Аймақ тағдырын өзгертетін сызық: Әзірбайжан Орта дәлізде шешуші күшке айналады СҰХБАТ

Кавказ тарихы орталығының директоры, тарихшы-ғалым Ризван Гусейнов «Орталық дәліз» жобасын тұрақты жүзеге асырудағы Оңтүстік Кавказдың рөлі және дәліздің маңыздылығы туралы ҚазАқпарат тілшісінің сауалдарына жауап берді. Міне, сұхбат: Орта дәліз жобасын тұрақты жүзеге асыруда Оңтүстік Кавказдың рөлі қандай? Орта дәліз жобасының негізгі магистральдық желісі мен логистикалық орталығының рөлін Оңтүстік Кавказ, әсіресе Әзірбайжан атқарады. Бұл жобада Әзірбайжан ерекше маңызға ие. Жобаның ресми атауы – Транскаспий халықаралық көлік жолы, бірақ ол көбінесе «Орта дәліз» деген атпен белгілі. Аты айтып тұрғандай, жобаның негізгі мақсаты – Каспий теңізіндегі көліктік-логистикалық және транзиттік инфрақұрылымды салу және дамыту. Осы тұрғыдан алғанда, Каспий теңізінің екі жағалауында орналасқан Әзірбайжан мен Қазақстан жобаның негізгі тірегі болып саналады. Екі ел де синергетикалық түрде Орта дәліздің негізгі желісін құрайды. Сонымен қатар, жобада Түркия мен Өзбекстан да маңызды рөл атқарады. Осылайша, Орта дәліздің негізгі қатысушылары Әзірбайжан, Қазақстан, Түркия және Өзбекстан болып табылады. Жобаның негізгі ауыртпалығын Әзірбайжан мен Қазақстан көтеріп отыр. Атап айтқанда, Әзірбайжан Каспий теңізінің батыс жағалауындағы маңызды логистикалық хаб ретінде әрекет етеді. Осы төрт елдің күш-жігерін үйлестірілген және синхрондалған түрде біріктіру Орта дәліздің табыстылығын анықтайтын негізгі факторлардың бірі болып табылады Орта дәліздің көтерілуі аясында Орталық Азияны геоэкономикалық тұрғыдан қалай құру керек? Орта дәліз тек Орталық Азия елдері немесе тарихи атаумен Түркістанға арналған көлік жолы ғана емес. Бұл жолда ауқымды экономикалық және өндірістік инфрақұрылым қалыптасуы керек. Бұл тек көлік желісіне ғана қатысты емес. Мұнда өнеркәсіптік кәсіпорындар, энергетикалық жобалар, жасанды интеллект технологиялары, цифрлық қызметтер мен интернет инфрақұрылымы да дамуы керек. Яғни, Орта дәліз жүк тасымалы үшін ғана құрылған бағыт емес, түрік мемлекеттерінің экономикалық интеграциясын қамтамасыз ететін стратегиялық алаң Жалпы, жаһандық логистика мен сауданың өзгеру құрылымындағы Орта дәліздің қазіргі рөлін қалай сипаттар едіңіз? Жаһандық сауда және логистикалық жүйедегі өзгерістер Орта дәліздің маңыздылығын арттырады. Қазіргі геосаяси жағдайда Қытай мен Түркістаннан Ресей арқылы Еуропаға тасымалданатын жүктерге үлкен шектеулер қойылуда. Оның басты себебі – Ресейге салынған санкциялар. Екінші жағынан, Иран да санкциялардың астында және аймақта жалғасып жатқан шиеленіс көлік жолдарының тұрақтылығына кері әсерін тигізуде. Теңіз жолдарындағы, әсіресе Таяу Шығыс аймағындағы қауіпсіздік проблемалары да балама жолдарға сұранысты арттырады. Осындай жағдайда Әзірбайжан, Түркістан және Түркия арқылы Еуропаға өтетін Орта дәліз құрлықтағы ең сенімді әрі болашағы зор көлік бағыттарының біріне айналады. Бұл бағыттың Еуропадағы негізгі серіктестері Шығыс Еуропа елдері болып табылады. Мұнда Балтық, Қара және Адриатика теңіздерін байланыстыруды көздейтін Intermarium жобасының маңызы ерекше. Жобаның негізгі қатысушылары Шығыс Еуропа елдері, әсіресе Польша мен Балқан елдері. Әзірбайжанның энергетикалық ресурстары қазірдің өзінде осы аймақтың бірқатар елдеріне экспортталады, сондықтан Әзірбайжан Intermarium жобасында стратегиялық рөл атқарады. Соның нәтижесінде Әзірбайжан бірқатар маңызды халықаралық бастамалардың бел ортасында жүр. Олардың қатарында Орта дәліз, Intermarium жобасы, Солтүстік-Оңтүстік көлік дәлізі және Қытайдың «Бір белдеу, бір жол» бастамасы бар. Осы жобалардың қиылысында орналасқан Әзірбайжан еуразиялық кеңістіктегі көлік және логистика саласындағы маңызды орынға ие болуда. Қазіргі кезең Әзірбайжан үшін стратегиялық және экономикалық тұрғыдан маңызды мүмкіндіктер туғызады. Осы себепті ел жаңа геосаяси және экономикалық жағдайларды барынша пайдаланып, транзиттік-логистикалық әлеуетін күшейтуі керек 2026 © AZERTAC. Авторлық құқық қорғалған. Ақпаратты пайдалану гиперсілтеме арқылы көрсетілуі керек