Сөз диваны – жазған Сабыр Рустамханлы

Сабыр Рустамханлы Халық ақыны Тура мағынасында сөзге құмар, сөзге желпініп, намысын қорғап жүрген белгілі ақын-публицист, журналист Тәпдіғ Әлібайұлы өмір кітабының 65-ші бетін аяқтап жатыр. Осындай сәтте жастайымнан таныс досым туралы өз пікірімді айтуды адамгершілік парыз деп білемін. Оның ішкі дүниесі өте бай. Ол сезімтал және эмоционалды. Ол күшті болғанды ​​ұнатады. Ол өзінің таңдаған сенімі мен жолына адал. Оның журналистика мен поэзияда өзіндік қолтаңбасы бар. Осы себепті ол бір өлеңінде Алланың белгісі деп аталатын нәрсені ерекше атап көрсетеді: Айтпаймын, сөздің келуі, менікі – сөздің бұрандасы. Поэзия – жан, тілегі, Сөздегі Алланың белгісі Әзербайжан әдебиетіндегі сөз жауапкершілігін түсініп, халық жадына қызмет еткен ақындардың бірі – Тапдиғ Әлібейлі. Оның шығармасы оқылып қана қоймайды – сезіледі, бастан кешіреді, ойда із қалдырады. Тәптіғ ұстаз да илаһи әділдікті басты өлшем ретінде қабылдаған ақындардың бірі. Шығармашылығымен қатар өмірі де осы қағидаға негізделген Осы дүниелік игіліктерге сараңды, Адамзатты ұмыт. Кемшілік, жауыз ұсталғанша, Сол биік есімнен арзандыққа түседі Адамның балалары біріншіге адал ма? Ашкөздік ауасы адамзатты тұншықтырып жатыр. Жұмақ бағында жемістің дәмі Шығармасаң ақымақсың. Алланың нұры мәңгілік рухта. Періштелер сәжде еткенде, шайтан Аллаға күнә жасады Бұл өлеңдерінде Тапдиғ ұстаз адамды өзін-өзі жетілдіруге, жан дүниесін басқаруға және илаһи әділетті түсінуге шақырады. Оның сөздері адамды өзіне қайтарады, оның болмысын еске түсіреді және өмірдің мәнін философиялық тереңдігімен көрсетеді. Бұл аяттар адамды өзіне есеп беруге мәжбүрлеп, өзін-өзі түсінуге бағыттайды. Тәптіғ ұстаз әділ де кемел өмірге жетелейді, адамды рухани тәрбиелейді, тәрбиелейді. Тәптіғ Әлібайұлын өзгелерден ерекшелендіретін ең басты нәрсе – оның бойында нағыз ақынға тән қасиеттердің болуы. Ол өте жұмсақ, ақкөңіл, адал, ақкөңіл, ұлтжанды, адамгершілігі таза адам. Тәптіғ Әлібайұлының болмысында барлық сұлу қасиеттер тоғысқан, оны көпшілікке үлгі етуде. Оның жазған өлеңдерінде поэзияның байлығы ғана емес, қайталанбас рухы да бар. Ұстаз тұлғасының ең бір тамаша қасиеті – оның қарапайымдылығы мен кішіпейілділігі. Ол өзінің қарапайымдылығымен, шынайылығымен, мейірімділігімен достары мен әріптестері арасында үлкен беделге ие болды. Өлеңдерін оқып, публицистикасымен таныса отырып, ақиқатқа табынатын, шындықты бағалайтын, жауапкершілігін түсінетін, еңбекпен иленген, нұрлы жүзі жанған сөз иесінің бейнесі. Әлібейлиннің өзі де, сөзі де нұрлы, нұрлы екенін аңғардық. Шығармашылығымен таныса отырып, поэзиясының тақырып жағынан бай, бояулы екеніне куә боласыз. Шағын ғана мақалада оның тақырыбы, мән-мағынасы, пішіні мол шығармашылығы туралы толық түсінік берумен шектелген. Бұл ретте, Тәпдіғ Әлібайұлын ақын ретінде бағалау үшін оның сөзге, сөздің даналығына, құндылығына арнаған өлеңдерін оқысақ та жеткілікті деп ойлаймын Дүниеге сыймаған Алланың құлы илаһи ынтамен Сөзге паналады. Меншік деген сөздің құдіретті плотинасы бір уыс жүрекке қалай жиналды? Табиғатты сөзбен өзгертетін Үміт нұрында бұрандаға айналады. Ақын болу бақытына ие болған адам бір ауыз сөзден кейін «диуана» болады Расында да, оның өлеңдерін оқи отырып, «бір ауыз сөзге сүңгіп кететіндердің» бірі – Тәпдіғ Әлібейлі екені аңғарылады. Егер олай болмаса, мына аяттар шықпас еді: Дүниенің сөз диванында ақындар тұрғызылған, «Диван»... Тері сыпырылғанмен, шындықтың үні үнсіз емес, көтерілген, үнсіз қалмайды! Тәптіғ Әлібейлі үшін поэзия тек көркемдік форма емес. Ол үшін поэзия – ар-ождан үні, туған жерге деген адамгершілік парыз бен адалдықтың көрінісі. Осы орайда оның шығармашылығы тек әдеби қызмет емес, зиялы позициясының көрінісі. Тәптіғ Әлібайұлының жазу әлемінде сөз түбірін үзбейді. Ол сөз халықтың жадынан, білектің тынысынан, ұрпақтан-ұрпақ сақтап қалған құндылықтардан. 44 күнге созылған Отан соғысының Тәптіғ Әлібейлі шығармашылығында ерекше орын алуы да осыдан. Бұл тақырып оның поэзиясында жай оқиға ретінде емес, ұлттық мақтаныш, тарихи әділеттілік пен рухани жаңғырудың көрінісі ретінде берілген. Осы бағытта не жазды шейіттердің ұлылығын мәңгілік етіп, ардагерлердің ерлігін рухани естелікке айналдырып, халық бірлігін поэтикалық тілмен өрнектейді. Бұл жырларда жеңіс тек әскери табыс қана емес – ол ұлттық болмысты қалпына келтіру, тарихи жадыны жаңғырту, ұрпаққа қалдыратын өнегелі мұра ретінде беріледі. Осы тұрғыдан алғанда, Тәптіғ Әлібайұлының шығармашылығы да ұлттық дүниетанымды поэтикалық таныту құралына айналады. Тәпдіғ Әлібейлі шығармашылығына әр қырынан, әсіресе, отаншылдық, шейіттік және 44 күндік Отан соғысы тұрғысынан қарау өте маңызды. Ақынның өзі айтқандай: Қырық төрт күн соғыс үні – Ерлік шежіресі. Өткен көктемнің көктемі Аспандағы шейіттердің раушан жүзіне күлкі Оның «Күз алдында 44 күн жазды» атты кітабы Зафар тарихымыздың алғашқы поэтикалық шежірелерінің бірі ретінде мақтаныш. Сүйіспеншіліктен туған жерге, азаптан үмітке жол өткен сәт. Әрине, бұл кітап оның шығармашылығында ерекше орын алады. Тәптіғ Әлібейлі шығармашылығы – бұлақ. Сол бұлақтан сусындау жүректі тазартады. Ақынның өмірге, сөзге деген махаббаты ешқашан сөнбесін деп тілеймін. Әрқашан шабыты желбіреп, қаламы өткір болсын. Осы жаста тынымсыз еңбек етіп жүрген Тәптіғ Әлібайұлына 65 жастан 100 жылдықтың биігіне жетуге тілектеспін!