Қырғызстан Елшісі: Зәңгезур дәлізінің ашылуымен жүк тасымалының артуына дайын болуымыз керек - СҰХБАТ

Қырғыз Республикасының Әзірбайжандағы елшісі Мақсат Мамитқановтың APA-ға берген сұхбаты Қырғызстан мен Әзірбайжанның мақсаттары мен міндеттері көптеген платформаларда сәйкес келеді — Соңғы жылдары Әзербайжан мен Қырғызстан арасындағы экономикалық және саяси қарым-қатынас қалай дамып келеді? — Әзірбайжан мен Қырғызстан арасындағы саяси қарым-қатынастар жоғары деңгейде қолдау тауып, бұл қарым-қатынастар болашақта дәйекті дамуға бағытталған. Оған біздің президенттер үлкен мән береді. Мұны Қырғызстан Президенті Садир Нургожоевич Жапаров мырзаның Әзірбайжанға жиі жасайтын сапарлары дәлелдейді. Біздің стратегиялық серіктестігіміздің тамыры терең, болашағы зор. Қырғызстан да, Әзірбайжан да қарым-қатынасты дамытуға мүдделі. Атап айтқанда, соңғы кездегі жоғары деңгейдегі байланыстар біздің мақсаттарымыз бен міндеттеріміздің көптеген платформаларда сәйкес келетінін көрсетеді. Бұл қадамдар тек жақсарады Осы орайда айта кетейін, биыл біз Әзірбайжан Президенті Ильхам Әлиев мырзаның Қырғызстанға мемлекеттік сапарын күтіп отырмыз. Президент Ильхам Әлиевтің Қырғызстанға жауап сапары біз үшін маңызды оқиға. Сапарға тыңғылықты дайындық жүргізілуде. Сапар аясында мемлекет басшылары деңгейінде Мемлекетаралық кеңестің отырысы өтеді деп күтілуде. Әзірбайжан Президентінің сапарынан саяси, экономикалық және басқа да қатынастардың одан әрі дамуын күтеміз Сондай-ақ, Қырғызстан мен Әзірбайжан арасындағы қарым-қатынастың дамуы туралы сөз қозғағанда, Мемлекетаралық кеңес аясында екі елдің үкіметтері арасында 2024-2029 жылдарға арналған Ынтымақтастық бағдарламасына қол қойылғанын айта кеткен жөн. Осы бағдарлама аясында тараптар түрлі бағыттағы қарым-қатынастарды дамыту мақсатында жоспарлы жұмыстар жүргізуде. Бағдарлама құрылымында 14 маңызды бағыт айқындалған. Олар экономиканы, әлеуметтік өмірді, білім беруді және тараптарға қатысты басқа да салаларды қамтиды. Осылайша, біздің дамуымыз президенттер деңгейінде де, үкіметтер деңгейінде де жүйелі және жоспарлы Қырғызстанда өндірілген кілем Қарабақты қалпына келтіру мен жаңғыртуды қолдау аясында Әзірбайжанға жіберілетін экспорттық өнімге айналады — Осы екіжақты бағдарламаларды жүзеге асырудағы Әзірбайжан-Қырғыз даму қорының рөлін қалай бағалайсыз? Қандай жобалар қор желісі арқылы қаржыландырылады? — Әзірбайжан-Қырғыз даму қорын серпінді дамып келе жатқан және елдеріміз арасындағы бағдарламаларды жүзеге асыруға қолдау көрсететін тиімді қаржы институты деп атауға болады. Біз президент Ильхам Әлиев пен Әзірбайжанға қордың капиталдандыруын 100 миллион АҚШ долларына дейін көтергені үшін алғыс айтамыз. Соның арқасында 2025 жылы Қор есебінен жалпы сомасы 17,8 млн АҚШ долларын құрайтын 6 жоба қаржыландырылды Қор Ыстықкөл және Ош облыстарында екі шағын су электр станциясының құрылысын, «Менің үйім 2021-2026» мемлекеттік тұрғын үй бағдарламасы аясында әлеуметтік үйлердің құрылысын, Ош қаласында заманауи медициналық кардиологиялық орталықтың құрылысын, «Бішкек» еркін экономикалық