар Әлиев аз ғана уақыт ішінде елдегі саяси тұрақтылықты қамтамасыз етіп қана қоймай, экономикалық реформалардың негізін қалады. Ол мықты экономиканың негізінде ғана қуатты мемлекет құруға болатынын жақсы түсінді Ұлы Көшбасшының экономикалық саясатындағы басты басымдықтардың бірі кәсіпкерлікті дамыту және жеке секторды қалыптастыру болды. Кеңестік экономикалық үлгіден нарықтық экономикаға көшу кезеңінде Әзірбайжанда жаңа экономикалық қатынастар орнату оңай процесс болған жоқ. Дегенмен, Гейдар Әлиев өзінің көреген саясатымен кәсіпкерліктің мемлекеттің негізгі тіректерінің біріне айналуын қамтамасыз етті. Оның басшылығымен қабылданған заңдар, экономикалық реформалар мен нормативтік-құқықтық база Әзірбайжанда бизнес ортаның қалыптасуына мүмкіндік берді. Дәл сол кезеңде салық жүйесін қайта құрылымдау, кәсіпкерлердің қызметіне кедергі келтіретін бюрократиялық кедергілерді жою, еркін нарықтық қатынастарды дамыту бағытында маңызды қадамдар жасалды Салық саясатында ашықтық пен ынталандыру тетіктері бірінші орынға шығарылды. Кәсіпкерге жасалған қолайлы жағдай мемлекет бюджетінің, халықты жұмыспен қамтудың, жалпы экономикалық дамудың негізгі көзіне айналатынын Ұлы Көшбасшы жақсы білген. Ұлт көшбасшысы Гейдар Әлиевтің экономикалық стратегиясының маңызды бағыттарының бірі елден кеткен бизнесмендерді Әзірбайжанға қайтарып, олардың инвестициялық мүмкіндіктерін ұлттық экономикаға бағыттау болды. Сол кезде шетелде тұратын әзірбайжандық кәсіпкерлерге мемлекет тарапынан қолдау көрсетіліп, олардың елге инвестиция құюына құқықтық және экономикалық кепілдіктер жасала бастады. Бұл саясат ұлттық бизнес класының қалыптасуына және экономиканың жандануына маңызды үлес қосты. Ұлы Көшбасшы елордасы Бакуде ғана емес, өңірлерде де кәсіпкерлікті дамытуды басым бағыт ретінде қарастырды. Өйткені экономиканың теңгерімді және тұрақты дамуы үшін өңірлердің әлеуетін жандандыру маңызды болды. Осы саясаттың нәтижесінде аймақтарда жаңа кәсіпорындар құрылып, ауыл шаруашылығы мен өңдеу өнеркәсібі дамып, жергілікті кәсіпкерлік субъектілерінің қызметі кеңейді. Өңірлерде кәсіпкерлердің жаңа буынының өсуі әлеуметтік әл-ауқаттың артуына, ішкі көші-қонның азаюына, жұмыспен қамтудың артуына әкелді. Ұлы Көшбасшының экономикалық бағытында шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту да ерекше орын алды. Ол экономиканы ірі кәсіпорындарда ғана емес, икемді және тұрақты бизнес жүйесінде құрудың маңыздылығын атап өтті Осы мақсатта кәсіпкерлерді мемлекеттік қолдау тетіктері қалыптастырылды, жеңілдетілген несиелер берілді, кәсіпкерлік қызметке қаржылық қолжетімділік артты. Жеке банк секторын дамыту да экономиканы ырықтандыру саясатының маңызды бөлігі болды. Әзірбайжанда заманауи банк-қаржы жүйесінің қалыптасуы кәсіпкерліктің дамуына қосымша серпін берді. Гейдар Әлиевтің экономикалық саясаты туралы айтқанда оның авторы болған мұнай стратегиясын айта кеткен жөн. 1994 жылы қол қойылған «Ғасыр келісімі» Әзірбайжанның экономикалық тарихындағы бетбұрысты кезең болды. Бұл келісім арқылы Әзірбайжан әлемдік энергетика нарығында сенімді серіктес ретінде танылды, елге миллиардтаған доллар көлемінде шетелдік инвестиция тартылды. Мұнай стратегиясы тек энергетика саласын дамыту болып табылады білдірмеді. Бұл саясат елдің жалпы экономикалық жандануының, инфрақұрылымдық құрылыстың, әлеуметтік жобалардың және шикізаттық емес сектордың қаржылық базасын жасады. Ұлы Көшбасшы мұнайдан түсетін түсімдерді тиімді басқарудың маңыздылығын атап өтті. Осы мақсатта Мемлекеттік мұнай қорының құрылуы болашақ ұрпақтың игілігі үшін Әзірбайжанның ұлттық байлығына қызмет етуге есептелген көреген қадам болды. Кейінгі жылдары бұл стратегиялық көзқарас еліміздің қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ететін негізгі факторлардың біріне айналды. Бүгінгі таңда Президент Ильхам Әлиев мырза жүзеге асырып жатқан экономикалық саясат қазіргі кезеңдегі Ұлт көшбасшысы Гейдар Әлиев бағытының сәтті жалғасы болып табылады Мемлекет басшысының басшылығымен шикізаттық емес секторды дамыту, индустрияландыру саясаты, өңірлердің әлеуметтік-экономикалық даму бағдарламалары, кәсіпкерлерге мемлекеттік қолдау көрсету және бизнес ортаны одан әрі жақсарту бағытында маңызды жетістіктерге қол жеткізілді. Әзірбайжанда шағын және орта бизнесті дамытудың жаңа тетіктері қолданылып, инновациялық экономиканы қалыптастыру бағытында дәйекті қадамдар жасалуда. Әзірбайжан бүгінде аймақтағы жетекші экономикалық мемлекеттердің бірі болып табылады. Күшті валюта қоры, заманауи инфрақұрылым, халықаралық көлік және энергетикалық жобалардағы жетекші рөл, экспорттық әлеуеттің артуы және тұрақты әлеуметтік даму еліміздің экономикалық қуатын көрсетеді. Мұның барлығы Гейдар Әлиев анықтаған стратегиялық даму моделіне негізделген Ұлт көшбасшысы Гейдар Әлиев экономикалық дамуды статистикалық көрсеткіш ретінде ғана емес, мемлекет тәуелсіздігінің, ұлттық қауіпсіздік пен халықтың әл-ауқатының басты кепілі ретінде қарастырды. Оның кәсіпкерлерге деген ілтипаты мен қамқорлығы, ұлттық бизнесті қалыптастыру жолындағы қадамдары, экономикалық реформаларды саяси қолдауы бүгінде өзекті 10 мамырда Әзірбайжан халқы ұлы мемлекет қайраткерінің туған күнін ғана тойламайды. Сонымен бірге, халық қазіргі Әзірбайжанның экономикалық даму философиясының авторын, ел болашағын ойлайтын көреген көшбасшыны құрметтейді. Гейдар Әлиевтің идеялары мен ол анықтаған экономикалық даму бағыты Әзірбайжанның ілгерілеу жолын айқындайтын негізгі стратегиялық бағыт болып қала береді Тахир Миркишили, Милли Мәжіліс депутаты