аймағы аумағында кілем өндірісінің құрылысын, Чувингтегі заманауи зауыт құрылысын және ауыл шаруашылығы өндірісін қаржыландырады Бұл жобалар Қырғызстанда жұмыс орындарын ашып қана қоймай, елдің экспорттық өндірістік әлеуетін де қолдайды. Атап айтқанда, Бішкек АЭА-дағы жабын шығаратын зауытты атап өткім келеді. Менің білуімше, мақсат – Қарабақтағы осы өнімге деген сұранысты қанағаттандыру. Осылайша, Әзірбайжанның қаржылық қолдауымен Қырғызстанда өндірілген кілем Қарабақты қалпына келтіру мен жаңғыртуға қолдау көрсету аясында Әзірбайжанға жіберілетін экспорттық өнімге айналады Сондай-ақ Қырғызстанның азат етілген жерлерді қалпына келтіруге қолдау көрсетуі аясында өткен жылы Агдам ауданының Хыдырлы ауылында Қырғызстан тарапынан салынған Айкөл Манас атындағы толық орта мектеп пайдалануға берілді. Бұл мектеп бауырластық қарым-қатынастарымыздың нығаюы мен дамуының нақты қадамдармен, іс-шаралармен және жобалармен расталған көрсеткіштерінің бірі болып табылады Қырғызстан Әзірбайжанға Баку кеме жасау зауытында кеме құрылысын қолдау мүмкіндігін қарастыру туралы өтінішпен жүгінді — Екі ел арасындағы ынтымақтастықты одан әрі нығайту үшін қандай нақты жоспарлар бар? — Әзірбайжан мен Қырғызстан арасындағы экономикалық ынтымақтастықтың болашақтағы дамуы туралы айта отырып, біз Әзірбайжан үкіметіне жүгініп, Әзербайжан-Қырғызстан даму қорының шеңберінен тыс кейбір инвестициялық жобаларды басқа ресурстар мен мүмкіндіктер есебінен мақсатты, пилоттық қаржыландыру мүмкіндігін қарастыруды ұсынғанымызды атап өткім келеді Өткен жылдың желтоқсан айында Әзірбайжан-Қырғызстан үкіметаралық Комиссияның кезекті отырысы өтті. Сауда-экономикалық, логистика, көлік және басқа да байланыстарды нығайтуға мүдделі бірқатар министрліктер мен мекемелердің басшыларынан тұратын делегациямыз Бакуге келді. Кездесу аясында, мәселен, Қырғызстан тарапы Әзірбайжанға болашақта жүктерді тасымалдау мен тасымалдауды қамтамасыз ету мақсатында Баку кеме жөндеу зауытында кемелердің құрылысына қолдау көрсету мүмкіндігін қарастыру өтінішімен жүгінді Қазір біз Әзірбайжанның AZAL ұлттық әуе компаниясымен Бакуден Ыстықкөлге тікелей маусымдық чартерлік рейстерді ұйымдастыру туралы келіссөздер жүргізіп жатырмыз — Бұл не туралы? — Қырғызстанда өткен жылдан бері ең үлкен және ең ауқымды көлік жобасы «Қытай-Қырғызстан-Өзбекстан» темір жолының құрылысы басталды. Бұл жол Қытайдан Еуропаға Қырғызстан мен Өзбекстан арқылы Түркіменстанға, одан әрі Каспий теңізіне жүк транзитінің қосымша және ең қысқа бағытын жасайды. Біздің көлік бағыттарымыз кеңейеді. Зәңгезур дәлізін іске асыру мүмкіндігін ескере отырып, Каспий және Орталық Азия арқылы жүк тасымалдау Әзірбайжан порттары арқылы жүзеге асырылатын болады, бұл мүмкіндіктерді одан әрі арттырады. Біз бүгінде жүк тасымалының сөзсіз өсуіне дайын болуымыз керек. Аталған жобаларды талқылау аясында кемелерді бірлесіп жасау, осы жұмыстарды бірлесіп қаржыландыру, сондай-ақ бірлескен кеме қатынасы компаниясын құру мүмкіндіктері қарастырылуда. Бұл бастамалар қолдау тапса, Әзірбайжанға алғысымыз шексіз Сауда саласында біз қазір өнім номенклатурасын және жеткізілім көлемін ұлғайту бойынша жұмыс істеп жатырмыз. Біздің үкімет іскер топтар мен белсенді кәсіпкерлер өз жоспарларын жүзеге асырудың ең тиімді және қысқа жолдарын табуы үшін Әзірбайжан мен Қырғызстан арасында Іскерлік кеңес құру туралы бастама көтерді. Мемлекет деңгейінде біз бұл үшін тиісті мүмкіндіктер жасап, өзара сауданың өсуін ынталандырамыз Туризм саласы әлемдік экономиканың жаһандық ауқымдағы дамуының негізгі қозғаушы күштерінің бірі болып табылады. Қырғызстан да, Әзірбайжан да туристік мүмкіндіктерді дамытуға мүдделі. Әзірбайжандағы туризмді жаңғырту және дамыту тәжірибесі Қырғызстан үшін өте пайдалы. Біздің мемлекеттік мекемелер мен жеке туристік компаниялар бұл оң тәжірибені Қырғызстанда енгізу үшін қабылдай алады деп үміттенеміз. Қырғызстанда туризмді тиісті деңгейге жеткізу үшін арнайы агенттік құрылды. Елбасымыз осы мекеменің алдына туризмді экономикамыздың маңызды құрамдас бөлігіне айналдыру міндетін қойды Туристік мүмкіндіктерді дамыту аясында біз Әзірбайжан ұшақтарының Қырғызстанға ұшу жиілігін арттыру бойынша келіссөздерді жалғастырудамыз. Аптасына бір рейспен бастадық, қазір үш рейске жеттік, бірақ мұнымен тоқтап қалмауымыз керек. Қазіргі уақытта біз Әзірбайжанның AZAL ұлттық әуе тасымалдаушысымен Бакуден Ыстықкөлге тікелей маусымдық чартерлік рейстерді ұйымдастыру туралы келіссөздер жүргізіп жатырмыз. Әзірбайжаннан және басқа елдерден келетін туристер үшін осындай тікелей рейстерді ұйымдастыра алсақ, бұл бір жағынан көлдегі туристік кластердің дамуына септігін тигізсе, екінші жағынан Әзірбайжан салған және биыл ашылатын қонақүйдің тезірек қалыптасуы мен дамуына пайдалы болады Қазіргі уақытта біздің авиакомпанияларымыз бен әуежайларымыз транзиттік құралдарды пайдалануға қолдау көрсетуді сұрап жатыр. Қытайдың үлкен туристік әлеуеті бар және біз Қытайдан Қырғызстанға ұшатын туристер Әзербайжанға және одан әрі басқа бағыттарға ыңғайлы транзитпен өту мүмкіндігіне ие болғанын қалаймыз — Қырғызстанның «Орталық Азия – Әзірбайжан» Транскаспий жасыл энергетикалық дәлізі жобасына қосылу перспективасын қалай бағалайсыз? — Әзірбайжан Қазақстан және Өзбекстанмен бірлесіп жүзеге асырып жатқан жасыл дәліз жобасына Қырғызстан оң көзқараста. Біз бұл жобаға қосылу мүмкіндіктері туралы білгіміз келетінін айттық. Біз бұл жобаға қосылу нұсқаларын заңнамалық және институционалдық тұрғыдан қарастырып, Қырғызстанның оны жүзеге асыруға қалай қатыса алатынын анықтауымыз керек — Қырғызстан Әзірбайжанмен ғарыш саласындағы ынтымақтастыққа қызығушылық танытты. Қазіргі уақытта бұл бағыттағы консультациялар қай кезеңде? — Ғарыш саласындағы құзыреттерімізді дамыту үшін Әзірбайжаннан көмек сұрадық. Әзірбайжанның, әсіресе «Азеркосмостың» тәжірибесі Қырғызстанның аэроғарыштық мүмкіндіктерін пайдалану үшін осындай жоғары технологиялық инфрақұрылымды құру үшін өте пайдалы. пайдалы болады. Менің ойымша, Әзірбайжанның тәжірибесі бізге қажет және пайдалы болатын салалар көбірек. Біз өзара әрекеттестік пен бауырластық қолдауымызды кеңейтуге, мүмкіндіктерімізді, бауырластық пен достықтың негіздерін нығайтуға назар аударамыз Қырғыз президентінің WUF13-ке сапарына дайындық жүріп жатыр — Мамыр айында Бакуде өтетін 13-ші Дүниежүзілік қала құрылысы форумында (WUF13) Қырғызстан қай деңгейде өкілдік етеді? — Қырғыз тарапы қатысудың жоғары деңгейде болатынын қазірдің өзінде мәлімдеген. Қазір Елбасының аталмыш форумға келуіне дайындық жүріп жатыр. Бұл алаң біздің еліміз үшін маңызды, себебі Қырғызстанда соңғы бес жылдағы реформалардың нәтижесінде ірі экономикалық өзгерістер мен ауқымды құрылыс серпілісі жүріп жатыр. Құрылыс саласы рекордтар жаңартып отыр. Елде жұмыс күші, арматура, цемент жетіспейді. Еліміз заманауи урбанизация, сәулет өнері, ескі қалаларды заманауи шындыққа сай жаңарту, әсіресе экология, азаматтардың өмірі мен денсаулығын қорғау саласындағы халықаралық тәжірибені қолдануға мүдделі. Сондықтан Бакудегі форум біз үшін өте маңызды Әскери саладағы ынтымақтастық алдағы уақытта да дәйекті түрде дами береді — Мемлекеттер арасындағы әскери-техникалық ынтымақтастық саласындағы ахуал қандай? — Қазіргі уақытта әскери-техникалық ынтымақтастық тиісті жұмыстарды жүргізуге уәкілетті біздің министрліктер арасындағы байланыстар аясында жүзеге асырылуда. Біздің қорғаныс министрінің өткен жылдың қараша айында Бакуде өткен Жеңіс шеруіне қатысуы ынтымақтастығымыздың осы бағытта тығыз дамитынын дәлелдейді. Бұл Қырғызстанның әскери саладағы ынтымақтастықты одан әрі дамытуға қаншалықты мүдделі екенін көрсетеді. Бұл бағыттағы ынтымақтастық алдағы уақытта да дәйекті түрде дами бермек — Қырғызстанның Түркі мемлекеттері ұйымындағы рөлін қалай бағалайсыз? Алдағы уақытта бұл ұйым аясында қандай жаңа бастамалар мен жобалар күтілуде? — Түркі мемлекеттері ұйымына мүше Қырғызстанның осы тұғырнамада жүзеге асыруға тиісті өз мақсаттары мен міндеттері бар. Біз үшін басты мәселе – экономикалық, мәдени-гуманитарлық және әлеуметтік мүмкіндіктерді дамыту. Қырғызстан бұл одақ аясындағы барлық артықшылықтарды барынша пайдалануға ниетті Қырғызстан көптеген бастамалармен келеді. Біраз уақыт бұрын Баку TDT мүше елдердің үкімет басшыларын/вице-президенттерін қабылдады. Бұл бастама Қырғызстаннан шықты: мақсат – ұйым ішінде қосымша платформа құру. Үкімет басшыларының/вице-президенттердің бірінші кездесуі Бішкекте, ал екінші кездесуі Бакуде өтті. Бұл бастаманы қолдаған барлық мүше мемлекеттерге алғыс айтамыз. Бұл платформа үздіксіз дамып келеді және ол біздің бастамаларымыз бен бірлескен жобаларымыздың ілгерілеуіне одан әрі серпін береді деп үміттенеміз ТДТ аясындағы әскери ынтымақтастық туралы айту әлі ерте — Түркі мемлекеттері ұйымының әскери ынтымақтастық саласындағы болашағын қалай елестетесіз? — Ұйымның құрылтай құжаттарында әскери ынтымақтастық қарастырылмаған. Сондықтан құқықтық тұрғыдан алғанда, ТДТ аясындағы әскери ынтымақтастық туралы айту әлі ерте. Дегенмен, Қырғызстанның Әзірбайжанмен және TDT құрамына кіретін барлық елдермен екіжақты қарым-қатынасы өте жақсы. Болашақта әскери институттар арасындағы қарым-қатынастың дәйекті дамуы ынтымақтастық деңгейін арттыруға мүмкіндіктер туғызады деп ойлаймын. Бірақ бұл туралы айтуға әлі ерте — Үкіметіңіздегі соңғы кадрлық өзгерістерді, оның себептері мен елдің саяси өміріне әсерін қалай бағалайсыз? — Соңғы кадрлық өзгерістерді мемлекеттік институттардың одан әрі нығаюы деп сипаттауға болады. Мемлекет жеке адамға тәуелді болмауы керек. Мекемелер тұрақты жұмыс істеп, өз міндеттерін орындауы керек. 2020 жылы біз мемлекеттің тұрақтылығын қорғайтын саяси тіректерді құру үшін конституциялық реформа жүргіздік. Басқарудың президенттік формасына қайтып оралу институттардың тұрақтылығына ешқандай саяси катаклизм әсер етпеуі үшін дәл көзделді. Өздеріңіз көріп отырғандай, бүгінде барлық мемлекеттік мекемелер тұрақты жұмыс істеп жатыр. Жоспарлы кадрлық жаңарту жүргізілуде. Жаңа басшылар келе жатыр, себебі Президент, үкімет, халық елге ауқымды жоспарлар жасап жатыр. Оларды жүзеге асыру үшін заман шындығына сай басшылар қажет. Бұл үшін Президенттің барлық өкілеттіктері бар және ол бұл өкілеттіктерді Конституцияға толық сәйкес пайдаланады. Елімізде болып жатқан оқиғалардың барлығы мемлекеттік жүйеміздің тұрақтылығының көрсеткіші — Қырғызстан мен Тәжікстан арасындағы шекаралық қақтығысты реттеу үшін қандай қадамдар жасалды нәтиже берді және бұл мәселені толық шешуге әкелді ме? — Орталық Азияда бейбітшілік, гүлдену және өркендеу кеңістігі құрылғанының дәлелі – Қырғызстан, Тәжікстан және Өзбекстан президенттері үш елдің шекарасы түйіскен жерде достық пен бейбітшілік монументін ашты. Қазіргі уақытта барлық шекаралық мәселелер шешілді және біз қарым-қатынасты дамытудың келесі кезеңіне өтіп жатырмыз. Бейбітшілік орнады және біз экономика, мәдениет және халық өмірінің басқа да салаларындағы ынтымақтастықты, өзара іс-қимылды және бауырластық қарым-қатынасты шығармашылықпен және дәйекті түрде дамытып келеміз Біз таулы елдерміз. Біздің мұздықтар Орталық Азияның барлық дерлік өзендерін құрайды және олар адамдарға ғана емес, сонымен бірге елдер мен экономикаларға да өмір береді. Бүкіл өңірдің тыныс-тіршілігі, тыныштығы мен гүлденуі су ресурстарымызға байланысты. Бүгінгі таңда елдеріміз арасында су ресурстарын қорғау және оларды Орталық Азияның барлық елдері мен халықтарының игілігі үшін барынша тиімді пайдалану жөніндегі ортақ саясатты ілгерілету бағытында қарқынды жұмыстар жүргізілуде. Осыған байланысты біз су секторында тұрақтылықтың үлкен резервін құруға мүмкіндік беретін Қамбар-Ата БЭК-1 жобасын жүзеге асыруды бастадық. Жоба жыл бойына Нарын өзені, одан әрі Сырдария үстіндегі су ағынын реттеуді қамтамасыз етеді. Қырғызстан, Қазақстан және Өзбекстан бірлесіп жүзеге асырып жатқан бұл жоба елдеріміздің бауырластық, тату көршілік, достық жағдайында күрделі мәселелерді бірлесіп шешетінін көрсетеді — Сөз соңында не айтқыңыз келеді? — Осы сәтті пайдаланып, Әзірбайжан үкіметіне Бакуде толыққанды елшілік салу үшін жер телімін бөлу туралы өтініш жасағанымызды хабарлаймын. Тиісті ғимараттары мен нысандары бар елшілік салу ниетіміз екі ел арасындағы ынтымақтастықты кеңейтіп, тереңдетуге мүдделі екенімізді дәлелдейді және мәселе оң шешімін табады деп сенеміз